Nazarbayev University-дің әлеуметтану және антропология кафедрасының меңгерушісі, қауымдастырылған профессор Рид Койл адамзаттың шығу тегі мен эволюциясын зерттеуді қолдайтын әлемдегі ең беделді ұйымдардың бірі – Leakey Foundation зерттеу грантының иегері атанды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Биыл әлемнің жетекші университеттерінен түскен 151 өтінімнің ішінен небәрі 32 жоба ғана қаржыландыруға таңдалды. Солардың қатарында Назарбаев университеті ғалымының зерттеуі де бар.
Еуразиядағы ең көне тұрақтардың бірі зерттеледі
Грант Грузиядағы ерте плейстоцен дәуіріне жататын Орозмани археологиялық ескерткішін зерттеуге арналған «Орозмани археологиялық ескерткішіндегі зооархеология, тафономия және ескерткіштің қалыптасу үдерістері» (Zooarchaeology, Taphonomy, and Site Formation at the Early Pleistocene Archaeological Site at Orozmani, Georgia) жобасын жүзеге асыруға бөлінді.
Бұл жоба Еуразиядағы Homo туысының ең алғашқы өкілдері мекендеген көне орындардың бірін жан-жақты зерттеуге бағытталған.
Ғалымдар нені анықтағысы келеді?
Зерттеудің негізгі мақсаты – Африкадан тыс жерлерге алғаш қоныс аударған адамдардың өмір салтын тереңірек түсіну.
Ғалымдар:
- алғашқы адамдардың қорек табу тәсілдерін;
- мінез-құлқын;
- жыртқыштармен қарым-қатынасын;
- ежелгі тұрақтардың қалыптасу ерекшеліктерін зерттейді.
Алынған нәтижелер адамдардың Еуразияға алғаш таралу тарихын дәлірек қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
«Бұл – бірегей археологиялық ескерткіш»
Қауымдастырылған профессор Рид Койл Орозманидің ғылыми маңызы ерекше екенін айтты.
«Орозмани – Еуразиядағы ең көне археологиялық ескерткіштердің бірі. Ол адамдардың Африкадан тыс аумақтарға алғаш қоныстану кезеңін тереңірек түсінуге бірегей мүмкіндік береді. Бұл дәуірге қатысты деректер өте аз және бірнеше ғана ескерткішпен шектеледі. Сондықтан әрбір жаңа ғылыми жаңалық ежелгі адамдардың қандай табиғи ортада өмір сүргенін, қандай жануарлармен бірге тіршілік еткенін және Еуразияға таралу барысында қоршаған ортаға қалай бейімделгенін нақтырақ анықтауға көмектеседі».
Қазақстан үшін қандай пайдасы бар?
Ғалымның айтуынша, көршілес өңірлердегі мұндай зерттеулер Қазақстан аумағынан да осы кезеңге жататын археологиялық ескерткіштерді іздеуге жаңа ғылыми негіз қалыптастырады.
«Қазақстан аумағындағы адамзаттың ең ерте кезеңдегі қоныстануына қатысты деректер әлі де жеткілікті зерттелген жоқ. Соңғы жылдары табылған кейбір олжалар ғылыми ортада әлі де талқыланып келеді. Сондықтан көршілес өңірлерде жүрген үдерістерді тереңірек түсіну Қазақстаннан ерте плейстоцен дәуіріне жататын ескерткіштерді іздеуге сенімді ғылыми негіз қалайды».
Жоба студенттерді даярлауға да ықпал етеді
Жаңа зерттеу жобасы Назарбаев университетінің Faculty Development Competitive Research Grants Program (FDCRGP) бағдарламасы аясында 2023–2025 жылдары жүргізілген жұмыстардың жалғасы саналады.
Алдыңғы қаржыландырудың арқасында:
- далалық археологиялық зерттеулер жүргізілді;
- NU студенттері тәжірибелік дайындықтан өтті;
- ғылыми деректер жинау және археологиялық барлау жұмыстарын меңгерді.
«Мұндай зерттеу жобалары Қазақстанда ерте дәуір археологиясын зерттейтін жаңа буын мамандарын даярлауға ықпал етеді. Олар осы кезеңнің археологиялық ескерткіштерін анықтап, Homo erectus кезеңіне тән тас құралдары мен жануарлар сүйектерін ажырата алатын кәсіби археолог болып қалыптасады», – деді қауымдастырылған профессор Койл.
Өткен жылы маңызды жаңалық ашылған
Орозмани археологиялық ескерткіші өткен жылы халықаралық ғылыми қауымдастықтың ерекше назарын аударған болатын.
Сол кезде зерттеушілер шамамен 1,8 миллион жыл бұрын өмір сүрген Homo erectus өкілінің төменгі жақ сүйегін тапқан еді. Бұл жаңалық Еуразиядағы ең алғашқы адамдардың қоныстану тарихын зерттеуде маңызды ғылыми олжа ретінде бағаланды.
Неліктен бұл маңызды?
Leakey Foundation гранты әлемдегі ең беделді ғылыми қолдаулардың бірі саналады. Назарбаев университеті ғалымының осы грантқа ие болуы қазақстандық ғылымның халықаралық деңгейде мойындалып келе жатқанын көрсетеді. Сонымен қатар жоба Еуразиядағы адамзаттың алғашқы қоныстану тарихын тереңірек зерттеуге ғана емес, Қазақстанда археология саласының жаңа буын мамандарын даярлауға да серпін береді.
