Қазақстан мектептерінде жасанды интеллект енді жеке тақырып емес, білім берудің маңызды бөлігіне айналып келеді.
Алдағы уақытта оқушылар тек цифрлық құралдарды пайдалануды ғана емес, жасанды интеллектімен сауатты жұмыс істеуді, оның мүмкіндігі мен тәуекелін ажыратуды және технологияны жауапкершілікпен қолдануды үйренеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өзгерістердің артында жай ғана пән атауын ауыстыру емес, мектеп бағдарламасын заман талабына бейімдеу мақсаты тұр.
Жасанды интеллект мектеп бағдарламасына не үшін енгізіліп жатыр?
Бүгінде жасанды интеллект күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналды. ChatGPT секілді сервистер, нейрожелілер арқылы сурет жасау, мәтін өңдеу немесе ақпарат іздеу – мұның бәрін балалар да белсенді пайдаланады.
Сондықтан білім беру жүйесінің алдында жаңа міндет тұр: оқушыларды технологияны тек тұтынушы ретінде емес, оны саналы әрі қауіпсіз қолданатын азамат ретінде тәрбиелеу.
Осы мақсатта Қазақстанда мектеп бағдарламасын жаңарту бойынша жүйелі жұмыс жүргізіліп жатыр.
Өзгерістер неден басталды?
Білім беру мазмұнын жаңарту Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2025 жылғы республикалық педагогтердің тамыз конференциясында берген тапсырмасынан кейін қолға алынды. Сол жылдың қыркүйегінен бастап жұмыс кезең-кезеңімен жүзеге асырыла бастады.
Кейін бұл бағыт заңнамалық деңгейде де бекітілді. 2025 жылдың қарашасында «Жасанды интеллект туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданса, 2026 жылдың мамырында орта білім беру жүйесіне жасанды интеллектіні енгізуге арналған Президент Жарлығы шықты.
Соның негізінде мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты, үлгілік оқу жоспарлары мен оқу бағдарламалары жаңартылды.
Пән атауы ғана емес, мазмұны да өзгерді
Енді бастауыш сыныптардағы «Цифрлық сауаттылық» пәні «Цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект», ал 5-11-сыныптардағы «Информатика» пәні «Информатика және жасанды интеллект» деп аталады.
Алайда басты жаңалық – атауда емес.
Жаңартылған бағдарламаға жасанды интеллект бойынша арнайы бөлімдер енгізіліп, жалпы 43 жаңа оқу мақсаты қосылды. Бұл оқушылардың жас ерекшелігіне қарай біртіндеп күрделенетін жүйемен құрылған.
Бастауыш сынып оқушылары нені үйренеді?
1-4-сыныптарда балалар «Медиасауаттылық және ЖИ» бөлімі бойынша білім алады.
Бұл кезеңде олар:
- жасанды интеллектінің қарапайым мысалдарымен танысады;
- цифрлық қауіпсіздік негіздерін меңгереді;
- жеке деректерді қорғауды үйренеді;
- интернеттегі жауапты мінез-құлық қағидаларын игереді.
Жалпы бұл бағыт бойынша 17 оқу мақсаты қарастырылған.
Орта буында басты назар – сыни ойлау
5-9-сынып оқушылары үшін бағдарлама практикалық дағдыларға бағытталған.
Олар:
- жасанды интеллект құралдарын сабақта тиімді пайдалануды;
- дұрыс сұраныс (prompt) құруды;
- алынған жауаптарды сыни тұрғыдан бағалауды;
- киберқауіпсіздік талаптарын сақтауды;
- академиялық адалдық қағидаларын ұстануды меңгереді.
Бұл деңгейде 14 оқу мақсаты енгізілген.
Жоғары сыныптарда нейрожелілер мен машиналық оқыту оқытылады
10-11-сыныптарда оқушылар жасанды интеллектінің қалай жұмыс істейтінін тереңірек зерттейді.
Бағдарламада:
- машиналық оқыту;
- нейрондық желілер;
- деректерді талдау;
- қолданбалы криптография негіздері қамтылған.
Бұл бөлімде 12 оқу мақсаты қарастырылған.
Мақсат – оқушылардың жасанды интеллектіні жай ғана пайдаланып қоймай, оның жұмыс принциптерін түсінуіне мүмкіндік беру.
Бағдарлама сынақтан өтті
Жаңартылған оқу бағдарламалары өткен оқу жылында апробациядан өтіп, оң сараптамалық қорытынды алған.
Қазір құжаттар белгіленген тәртіппен бекітілу кезеңінде.
Сонымен қатар педагогтерге арналған білім беру процесінде жасанды интеллектіні тиімді әрі қауіпсіз пайдалану жөніндегі әдістемелік ұсынымдар әзірленіп жатыр.
Бұл өзгеріс нені білдіреді?
Әлемде жасанды интеллект еңбек нарығын да, мамандықтарға қойылатын талаптарды да өзгертіп жатыр. Сондықтан мектептегі жаңа бағдарлама балаларды болашақ мамандықтарға бейімдеуді көздейді.
Ендігі мақсат – оқушыларды технологияны жай ғана қолдануға емес, оның мүмкіндігін дұрыс бағалай алатын, қауіпсіз әрі жауапты пайдаланатын цифрлық ұрпақ ретінде қалыптастыру.
