Қазақстанда банктер мен микроқаржы ұйымдарының жұмысына қатысты жаңа талаптар енгізіліп жатыр.
Енді қаржы ұйымдары несие берумен ғана шектелмей, оның адамның қаржылық жағдайына қалай әсер ететінін де ескеруге міндетті болады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сонымен қатар, қосымша қызметтерді күштеп ұсыну, алдын ала белгіленген келісімдер және клиентті жаңылыстыратын тәсілдерге тосқауыл қойылады.
«Несие кез келген адамға емес, жауапкершілікпен берілуі керек»
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қаржы ұйымдары үшін жаңа қадағалау тәсілін енгізіп жатыр. Оның басты мақсаты – проблеманы кейін шешу емес, оның алдын алу.
Агенттік төрағасының бірінші орынбасары Тимур Әбілқасымовтың айтуынша, қаржы институттарының бизнесі азаматтардың қаржылық сауатсыздығына немесе салғырттығына сүйенбеуі тиіс.
«Қаржы ұйымдарының бизнес-модельдері азаматтардың салғырттығына негізделмеуі керек. Біз енді проблемалар туындағаннан кейін емес, олардың алдын алуға басымдық береміз», – деді ол.
Яғни, классикалық қаржылық бақылаудан бөлек, енді реттеуші банктердің клиентпен қалай жұмыс істейтінін де бағалайды. Несие рәсімдеу процесі қаншалықты ашық өтті, клиентке қосымша өнімдер таңылған жоқ па, барлық ақпарат толық берілді ме – мұның бәрі назарда болады.
Смартфонға бес жылдық несие? Мұндай тәжірибеге тосқауыл қойылады
Жаңа құжаттағы маңызды өзгерістердің бірі – жауапты кредиттеу қағидаты.
Енді қарыздың мерзімі сатып алынатын заттың пайдалану мерзіміне сай болуы керек.
Мысалы:
- тұрғын үй немесе автокөлік үшін ұзақ мерзімді несие – қалыпты тәжірибе;
- ал смартфон немесе қысқа мерзімді демалыс үшін бірнеше жылға несие рәсімдеу – құпталмайтын практика ретінде қаралады.
Реттеушінің пікірінше, мұндай тәсіл азаматтарды артық қарыз жүктемесінен қорғауға мүмкіндік береді.
Банктер енді сақтандыруды күштеп ұсына алмайды
Көптеген қазақстандық несие рәсімдеу кезінде сақтандыру немесе басқа ақылы қызметтердің автоматты түрде қосылып кеткеніне шағымданады.
Жаңа талаптар бұл тәжірибені өзгертуге бағытталған.
«Қаржы ұйымының бұдан былай әдеттегі қалып бойынша ақылы қызметтерге немесе сақтандыруға келісім белгісін қоюға құқығы жоқ. Егер клиентке қосымша қызмет қажет болса, ол оны дербес таңдауы тиіс», – деді Тимур Әбілқасымов.
Яғни:
- алдын ала қойылған құсбелгілерге тыйым салынады;
- қосымша қызметті клиенттің өзі таңдауы керек;
- сақтандыру компаниясын банк емес, қарыз алушы таңдай алады.
Егер банк сақтандыруды талап етсе, ол белгілі бір компанияның қызметін күштеп таңуға құқылы емес.
Ойлануға 14 күн беріледі
Жаңа ережелер бойынша азаматтар сақтандыру рәсімделгеннен кейін 14 күн ішінде одан бас тарта алады.
Бұл жағдайда сақтандыру компаниясы төленген қаражаттың пайдаланылмаған бөлігін қайтаруға міндетті болады. Тек шартты бұзуға байланысты шығындар ғана ұсталады және олардың мөлшері сақтандыру сыйлықақысының 10 пайызынан аспауы тиіс.
Менеджерлердің сыйақы жүйесі де өзгереді
Реттеуші банктердегі сату жүйесіне де назар аударып отыр.
Қазір көптеген менеджердің бонусы қанша несие немесе сақтандыру сатқанымен өлшенеді. Соның салдарынан клиентке қажет емес өнімдерді ұсыну жағдайлары кездеседі.
Енді бұл тәсіл өзгермек.
«Қызметкердің бонусы тек сату көлеміне ғана тәуелді болмауы тиіс. Қызмет көрсету сапасы, адал іс-қимыл қағидаттарын сақтау және клиенттердің шағымдары да ескеріледі», – деді агенттік өкілі.
Егер қаржы ұйымында агрессивті сату немесе клиентті жаңылыстыру фактілері анықталса, компания оған қатысты шара қабылдауға міндетті болады.
Клиент ең алдымен неге қол қойып жатқанын түсінуі керек
Жаңа тәсілдің тағы бір маңызды бөлігі – ақпараттың ашықтығы.
Несие рәсімдер алдында клиентке өнімнің барлық негізгі шарттары қарапайым әрі түсінікті тілде ұсынылуы тиіс. Бұл құжатта:
- нақты пайыздық мөлшерлеме;
- барлық комиссиялар;
- қосымша төлемдер;
- қарыздың толық құны көрсетіледі.
Реттеуші мұндай тәсіл адамдардың шешімді саналы қабылдауына мүмкіндік береді деп есептейді.
Әзірге ұсыным, бірақ кейін міндетті талапқа айналуы мүмкін
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жаңа Нұсқаулық әзірледі. Қазір ол ұсынымдық сипатта болғанымен, реттеуші барлық қаржы ұйымының оны қалай орындап жатқанын бағалайды.
Бұл бағалау кейін міндетті нормативтік талаптарды енгізуге негіз болуы мүмкін.
«Біздің мақсатымыз – азаматтардың құқықтарын тиімді қорғау және қаржылық өнімдерді әрбір адам үшін ашық әрі түсінікті ету», – деді Тимур Әбілқасымов.
Сарапшылардың пікірінше, жаңа тәсіл банктердің жұмыс мәдениетін өзгертіп қана қоймай, несие алушылардың құқықтарын қорғауды күшейтуі тиіс. Енді қаржы ұйымдары үшін басты көрсеткіш тек берілген несиенің көлемі емес, клиенттің сол қарызды қауіпсіз әрі саналы түрде пайдалана алуы болмақ.
