Төрт жыл бұрын бұл көрсеткіш небәрі $240 млн болатын. Бүгінде Қазақстан әлемдегі ең ірі күнбағыс майы экспорттаушыларының қатарына кіріп, Қытай нарығында көшбасшылардың біріне айналды.
Соңғы төрт жылдың ішінде отандық май өнімдері экспортының көлемі ғана емес, одан түсетін табыс та рекордтық деңгейге жетті. Егер 2022 жылы сала елге 240 миллион доллар әкелсе, бүгінде бұл көрсеткіш 963 миллион долларға дейін өскен.
Бұл туралы Астанада өткен FOC 2026: Fats and Oils Conference V халықаралық май конференциясында белгілі болды.
Қазақстан қалай әлемдік нарықтағы маңызды ойыншыға айналды?
Бірнеше жыл бұрын күнбағыс майы өндірісі ауыл шаруашылығының қарапайым бағыттарының бірі саналатын.
Бүгінде жағдай мүлде басқа.
Қазақстан күнбағыс майын экспорттау бойынша әлемде алтыншы орынға көтерілді. Ал Қытайға жеткізу көлемі бойынша екінші ірі жеткізуші атанды.
Сонымен қатар қазақстандық өнім Еуропалық Одақ нарығына да белсенді шығуда.
Төрт жылдағы басты нәтиже
Саладағы өсім бірнеше маңызды көрсеткіштен байқалады:
- экспорттық түсім – $240 млн-нан $963 млн-ға дейін өсті;
- өндіріс көлемі 1,6 миллион тоннаға жетті;
- қайта өңделген ауыл шаруашылығы экспортының 27 пайызы май өнімдерінің үлесіне тиесілі болды.
ҚР Премьер-министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин мұны мемлекеттік қолдау мен қайта өңдеу саласына тартылған инвестициялардың нәтижесі деп бағалады.
«Небәрі төрт жылдың ішінде қазақстандық май өнімі экспортының валюталық түсімі төрт есеге, 240 млн-нан 963 млн АҚШ долларына дейін өсті. Өндіріс рекордтық 1,6 млн тоннаға жетті», – деді ол.
Бұл қарапайым қазақстандықтарға не береді?
Май өндірісінің дамуы тек экспорттағы сандармен өлшенбейді.
Соңғы жылдары майлы дақылдардың егіс алқабы көбейді. Фермерлердің табысы артты. Өңірлерде жаңа жұмыс орындары ашылып жатыр.
Бұған қоса логистика, тасымал және қойма инфрақұрылымы да дамуда.
Яғни бұл өсім ауыл шаруашылығынан бастап көлік секторына дейінгі тұтас экономикалық тізбекке әсер етеді.
Қазақстанның келесі мақсаты қандай?
Үкімет енді жаңа межені көздеп отыр.
Алдағы жылдары сала экспорттан жыл сайын 1,5 миллиард доллардан астам табыс табуы тиіс.
«Біздің мақсатымыз – саланың валюталық түсімін жылына $1,5 млрд-тан аса ұлғайту. Қазақстанның күнбағыс майының ірі әлемдік экспорттаушылары арасындағы позициясын нығайтып, саланың әлемдік көшбасшыларының үштігіне кіру үшін негіз құру қажет», – деді Серік Жұманғарин.
Ақтаудан Қытайға дейін: жаңа логистикалық дәліздер ашылып жатыр
Сала тек өндірісті емес, тасымалдауды да жаңғыртып жатыр.
2026 жылы Ақтау портында алғаш рет өсімдік майын теңіз кемесіне ауыстырып тиеу жүзеге асырылды.
Ал Қытай бағыты бойынша жаңа логистикалық шешімдер сынақтан өткізілуде.
Өткен күзде Қазақстан тарихында алғаш рет Шығыс Қазақстан облысынан Қытайдың Цзянсу провинциясына күнбағыс майы контейнер арқылы жеткізілді.
4700 шақырымдық жол небәрі 12 күнде жүріп өтілген.
Бұл қазақстандық өнімнің халықаралық нарықтарға бұрынғыдан да жылдам шығуына мүмкіндік береді.
Қазақстанның жаңа экспорттық бренді қалыптасып жатыр
Ұзақ уақыт бойы Қазақстанның негізгі экспорттық символы мұнай мен металдар болды.
Алайда соңғы жылдардағы көрсеткіштер ауыл шаруашылығы өнімдерінің де әлемдік нарықта жоғары сұранысқа ие екенін көрсетіп отыр.
Күнбағыс майы осы өзгерістің ең жарқын мысалына айналды.
Егер қазіргі қарқын сақталса, Қазақстан жақын жылдары әлемдік май өнімдері нарығындағы жетекші үш елдің қатарына қосылуы әбден мүмкін.
