ҚХР-дың Алматы қаласындағы Бас консулы Қытай мен Қазақстанның өңірлік ынтымақтастығымен таныстырады (Ⅰ)
Соңғы жылдары Қытай мен Қазақстан тараптарының бірлескен ілгерілетуі нәтижесінде Алматы қаласынан Бейжің, Шанхай, Гуанчжоу, Ханчжоу, Үрімші, Сиань, Чэнду, Санья және басқа да маңызды қалаларға тікелей әуе рейстері ашылды. Әуе Жібек жолы барған сайын тығыздалып, Қытай мен Қазақстан арасындағы достық барған сайын нығая түсуде. Тау мен өзенді басып өтетін әрбір бағыт қалалар арасындағы қашықтықты қысқартып қана қоймай, екі ел арасындағы жан-жақты, терең әрі көпсалалы ынтымақтастықтың қарқынды дамуын да айқын көрсетеді. Жаңа тарихи бастапқы кезеңде Қытай мен Қазақстан қатынастары қалаларға сүйене отырып, жедел дамудың бұдан да кең жолына шығып келеді.
Бейжің – Сюнъань жаңа ауданы
Бейжің – Қытай Халық Республикасының астанасы, елдің саяси және мәдени орталығы, әлемге әйгілі көне әрі заманауи халықаралық мегаполис. Мұнда әлемдік деңгейдегі жетекші университеттер мен талдау орталықтары шоғырланған, сондай-ақ Шанхай ынтымақтастық ұйымының (ШЫҰ) штаб-пәтері орналасқан.
Бүгінде Бейжің халықаралық алмасу орталығы ретіндегі функцияларын дамытып, жыл сайын Қытайдың халықаралық қызметтер саудасы жәрмеңкесі, «Чжунгуаньцунь» форумы, Қаржы көшесі форумы және Бейжің мәдени форумы сияқты ірі халықаралық іс-шараларды өткізіп келеді. Қаланың халықаралық ықпалы мен платформалық рөлі одан әрі күшейіп отыр.
14-бесжылдық жоспар кезеңінде Бейжің мемлекеттік деңгейдегі 15 іс-шара мен аса маңызды халықаралық оқиғалардың өткізілуін табысты қамтамасыз етті. «Халықаралық алмасу орталықтары қалаларының индексі – 2025» (International Exchange Center Index 2025) рейтингінде Бейжің әлем бойынша 6-орынға ие болды. 15-бесжылдық жоспар кезеңінде қала халықаралық алмасу инфрақұрылымы мен қызмет көрсету сапасын одан әрі жетілдіріп, әлемге ашық, инклюзивті және өзара тиімді ынтымақтастық платформаларын көбірек ұсынуды жалғастыруда.
Осы жылдың ақпан айында ҚХР Коммерция министрлігі Бейжің қаласының үкіметімен бірлесіп, 2026 жылғы алғашқы «Баршаға арналған үлкен нарық: Қытайға экспорт» іс-шарасын ұйымдастырды. Қазақстан өз павильонын ашып, экспорттық өнім үлгілерін ұсынды, сондай-ақ «Қытайға экспорт» іс-шарасының тақырыптық серіктес елдерінің бірі ретінде шақырылды. Сапалы қазақстандық өнімнің кең ауқымды Қытай нарығына шығу арналары бұрынғыдан да қолайлы әрі тиімді бола түсті, ал екі тарап арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастықтың «магистралі» одан әрі кеңейіп келеді.
Сонымен қатар Бейжің мен Қазақстанның түрлі қалалары немесе өңірлері арасындағы мәдени байланыстар да нығайып келеді. 2025 жылғы қыркүйекте Бейжіңде Қазақстанның мәдени орталығы ресми түрде ашылып, екі ел арасындағы гуманитарлық алмасудың тұрақты алаңына айналды. Қазан айында Алматы қаласында «Бейжіңде білім алу – 2025» тақырыптық білім көрмесі өтті. Сол жылдың маусым және қараша айларында Алматы қаласында «Қазақстан, Алматыдағы Бейжің операсының мәдени туры», «LOVE пекинская ночь» және Бейжің киносының таныстырылымы табысты өтіп, Бейжіңнің мәдени брендінің Қазақстанда орнығуына ықпал етті және екі тараптың ынтымақтастығына терең гуманистік серпін берді.
Инфрақұрылымдық даму тұрғысынан Бейжіңде екі ірі халықаралық әуежай жұмыс істейді: Бейжің Шоуду халықаралық әуежайы (PEK) және Бейжің Дасин халықаралық әуежайы (PKX). Соңғысы 2019 жылғы қыркүйекте ашылған және 4F санатындағы заманауи халықаралық авиациялық хаб болып табылады. 2025 жылы жолаушылар ағыны 53 миллион адамнан асты.
Дасин әуежайынан шамамен 50 километр қашықтықта 9 жыл бұрын құрылған, аумағы 1770 км² болатын мемлекеттік деңгейдегі Сюнъань жаңа ауданы орналасқан. Оның міндеті – Бейжіңнің негізгі емес астаналық функцияларын қайта бөлу. Соңғы жылдары аудан құрылыс пен даму саласында елеулі нәтижелерге қол жеткізіп, халықаралық инвестициялары артып, даму қуаты қарқын алып келе жатқан заманауи қалаға айналуда.
Қазіргі уақытта Алматы облысында да жаңа Алатау қаласы салынуда. Сюнъань ауданының жоғары сапалы дамуы Қытай мен Қазақстан арасында жаңа қалалар салу саласында тәжірибе алмасу үшін қолайлы жағдай қалыптастырады.
Шанхай – Янцзы өзені атырауының қалалық кластері
Шанхай – ҚХР-дың орталыққа тікелей бағынатын қаласы, ұлттық экономика, қаржы, сауда, кеме қатынасы және ғылыми-техникалық инновациялар орталығы. Мұнда БРИКС Жаңа даму банкі (Қазақстан – БРИКС серіктес елі), ХВҚ-ның Шанхайдағы өңірлік орталығы, БҰҰДБ-ның Шанхай жаһандық тұрақты даму орталығы және ДЗМҰ-ның Шанхай арбитраж және делдалдық орталығы сияқты бірқатар халықаралық ұйымдардың штаб-пәтерлері мен өкілдіктері орналасқан.
Жалпы экономика көлемі бойынша Шанхай Қытайдың экономикалық орталықтары арасында бірінші орында тұр және ел экономикасының қозғаушы күші ғана емес, сонымен қатар ішкі экономикалық айналымдағы орталық торапқа, ішкі және халықаралық айналымдар арасындағы стратегиялық буынға, сондай-ақ жаһандық ресурстарды бөлуге арналған «ірі портқа» айналуға ұмтылуда. Шанхай порты 16 жыл қатарынан жылдық контейнер айналымы бойынша әлемде бірінші орынды иеленіп келеді.
Қазір Шанхай үш жетекші саланы – интегралдық схемалар, биомедицина және жасанды интеллект бағыттарын дамытуға баса назар аударып отыр, сондай-ақ «ЖИ+» бағдарламасын іске асырып, 3000 өнеркәсіптік кәсіпорынды интеллектуалды технологияларды енгізуге ынталандыруда.
Қазіргі уақытта Шанхай қаласында көміртек бейтараптығы саласындағы технологиялар, өнімдер және жетістіктер жөніндегі Шанхай халықаралық көрмесі өтіп жатыр, ал осы жылы қалада 9-Қытай халықаралық импорт көрмесі, Шанхай халықаралық кинофестивалі және Қытайдың Шанхай халықаралық өнер фестивалі де өтеді. Интеллектуалды өндірістен экологиялық таза және төмен көміртекті технологияларға дейін, сауда мен инвестициядан мәдениет пен өнерге дейін – Шанхайдың бай индустриялық экожүйесі Қазақстанға Қытай нарығына шығу және жаһандық ресурстарға қол жеткізу үшін көптеген мүмкіндіктер ашады.
2025 жылғы маусымда Шанхай мен Алматы бауырлас қалалар атанды. Келесі жыл ішінде қала әкімдіктерінің басшылары өзара сапарлар жасады, ал 2025 жылғы шілдеде олардың арасында тікелей әуе рейсі ашылды. Екі тарап қолда бар артықшылықтар мен ресурстарды барынша тиімді пайдаланып, өңірлік ынтымақтастық тарихында жарқын тарауды бірлесіп жазды.
8-Қытай халықаралық импорт көрмесі кезінде Қазақстан төрт көрме аймағында ұсынылды, оған 100-ден астам өндіруші қатысты – бұл Қазақстанның ҚХИК-ке қатысу тарихындағы рекордтық көрсеткіш болды. Алғаш рет Алматы қаласы да жеке павильон ашты. Соңғы жылдары көрмеде қазақстандық компаниялар жасасқан келісімшарттардың көлемі 306,5 млн АҚШ долларынан асты, бұл екі тарап арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастықтың жоғары деңгейін толық көрсетеді. Осы жылдың сәуір айында өткен «Алматы – Шанхай» бизнес-форумында екі елдің компаниялары сауда және инвестиция, биомедицина және автомобиль жасау салаларында 12 келісімге қол қойды – ынтымақтастық аясы тұрақты түрде кеңейіп келеді. Қазақстанда Shanghai Electric Group Co. Ltd пен қазақстандық «GCD Partner» ЖШС компаниясынан құралған халықаралық консорциум жүзеге асырып жатқан қуаты 1 ГВт «Мирный» жел электр станциясы жобасы елдегі жаңартылатын энергетика саласындағы ең ірі жобаға және жасыл өнеркәсіптік ынтымақтастықтың үлгісіне айналды. Сонымен қатар «Бір белдеу – бір жол» бастамасының маңызды жобасы болып саналатын Ляньюньгандағы Қытай-Қазақстан логистикалық базасы Қазақстанға Тынық мұхитына тікелей шығуға мүмкіндік берді.
Цзянсудағы Орталық Азия елдері орталығы өңірлік сауда орталығынан «Қытай – Орталық Азия» форматындағы кедергісіз саудаға арналған ынтымақтастық платформасына айналды. Онда Қазақстанның сауда саясатын дамыту орталығы сияқты мемлекеттік өкілдіктер, сондай-ақ бірқатар қазақстандық кәсіпорындар орналасты. Осылайша өңірлік деңгейден мемлекеттік деңгейге дейін, логистикадан өнеркәсіпке дейінгі ынтымақтастық тізбегі қалыптасып келеді. Осы жылдың 12 мамырында мұнда Нанкин – Алматы сауда-экономикалық кездесуі өтіп, екі қаланың үкіметі мен бизнес өкілдері ынтымақтастықтың жаңа мүмкіндіктерін бірлесіп ашу үшін бас қосты. 10 маусымда Цзянсу провинциясы мен Алматы облысы достық қарым-қатынас орнату ниеті туралы меморандумға қол қойып, екі өңір арасындағы байланыстарды тереңдету және бірлесіп даму үшін негіз қалады.
Шығыс Қытай теңізінің жағалауынан Каспий теңізінің жағалауына дейін Янцзы атырауы қалалық кластерінің Қазақстанмен ынтымақтастығы жекелеген табыстардан жан-жақты дамуға, логистика басымдығынан сауда, өнеркәсіп, қаржы және гуманитарлық байланыстардың көпөлшемді моделіне өтіп, қуатты өсу әлеуетін көрсетуді жалғастыруда.
