2026 жылдың алғашқы жартыжылдығы Қазақстан экономикасы үшін маңызды кезең болды. ЖІӨ өсімі, жеке инвестициялардың күрт артуы, мемлекеттік сатып алудағы жаңа ережелер және бизнеске қысымның азаюы – мұның бәрі Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тапсырған экономикалық реформалардың алғашқы нәтижесі ретінде бағалануда, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл өзгерістер қарапайым кәсіпкерлер мен инвесторлар үшін нені білдіреді?

Қазақстан экономикасында жаңа кезең басталды

Қазақстан экономикасы биылғы жылдың алғашқы алты айында тұрақты өсім көрсетті. Бұрынғыдай шикізатқа ғана сүйенбей, елдің нақты секторлары қарқын алып келеді. Сарапшылар мұны соңғы жылдары жүргізілген құрылымдық реформалардың әсерімен байланыстырады.

Үкіметтің мәліметінше, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 4,1%-ға өсті. Өсімнің негізгі бөлігін құрылыс, өңдеу өнеркәсібі, көлік, сауда және ауыл шаруашылығы қамтамасыз еткен.

Ең жоғары нәтиже құрылыс секторында тіркелді — 15,2%. Сонымен қатар өңдеу өнеркәсібі 9,8%, көлік қызметтері 7,1%, сауда 5,7%, ауыл шаруашылығы 4,4%, байланыс саласы 4,3% өсім көрсетті.

Демек, экономиканың негізгі драйверлері енді мұнай емес, өндіріс пен қызмет көрсету салаларына ауысып келеді.

Экономиканың басты күші – жеке инвестициялар

Биылғы жылдың ең маңызды көрсеткіштерінің бірі – инвестициялық белсенділіктің айтарлықтай артуы.

Алты айдың ішінде негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 9,5 триллион теңгеден асты. Оның ішінде жеке инвестициялар 21,4%-ға өсіп, жалпы өсімнен әлдеқайда жоғары нәтиже көрсетті.

Жалпы инвестициялардың 87%-ын жеке капитал құрайды.

Әсіресе бірнеше сала ерекше қарқын көрсетті:

• ақпарат және байланыс – 2,3 есе өсім;
• құрылыс – 38,7%;
• өңдеу өнеркәсібі – 33,3%;
• ауыл шаруашылығы – 24,6%;
• көлік саласы – 11,6%.

Бұл көрсеткіштер инвесторлардың ұзақ мерзімді жобаларға сенімі күшейгенін аңғартады.

Бизнеске қысым азайды. Кәсіпкерлер саны күрт көбейді

Соңғы жылдары кәсіпкерлер көп айтатын мәселенің бірі – артық тексерулер мен әкімшілік кедергілер болатын.

Қазір бұл жүйе айтарлықтай өзгеріп келеді.

Бас прокуратура деректеріне сәйкес:

• бизнесті тексеру саны 8,6%-ға қысқарды;
• заңнамадан 10 мыңнан астам артық талап алынып тасталды;
• жаңа талап енгізу үшін екі ескі талапты алып тастау қағидаты іске қосылды;
• кәсіпкерлер есептілігінің 49%-ы оңтайландырылды;
• eGov Business платформасы жұмысын бастады.

Нәтижесінде Қазақстанда тіркелген кәсіпкерлік субъектілерінің саны 2,9 миллионға жетіп, жыл басынан бері 499 мыңға көбейді.

Ал шағын және орта бизнестің ел экономикасындағы үлесі 40,9%-ға дейін өсті.

Мемлекеттік сатып алу алғаш рет кәсіпкерлерге тиімді бола бастады

Мемлекеттік сатып алу жүйесі де толық өзгертілді.

Ең басты өзгерістердің бірі – рәсімдердің мерзімі бұрынғы 30 жұмыс күнінен 10 күнге дейін қысқарды.

Қазақстандық өндірушілер үшін:

• 50% міндетті аванс енгізілді;
• келісімшартты қамтамасыз ету талаптары жеңілдетілді;
• тұрақсыздық айыбы 3%-ға дейін төмендетілді.

Осының нәтижесінде жарты жыл ішінде мемлекеттік сатып алу көлемі 7,7 триллион теңгеге жетіп, отандық өндірушілермен 61 мыңнан астам келісімшарт жасалды.

Бұл шағын және орта бизнеске жаңа нарыққа шығуға мүмкіндік беріп отыр.

Қазақстан шетелдік инвесторлар үшін ең тартымды елге айналды

Үкіметтің басты мақсатының бірі – 2029 жылға қарай ел экономикасын 450 миллиард долларға жеткізу және кемінде 150 миллиард доллар шетелдік инвестиция тарту.

Бұл бағытта алғашқы нәтижелер де байқалады.

БҰҰ ЭСКАТО мәліметіне сәйкес, өткен жылы Қазақстан жаңа өндірістерге арналған greenfield жобаларына 19 миллиард доллар инвестиция тартқан.

Бұл – Орталық Азиядағы барлық осындай инвестициялардың 89%-ы.

Жалпы тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 20,5 миллиард долларға жетті.

Ең ірі инвесторлар қатарында:

• Нидерланд;
• Ресей;
• Қытай;
• Біріккен Араб Әмірліктері;
• Сингапур бар.

Бұл қаражат негізінен жаңа өндірістер мен инфрақұрылымдық жобаларға бағытталуда.

Жаңа Салық кодексі кімге тиімді болады?

Биыл күшіне енген жаңа Салық кодексі де экономикалық реформалардың маңызды бөлігі саналады.

Негізгі өзгерістердің қатарында:

• ҚҚС мөлшерлемесі 16% болып бекітілді;
• ауыл шаруашылығы үшін корпоративтік табыс салығы 3% деңгейінде сақталды;
• банк секторына салық 25%-ға дейін көтерілді;
• жоғары табыс алатын азаматтарға ғана 15% прогрессивті салық енгізілді;
• БЖЗҚ-дан төленетін зейнетақыға салынатын жеке табыс салығы толық жойылды;
• 10 жылдан асқан автокөліктерге көлік салығы 30%-ға, ал 20 жылдан асқан көліктерге 50%-ға төмендетілді;
• І және ІІ топтағы мүгедектігі бар азаматтар үшін салықтық жеңілдіктер ұлғайтылды.

Сонымен бірге салықтық есептілік нысандары 30%-ға, ал салықтар мен алымдардың саны 20%-ға қысқартылды.

Бұл өзгерістер қарапайым азаматқа не береді?

Экономикалық көрсеткіштердің өсуі тек статистика үшін ғана маңызды емес.

Инвестиция көбейген сайын жаңа зауыттар ашылады, жаңа жұмыс орындары құрылады, өңірлер дамиды.

Бизнестің дамуы бюджет кірістерін арттырады, ал бұл өз кезегінде әлеуметтік төлемдер, инфрақұрылым, медицина және білім саласына көбірек қаржы бағыттауға мүмкіндік береді.

Сарапшылардың пікірінше, дәл осы себепті Үкімет бүгін өндіріс, кәсіпкерлік және инвестиция мәселелеріне ерекше көңіл бөліп отыр.

Қорытынды

2026 жылдың алғашқы алты айының қорытындысы Қазақстан экономикасында жаңа үрдіс қалыптасып келе жатқанын көрсетті. ЖІӨ өсімі, жеке инвестициялардың рекордтық деңгейге жетуі, бизнеске әкімшілік қысымның азаюы, мемлекеттік сатып алудың жаңаруы және жаңа Салық кодексінің іске қосылуы – экономиканың сапалы өзгерістер кезеңіне өткенін аңғартады.

Алдағы жылдары осы реформалардың тиімділігі сақталса, Қазақстанның өңірдегі инвестициялық орталық ретіндегі позициясы одан әрі нығайып, Президент қойған 450 миллиард долларлық экономика мақсатына жақындау мүмкіндігі арта түседі.