Қазақстан банктері триллион теңгеден астам табыс тапты, бірақ рекордтық пайдаға жете алмады

Дегенмен барлық көрсеткіштердің оң динамикасына қарамастан, банктердің қаржылық нәтижесі бұрынғыдай жоғары емес. Жыл басынан бері сектордың таза пайдасы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 9,4%-ға азайған.

Банктердің активтері жаңа тарихи деңгейге жетті

2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша Қазақстанда 23 екінші деңгейлі банк, оның ішінде 10 еншілес банк жұмыс істейді.

Мамыр айының қорытындысы бойынша банк секторының активтері 2,3%-ға өсіп, 73 трлн теңгені құрады. Өсімнің негізгі драйвері – өтімді активтердің көбеюі.

Қазіргі таңда банктердің жоғары өтімді активтері 21 трлн теңгеге жетіп, жалпы активтердің шамамен 29 пайызын құрайды. Бұл қаржы ұйымдарының клиенттер алдындағы міндеттемелерін толық орындауға жеткілікті резервке ие екенін көрсетеді.

Бизнеске несие беру қарқын алды

Мамыр айында экономикаға берілген банктік несиелер көлемі 41,3 трлн теңгеге жетті.

Ең жоғары өсім бизнес сегментінде байқалды.

Шағын және орта бизнеске берілген несиелер көлемі 7,5 трлн теңгеге дейін ұлғайып, жыл басынан бері 10,4%-ға артқан.

Жеке кәсіпкерлердің несие портфелі де өсіп, 3,3 трлн теңгені құрады.

Ірі бизнеске берілген қарыздардың көбеюі де жалпы көрсеткішке айтарлықтай әсер етті.

Тек мамыр айының өзінде банктер кәсіпкерлерге 1,7 трлн теңге көлемінде жаңа несие берген. Бұл өткен жылдың мамырымен салыстырғанда 33,5%-ға көп.

Қай салалар көбірек қаржыландырылды?

Мамыр айында банктер экономиканың басым бөлігін белсенді несиелеген.

Ең жоғары өсім мына салаларда тіркелді:

• өнеркәсіп;
• сауда;
• құрылыс;
• ауыл шаруашылығы;
• жылжымайтын мүлік операциялары;
• қызмет көрсету саласы.

Тек көлік пен байланыс секторында ғана несие көлемі аздап қысқарған.

Қазақстандықтар ипотеканы көбірек ала бастады

Халыққа берілген несиелер көлемі 25,5 трлн теңгеге жетті.

Соның ішінде:

• тұтынушылық несиелер – 17,1 трлн теңге;
• ипотекалық несиелер – 7,3 трлн теңге.

Ипотекалық несие тұтынушылық қарыздарға қарағанда жылдам өсіп жатыр. Бұл тұрғын үйге сұраныстың әлі де жоғары екенін көрсетеді.

Несие алу бұрынғыдан қымбат

Сонымен бірге қарыз алу арзандаған жоқ.

Мамыр айында:

• бизнеске берілген несиелердің орташа мөлшерлемесі 22,3%-ға дейін өсті;
• халық үшін орташа мөлшерлеме 21,4%-ды құрады;
• тұтынушылық несиелер бойынша пайыздық мөлшерлеме 23,2%-ға жетті.

Яғни несие көлемі өсіп жатқанымен, қаржы құны әлі де жоғары деңгейде қалып отыр.

Проблемалық несиелердің үлесі қандай?

Ұлттық Банктің деректеріне сәйкес, төлем мерзімі 90 күннен астам кешіктірілген несиелердің (NPL90+) үлесі 4,2% немесе 1,9 трлн теңгені құрады.

Оның ішінде:

• халық несиелеріндегі проблемалық қарыздар – 4,9%;
• бизнес несиелерінде – 3,3%.

Сонымен қатар банктер мұндай тәуекелдерді жабу үшін жеткілікті резерв қалыптастырған. Жұмыс істемейтін қарыздарды провизиялармен жабу деңгейі 61% болып отыр.

Қазақстандықтар банктерге ақша салуды жалғастырып жатыр

Депозиттер көлемі де өсім көрсетті.

Резиденттердің банктердегі жинақтары 47,9 трлн теңгеге жетті.

Оның ішінде:

• жеке тұлғалардың депозиттері – 27,2 трлн теңге;
• заңды тұлғалардың депозиттері – 20,7 трлн теңге.

Бір қызығы, халық теңгемен ақша жинауды көбірек таңдай бастаған.

Шетел валютасындағы депозиттер азайып, депозиттердің долларлану деңгейі 20%-ға дейін төмендеді. Бұл сәуір айымен салыстырғанда тағы бір төмендеу.

Банктердің капиталы күшейіп жатыр

Банк жүйесінің меншікті капиталы 11,1 трлн теңгеге дейін ұлғайды.

Ал капитал жеткіліктілігінің негізгі көрсеткіштері белгіленген нормативтерден айтарлықтай жоғары деңгейде сақталып отыр.

Бұл банк секторында тұрақтылық қорының жеткілікті екенін және ықтимал тәуекелдерді жабуға мүмкіндік бар екенін білдіреді.

Неліктен пайда азайды?

Ең қызық көрсеткіштердің бірі – банктердің табысы.

Жыл басынан бері қазақстандық банктер 1 трлн 36 млрд теңге таза пайда тапқан.

Бұл өте жоғары нәтиже болғанымен, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 9,4%-ға төмен.

Сонымен қатар банктердің тиімділік көрсеткіштері де аздап әлсіреді:

• активтердің рентабельділігі (ROA) 3,8%-ға дейін төмендеді;
• капиталдың рентабельділігі (ROE) 25,2%-ды құрады.

Сарапшылар мұндай өзгерісті жоғары резервтердің сақталуы, пайыздық шығындардың өсуі және банк нарығындағы бәсекенің күшеюімен байланыстырады.

Не түйіндеуге болады?

2026 жылдың алғашқы бес айының қорытындысы Қазақстан банк жүйесінің әлі де тұрақты өсіп келе жатқанын көрсетті. Активтер рекордтық деңгейге жетті, кәсіпкерлерді несиелеу жанданды, халықтың депозиттері көбейді.

Алайда сектор үшін жаңа кезең басталып жатқандай көрінеді: көлем өсіп жатқанымен, табыстылық біртіндеп төмендей бастады. Бұл банктер алдағы уақытта тек несиені көбейтуге емес, тәуекелдерді тиімді басқаруға және қаржылық тұрақтылықты сақтауға көбірек көңіл бөлуге мәжбүр болатынын аңғартады.