Қазақстанда алма көшеттерінің сапасын арттыруға және импортқа тәуелділікті азайтуға бағытталған бірегей ғылыми жоба жүзеге асырылып жатыр. Жоба Ауыл шаруашылығы министрлігінің қолдауымен 2024–2026 жылдарға арналған бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру аясында іске асуда, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бастаманың негізгі мақсаты – отандық бау-бақша шаруашылығын дамыту және вирустан таза көшет материалын өндірудің ғылыми негізделген жүйесін қалыптастыру.
Қазақстандағы алғашқы жоба
Бұл еліміздегі осы бағыттағы алғашқы әрі әзірге жалғыз жоба саналады.
Жоба аясында ғалымдар:
- отандық алма сорттарын зерттейді;
- телітушілердің вирус жұқтыру деңгейін анықтайды;
- заманауи биотехнологиялық әдістер арқылы оларды сауықтырады;
- сапалы көшет қорын қалыптастырады.
Мамандар ғылыми және өндірістік бақтардағы алма ағаштарына ауқымды зерттеу жүргізіп, вирустық аурулардың таралуын саралаған.
Бірқатар отандық сорттар вирустан тазартылды
Жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде бірнеше қазақстандық сорт пен телітуші вирустан толық арылтылды.
Олардың қатарында:
- «Жетісу 5»;
- «АРМ-18»;
- «Б-16-20»;
- «Б-7-35» телітушілері бар.
Сондай-ақ:
- «Айнұр»;
- «Салтанат»;
- «Восход» сорттары сауықтырылған.
Ғалымдардың айтуынша, бұл болашақта сапалы әрі өнімді бақтар құруға мүмкіндік береді.
Нидерландтан мыңдаған көшет әкелінді
Жобаны дамыту мақсатында Қазақстанға Нидерланд Корольдігінен сұранысқа ие алма телітушілері мен сорттары жеткізілді.
Атап айтқанда:
- 12 түрлі телітушіден 7,9 мың түп;
- шетелдік селекциядағы 20 сорттан 2,2 мың түп әкелінген.
Бұл материалдар болашақта отандық көшет өндірісін жолға қоюға пайдаланылмақ.
Талғарда алғашқы аналық бақ құрылды
Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының Талғар өңірлік филиалы базасында еліміздегі алғашқы вирустан таза аналық бақ қалыптастырылды.
Қазіргі таңда:
- аумағы 0,5 гектар болатын аналық бақ жұмыс істеп тұр;
- болашақта 1,5 гектарлық жаңа аналық бақ құру үшін көшеттер дайындалуда.
Мамандар мұндай бақтар сапалы көшет өндірудің негізгі базасы болатынын айтады.
Бағбандарға танымал сорттар ұсынылады
Алдағы уақытта институт қазақстандық бағбандарды сұранысқа ие телітушілермен және сертификатталған көшеттермен қамтамасыз етуді жоспарлап отыр.
Олардың қатарында:
- «М9»;
- «М7»;
- «В9»;
- «ММ106»;
- «М111» телітушілері бар.
Сонымен бірге:
- «Гренни Смит»;
- «Гала»;
- «Фуджи»;
- «Джонаголд» және басқа да танымал сорттардың вирустан таза көшеттері ұсынылады.
Бұл неге маңызды?
Сапалы көшет – жоғары өнімнің негізгі кепілі. Вирустан таза отырғызу материалы ағаштардың өміршеңдігін арттырып, өнім көлемі мен жемістің сапасын жақсартады.
Жоба Қазақстандағы бау-бақша шаруашылығының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, импортқа тәуелділікті төмендетуге және елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға мүмкіндік береді.
