Қазақстанның банк жүйесі 2026 жылдың алғашқы жартысын сенімді өсіммен аяқтады.
Банктердің активтері тарихи жоғары деңгейге жетіп, халық пен бизнеске берілген несиелер көлемі ұлғайды, депозиттер көбейді, ал проблемалық қарыздардың үлесі төмендей түсті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Дегенмен осы оң көрсеткіштердің арасында бір маңызды белгі де байқалды – банктердің таза пайдасы өткен жылмен салыстырғанда азайды.
Бұл үрдістер банк секторындағы өсімнің сақталғанын көрсеткенімен, нарықтың жаңа кезеңге өткенін де аңғартады.
Активтер алғаш рет 74 трлн теңгеден асты
2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Қазақстанда 23 екінші деңгейлі банк жұмыс істейді. Оның ішінде 10-ы – шетелдік еншілес банктер, ал бір банк толықтай мемлекетке тиесілі.
Алты айдың қорытындысында банк секторының активтері 74,2 трлн теңгеге жетті. Тек маусым айының өзінде бұл көрсеткіш 1,7%-ға өсті.
Өсімнің негізгі драйвері – өтімді активтердің артуы. Олардың көлемі 27,6 трлн теңгеге дейін көбейіп, банктердің клиенттер алдындағы міндеттемелерін орындауға жеткілікті қаржы қоры бар екенін көрсетті.
Өтімділігі жоғары активтердің көлемі 21,9 трлн теңгені, яғни барлық активтердің шамамен 30 пайызын құрады.
Қазақстандықтар да, бизнес те көбірек несие ала бастады
Экономикаға берілген несиелер көлемі 41,9 трлн теңгеге жетіп, бір айда 1,6%-ға артты.
Маусым айында банктер жалпы сомасы 4,1 трлн теңгеге жаңа несие рәсімдеген. Бұл былтырғы маусыммен салыстырғанда 18,7%-ға көп.
Бизнеске берілген несие көлемі 16,1 трлн теңгеге дейін өсті.
Ең жоғары өсім шағын және орта бизнес сегментінде байқалды. Бұл бағыттағы несие портфелі 7,8 трлн теңгеге жетіп, бір айда 3,3%-ға, ал жыл басынан бері 14%-ға көбейді.
Сонымен қатар өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, құрылыс және ақпараттық технологиялар салалары да банктерден бұрынғыдан көбірек қаржы тарта бастады.
Ең әсерлі өсім байланыс және ақпарат секторында тіркелді. Бұл саладағы несие көлемі бір айдың ішінде бірден 39,8%-ға артқан.
Ипотекаға сұраныс бәсеңдеген жоқ
Халыққа берілген несиелер көлемі 25,8 трлн теңгеге жетті.
Оның ішінде:
- тұтынушылық несиелер – 17,3 трлн теңге;
- ипотекалық қарыздар – 7,4 трлн теңге.
Ипотекалық портфель бір айда 1,8%-ға, ал жыл басынан бері 7,2%-ға өскен.
Бұл тұрғын үйге деген сұраныстың әлі де жоғары екенін көрсетеді.
Несие арзандай бастады
Маусым айында банктердің несие бойынша пайыздық мөлшерлемелері де төмендеді.
Ұлттық валютадағы бизнес несиелерінің орташа мөлшерлемесі 21,6%-ға дейін азайды.
Ал халық үшін орташа мөлшерлеме 21,4%-дан 19,5%-ға дейін төмендеді.
Әсіресе тұтынушылық несиелер бойынша пайыздық жүктеменің жеңілдеуі байқалды.
Проблемалық несиелер азайды
Банк жүйесінің тұрақтылығын көрсететін негізгі индикаторлардың бірі – мерзімі 90 күннен асқан қарыздардың үлесі.
1 шілдедегі жағдай бойынша бұл көрсеткіш 4,1%-ды, немесе 1,8 трлн теңгені құрады.
Жеке тұлғалар арасында проблемалық қарыздардың көлемі 4,8%-ға дейін төмендеген.
Сарапшылар мұны банктердің тәуекелдерді тиімдірек басқаруы мен қарыз алушылардың төлем қабілетінің біртіндеп жақсаруының белгісі ретінде бағалайды.
Қазақстандықтар ақшасын банктерге көбірек салып жатыр
Маусым айында депозиттер тағы да айтарлықтай өсті.
Резиденттердің депозиттері 50,1 трлн теңгеге жетіп, бір айда 4,6%-ға көбейді.
Соның ішінде:
- заңды тұлғалардың депозиттері – 22,1 трлн теңге;
- жеке тұлғалардың депозиттері – 28 трлн теңге.
Ұлттық валютадағы жинақтар бұрынғыдан да қарқынды өсіп келеді.
Теңгедегі депозиттердің көлемі 40,2 трлн теңгеге жетсе, шетел валютасындағы салымдар 9,9 трлн теңгені құрады.
Соның нәтижесінде депозиттердің долларлану деңгейі 20%-дан 19,7%-ға дейін төмендеді.
Бұл халықтың теңгеге деген сенімі сақталып отырғанын көрсететін маңызды белгі саналады.
Банктердің капиталы күшейіп жатыр
Маусым айында банк секторының меншікті капиталы 11,2 трлн теңгеге дейін өсті.
Капитал жеткіліктілігінің негізгі коэффициенттері де халықаралық талаптардан едәуір жоғары деңгейде қалды:
- негізгі капитал коэффициенті (k1) – 19,7%;
- меншікті капитал коэффициенті (k2) – 20,5%.
Бұл банк жүйесінің ықтимал тәуекелдерге қарсы жеткілікті қорғаныс қоры бар екенін білдіреді.
Бірақ бір көрсеткіш алаңдатады
Жалпы қаржылық нәтижелер оң болғанымен, банктердің табыстылығы аздап әлсіреді.
2026 жылдың алғашқы алты айында банк секторының таза пайдасы 1,196 трлн теңгені құрады.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 13,3%-ға төмен.
Сонымен қатар:
- активтердің рентабельділігі (ROA) 3,7%-ға дейін;
- капиталдың рентабельділігі (ROE) 24,1%-ға дейін төмендеді.
Бұл банктердің бұрынғыдай жоғары табыс тапқанымен, пайда өсімінің қарқыны баяулағанын көрсетеді.
Қорытынды
2026 жылдың алғашқы жартысы Қазақстан банк секторы үшін жалпы алғанда табысты болды. Активтер тарихи максимумға жетті, несие беру қарқыны сақталды, халықтың депозиттері көбейді, ал проблемалық қарыздардың үлесі азайды.
Сонымен бірге банктердің таза пайдасының төмендеуі сектордың ендігі кезеңде тек көлем бойынша емес, тиімділік тұрғысынан да жаңа сын-қатерлерге тап болатынын аңғартады. Егер пайыздық мөлшерлемелер төмендеуін жалғастырып, экономикадағы несиеге сұраныс сақталса, жылдың екінші жартысында банк нарығындағы бәсеке бұрынғыдан да күшейе түсуі мүмкін.
