23 тамызда өтетін Құрылтай сайлауы бұрынғы науқандардан несімен ерекшеленеді?
Бұл жолы саяси партиялар тек бағдарламамен емес, танымал тұлғалармен, жаңа идеологиялық ұстанымдармен және қоғамның әртүрлі топтарына арналған нақты ұсыныстарымен бәсекеге түсіп отыр. Саяси сарапшылардың пікірінше, алдағы дода партиялардың шынайы әлеуетін ғана емес, қазақстандық сайлаушының да жаңа саяси талғамын көрсетеді.
Сайлау алдындағы соңғы дайындық
Құрылтай депутаттарын сайлау қарсаңында елдегі барлық негізгі саяси партиялар кезектен тыс съездерін өткізіп, кандидаттар тізімін бекітті. Осылайша сайлауалды кезеңнің ең маңызды кезеңдерінің бірі аяқталды.
Биылғы науқанның басты ерекшелігі – партиялардың қоғамға өзін әртүрлі тәсілмен таныстыруға ұмтылуы. Бірі жастар мен цифрлық экономиканы алға шығарса, енді бірі әлеуметтік әділеттілікке, ауыл мәселесіне немесе экологияға басымдық беріп отыр.
Сонымен бірге көптеген партиялардың танымал өнер, мәдениет және спорт өкілдерін өз қатарына қосуы да ерекше назар аудартты. Бұл қадам сайлаушылардың қызығушылығын арттыруға бағытталғаны байқалады.
Respublica: жастар мен жаңа экономиканың партиясы
Сайлауалды марафонды алғашқылардың бірі болып Respublica бастады. Партия 76 кандидатты ұсынып, негізгі бағыты ретінде жастар саясаты, кәсіпкерлік, цифрландыру және жасанды интеллект тақырыптарын жариялады.
Орташа жасы 41-ді құрайтын кандидаттар арасында жас кәсіпкерлер, инновациялық жобалардың авторлары, партиялық резерв түлектері мен ерекше қажеттілігі бар азаматтар бар.
Партия өзін заманауи экономика мен жаңа буын саясаткерлерінің алаңы ретінде көрсетуге күш салып отыр.
Қазақстан Халық партиясы әлеуметтік әділеттілікке сенім артады
Қазақстан Халық партиясы бұл сайлауға 72 кандидатпен қатысады.
Негізгі ұстанымы:
«Еңбек адамының құқығы, олигархиямен күрес және ұлттық байлықты әділ бөлу».
Партия бұл жолы әлеуметтік тақырыптарды ғана емес, мәдени кеңістіктегі танымал есімдерді де алдыңғы қатарға шығарды. Тамара Асар, Аша Матай, Венера Нигматулина секілді қоғамға кеңінен белгілі тұлғалардың тізімге енуі электораттың назарын аударуға бағытталған қадам ретінде бағалануда.
«Ақ жол»: дәстүрлі электоратқа арқа сүйейді
«Ақ жол» демократиялық партиясы Құрылтай сайлауына 63 кандидатты ұсынды.
Партия бағдарламасының өзегі:
- ұлттық мүдде;
- нарықтық экономика;
- монополиясыздандыру;
- Алаш идеясы;
- парламентаризмді дамыту.
Кандидаттар қатарында кәсіпкерлер, экономистер, ұлттық интеллигенция өкілдері басым. Сарапшылардың пікірінше, партия бұрыннан қалыптасқан электоратына сенім артып отыр.
«Ауыл»: басты назар – ауыл мен азық-түлік қауіпсіздігі
«Ауыл» партиясы 69 кандидатты бекітті.
Бағдарламаның негізгі басымдықтары:
- ауыл инфрақұрылымы;
- азық-түлік қауіпсіздігі;
- отбасы институтын қолдау;
- ұлттық дәстүр.
Кандидаттардың шамамен үштен бірі – әйелдер.
Тізімде белгілі аграршылар, фермерлер, ауыл белсенділері және тәжірибелі саясаткерлер бар. Сонымен қатар партия ауыл мәдениеті мен ұлттық құндылықтарды дәріптейтін танымал тұлғаларға да орын берген.
ЖСДП: шоу емес, идеология маңызды
Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы бұл сайлауға 33 кандидатты ұсынды.
Партияның негізгі ұраны:
«Прогресс жолындағы 20 белес».
ЖСДП бұл жолы да эстрада және спорт жұлдыздарын жаппай тартудан саналы түрде бас тартқанын мәлімдеді.
Партия өкілдерінің пікірінше:
«Өнер және спорт жұлдыздарының саясатқа келуі көбіне "шоу" немесе электоралдық айла-шарғы ретінде қабылданады».
Олар әлеуметтік-демократиялық құндылықтар мен саяси реформаларға басымдық беретінін айтты.
«Әділет»: заң үстемдігіне ставка
«Әділет» партиясы өзінің басты бағыты ретінде құқықтық реформаларды жариялады.
Партия ұраны:
«Құқықтық реформалар, заң үстемдігі және аймақтарды теңгерімді дамыту».
Кандидаттар қатарында заңгерлер, бұрынғы судьялар, құқық қорғау органдарының мамандары және жергілікті өзін-өзі басқару саласының өкілдері басым.
Партия өзін «Жаңа Конституцияның партиясы» ретінде таныстыруға ерекше мән беріп отыр.
«Байтақ»: экология күн тәртібіне шықты
«Байтақ» жасылдар партиясының съезі ең қызу талқыланған жиындардың бірі болды.
Жиын барысында партия ішіндегі келіспеушіліктер ашық көрініс тапқанымен, нәтижесінде партия Құрылтай сайлауына 51 кандидатты бекітті.
Бағдарламаның негізгі өзегі:
- қоршаған ортаны қорғау;
- жасыл экономика;
- тұрақты даму;
- халық денсаулығы.
Кандидаттар арасында экологтар, ғалымдар және жасыл технология саласының мамандары басым.
Фото: facebook.com/nurgeldi.abdygani
Бұл сайлау несімен есте қалуы мүмкін?
Биылғы науқан бірнеше маңызды үрдісті көрсетті.
Біріншіден, партиялар бұрынғыдан әлдеқайда нақты аудиторияларға жұмыс істей бастады. Бірі кәсіпкерлерді, бірі ауыл тұрғындарын, енді бірі жастарды немесе әлеуметтік қолдауды қажет ететін азаматтарды негізгі электораты ретінде таңдады.
Екіншіден, танымал тұлғаларды тарту үрдісі күшейді. Бұл тәсіл барлық партияға бірдей тән болмаса да, көпшілігі қоғамға белгілі есімдердің беделін пайдалануға тырысып отыр.
Үшіншіден, идеологиялық айырмашылық бұрынғыдан айқынырақ байқалады. Цифрландыру, әлеуметтік саясат, құқықтық реформалар, ұлттық экономика, экология және аграрлық сектор алғаш рет бір сайлау аясында соншалықты ашық бәсекеге түсіп отыр.
Сарапшы болжамы
Саясаттанушы Нұргелді Әбдіғанидың субъективті бағалауынша, қазіргі кезеңдегі партиялардың сайлауалды белсенділігі бойынша болжамды рейтинг төмендегідей:
- «Әділет»
- «Ақ жол»
- «Ауыл»
- Respublica
- ЖСДП
- Қазақстан Халық партиясы
- «Байтақ»
Автор бұл рейтингтің жеке бағалау екенін және сайлау науқаны барысында өзгеруі мүмкін екенін атап өтеді.
Қорытынды
23 тамыздағы Құрылтай сайлауы тек депутаттық мандаттар үшін күрес емес. Бұл – партиялардың қоғамға қандай болашақ ұсынып отырғанының сынағы.
Жастарға арналған жаңа экономика ма, әлеуметтік әділеттілік пе, заң үстемдігі ме, әлде ауыл мен экология мәселесі ме – соңғы сөзді сайлаушылар айтады. Ал қазіргі саяси науқанның басты ерекшелігі – бұрынғыдан әлдеқайда айқын идеологиялық бәсекенің қалыптасуы.
