Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатысушыларды қадағалап бағалаудың жаңа моделін әзірлеп, пилоттық режимде тестілеуден өткізді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа тәсіл инвесторлардың құқықтарын қорғауды күшейтуге, тәуекелдерді ертерек анықтауға және бағалы қағаздар нарығының тұрақтылығын арттыруға бағытталған.
Неліктен жаңа модель қажет болды?
Соңғы жылдары Қазақстанның бағалы қағаздар нарығы қарқынды дамып келеді. Нарыққа қатысушылар саны артып, клиенттік база кеңейіп, қаржы өнімдері күрделене түсті.
Осыған байланысты қадағалау жүйесін де жетілдіру қажеттілігі туындады.
Агенттіктің мәліметінше, жаңа модель:
- проблемалық тәуекелдерді ертерек анықтауға;
- қадағалау шараларын нақты бағыттауға;
- инвесторлардың мүдделерін қорғауға;
- нарық тұрақтылығын күшейтуге мүмкіндік береді.
Бағалау қандай бағыттар бойынша жүргізіледі?
Жаңа модель халықаралық тәжірибеге негізделген.
Оның әдіснамалық базасы:
- IOSCO қағидаттарына;
- Еуропалық бағалы қағаздар және нарықтар басқармасының (ESMA) тәжірибесіне;
- Ұлыбританияның Қаржылық мінез-құлық жөніндегі басқармасының (FCA) тәсілдеріне сүйенеді.
Бағалау төрт негізгі блок бойынша жүргізіледі:
- инвесторлардың мүдделерін қорғау;
- корпоративтік басқару сапасы;
- бизнес-модельдің тұрақтылығы;
- клиенттердің деректері мен активтерін қорғау.
Нәтижесінде әрбір нарық қатысушысына рейтинг беріледі. Бұл рейтинг кейінгі қадағалау шаралары мен реттеуді жетілдіру бойынша ұсыныстардың негізіне айналады.
Пилоттық жоба қандай мәселелерді анықтады?
Тестілеу барысында кәсіби қатысушылардың қызметінде жетілдіруді қажет ететін бірнеше бағыт анықталған.
Атап айтқанда:
- клиенттердің инвестициялық профилін бағалау рәсімдерін дамыту;
- инвесторларға сәйкес келмейтін қаржы өнімдерін ұсынудың алдын алу;
- нарықтағы айла-шарғы белгілерін анықтау үшін клиенттік мәмілелерді талдау;
- директорлар кеңесінің тәуекелдерді басқару мен ішкі бақылауға қатысуын күшейту.
Агенттік мәліметінше, кейбір ұйымдарда директорлар кеңесінің стратегиялық шешімдер қабылдау және тәуекелдерді бақылау деңгейі жеткіліксіз болған.
Қай ұйымдарға қолданылады?
Жаңа қадағалау моделін енгізу биыл басталады.
Бағалау:
- ірі брокерлерге;
- дилерлерге;
- инвестициялық портфельді басқарушыларға;
- бағалы қағаздар нарығының басқа да кәсіби қатысушыларына жүргізіледі.
Қажет болған жағдайда бағалау нәтижелері жаңа деректер негізінде қайта қаралуы мүмкін.
Жаңа заңдармен қалай байланысады?
Агенттік әзірлеген жаңа тәсіл алдағы реформалардың да бір бөлігі болады.
Модельдің негізгі элементтері:
- Бағалы қағаздар нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасына;
- Капитал нарығы туралы жаңа заңға енгізіледі.
Бұл өзгерістер реттеудің тиімділігін арттырып, нарықтың ашықтығын күшейтуге және инвесторлардың заңды құқықтарын қорғауға бағытталған.
Неліктен бұл маңызды?
Қаржы нарығындағы сенім деңгейі көбіне қадағалау сапасына байланысты. Жаңа модель тәуекелдерді алдын ала анықтауға, инвесторларды қорғауға және нарықтағы адал бәсекелестікті күшейтуге мүмкіндік береді.
Сарапшылардың пікірінше, мұндай тәсіл Қазақстанның капитал нарығын халықаралық стандарттарға жақындатып, жаңа инвестициялар тартуға ықпал етуі мүмкін.
