Әлемдік экономика COVID-19 пандемиясынан бергі ең төмен өсім кезеңіне тап болуы мүмкін. Мұндай болжам Дүниежүзілік банк тобының «Әлемдік экономиканың келешегі» атты жаңа баяндамасында жарияланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сарапшылардың бағалауынша, Таяу Шығыстағы жалғасып жатқан қақтығыс энергия тасымалдаушылары бағасының өсуі, инфляцияның жеделдеуі және қарыз алу құнының қымбаттауы арқылы әлемдік нарықтарға елеулі қысым көрсетіп отыр.
Әлемдік экономиканың өсімі баяулайды
Дүниежүзілік банктің болжамына сәйкес, 2026 жылы әлемдік экономика 2,5 пайызға өседі. Ал 2025 жылы өсім 2,9 пайыз деңгейінде болады деп күтілуде.
Сонымен қатар әлем елдерінің үштен екісіне қатысты болжамдар төмендетілген.
2027 жылы өсім қарқыны 2,8 пайызға дейін біршама жеделдеуі мүмкін. Алайда бұл көрсеткіш те 2010-жылдардағы орташа деңгейден төмен болып қала береді.
Дамушы елдер жаңа қиындықтарға тап болады
Сарапшыларды ерекше алаңдатып отырған мәселе – дамушы экономикалардың жағдайы.
Баяндамаға сәйкес, көптеген мемлекеттер дамыған елдермен өмір сүру деңгейі бойынша арадағы айырмашылықты қысқарту қарқынын жоғалтып келеді.
2028 жылға қарай Қытай мен Үндістаннан басқа көптеген дамушы елдер жан басына шаққандағы табыс деңгейі бойынша дамыған мемлекеттерге жақындауда тұтас бір онжылдық бойы айтарлықтай нәтижеге қол жеткізе алмауы мүмкін.
Дүниежүзілік банк президенті Аджай Банга халықты қолдау мен экономикалық тұрақтылықты сақтаудың маңызын атап өтті.
«Соңғы онжылдықта дамушы елдер көптеген сын-қатерлерге тап болды. Әр ел үшін олардың салдары әртүрлі болғанымен, басты қағида өзгермейді: бүгін адамдарды қорғап, тұрақтылықты сақтау және болашақтағы өсім мен жұмыс орындарын құру мүмкіндіктерінен бас тартпау. Қазіргі күйзеліс жағдайында біз қажетті жерлерге өтімділік ұсынып отырмыз және қажет болған жағдайда қосымша қаржыландыруды, кепілдіктер мен жеке сектордың қатысуымен шешімдерді іске қосуға дайынбыз. Біздің міндетіміз – елдерге жағдайды тұрақтандыруға, реформаларды жалғастыруға және дағдарыстан анағұрлым мықты болып шығуға көмектесу».
Мұнай бағасы барреліне 94 долларға дейін көтерілуі мүмкін
Болжамның нашарлауына әсер еткен негізгі факторлардың бірі – энергия ресурстары жеткізіліміне қатысты қиындықтар.
Дүниежүзілік банктің бағалауынша, 2026 жылы Brent маркалы мұнайдың орташа бағасы барреліне 94 доллар болуы мүмкін.
Бұл 2025 жылға арналған күтілетін деңгейден 36 пайызға жоғары.
Сонымен қатар сарапшылар тыңайтқыштар бағасының айтарлықтай қымбаттауын болжайды. Бұл өз кезегінде азық-түлік бағасының өсуіне әкелуі ықтимал.
Инфляция қайта жеделдей бастады
Энергия тасымалдаушылары мен шикізат бағасының өсуі аясында жаһандық инфляция қайтадан қарқын алып келеді.
Дүниежүзілік банктің болжамы бойынша:
- 2026 жылы әлемдік инфляция 4,0 пайыз болады;
- 2025 жылы бұл көрсеткіш 3,3 пайыз деңгейінде бағаланып отыр.
Егер мұнай жеткізіліміндегі іркілістер қазір күтіліп отырғаннан да ауыр болса, салдары әлдеқайда күрделі болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда:
- әлемдік экономиканың өсімі 1,3 пайызға дейін баяулауы мүмкін;
- инфляция 4,4 пайызға дейін көтерілуі ықтимал.
Парсы шығанағы елдері көбірек зардап шегеді
Қақтығыстың салдары ең алдымен Парсы шығанағы мемлекеттерінің экономикасына әсер етуі мүмкін.
Дүниежүзілік банктің болжамынша, бұл елдердің экономикалық өсімі 2025 жылғы 3,9 пайыздан 2026 жылы нөлге жуық деңгейге дейін төмендейді.
Алайда 2027–2028 жылдары сауданың жандануы мен қалпына келтіру жұмыстарына жұмсалатын шығындардың артуы нәтижесінде өсім қайтадан шамамен 5 пайызға жетеді деп күтілуде.
Дүниежүзілік банк 100 млрд долларға дейін қаржы бөлуге дайын
Дамушы елдерді қолдау үшін Дүниежүзілік банк ауқымды көмек пакетін дайындап қойған.
Дағдарысқа қарсы жоспар аясында:
- қолданыстағы қаржы құралдары арқылы 60 млрд долларға дейін қаражат бөлу;
- алдын ала келісілген қаржыландыру түрінде 25 млрд доллар ұсыну;
- әлеуметтік бағдарламаларды қолдау;
- кәсіпорындар мен фермерлік шаруашылықтарға көмек көрсету;
- мемлекеттік бюджеттердің тұрақтылығын нығайту қарастырылған.
Егер дағдарыс ұзаққа созылса, қолдау көлемі 15 ай ішінде 80–100 млрд долларға дейін ұлғайтылуы мүмкін.
Қарыз жүктемесі мен шикізатқа тәуелділік негізгі қауіп болып қала береді
Баяндама авторлары дамушы елдердегі мемлекеттік қарыздың өсуіне де назар аударған.
2010 жылдан бері мұндай елдердің жиынтық мемлекеттік қарызы:
- ЖІӨ-нің 40 пайызынан төмен деңгейден;
- ЖІӨ-нің 70 пайызынан жоғары деңгейіне дейін өсті.
Әсіресе экономикасы шикізат экспортына тәуелді мемлекеттер осал күйде қалып отыр. Дүниежүзілік банк мұндай елдерге шикізаттық емес салаларды белсенді дамытуға, бюджеттік ережелерді күшейтуге және резервтерді жинақтау тетіктерін пайдалануға кеңес береді.
Неліктен бұл маңызды?
Қазақстан үшін Дүниежүзілік банктің қорытындылары ерекше маңызға ие. Ел шикізаттық экономикалар қатарына жатады және әлемдік энергетикалық нарықтардағы жағдайға тікелей тәуелді.
Мұнай бағасының өсуі экспорттық кірістерді арттыруы мүмкін. Алайда бұл инфляциялық тәуекелдерді күшейтіп, әлемдік экономикадағы белгісіздікті тереңдете түседі.
