Алматы маңындағы тауларда сел қаупін бақылау күшейді.
Талғар өзені бассейнінде төрт автоматтандырылған станция іске қосылып, биік таудағы бақылаушылар үшін автономды модульдік бекеттер орнатыла бастады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа жүйенің мақсаты қарапайым: таудағы қауіпті өзгерісті мүмкіндігінше ерте байқап, ақпаратты құтқару қызметтеріне бірден жеткізу.
Төтенше жағдайлар министрі Шыңғыс Әрінов Алматы облысының биік таулы аймақтарындағы мониторинг және ерте ескерту жүйесінің жұмысымен танысты.
Негізгі жұмыстар Талғар өзені бассейнінде жүріп жатыр. Бұл жерде мореналық көлдердің жағдайы, өзен арналары мен су деңгейі тұрақты бақылауда болады.
Таудағы бақылаушылар енді автономды модульде тұрады
Талғар бассейніндегі мореналық көлдердің бірінде жаңа модульдік бақылау үйі ашылды.
Бұл — Қазақстанда биік таулы бақылау бекеттерін автономды тұрғын модульдермен жабдықтау бағытындағы алғашқы жоба.
Мұнда «Қазселденқорғау» мамандары сел қаупі жоғары кезеңде тәулік бойы қызмет атқара алады.
Модуль биік таудың күрделі жағдайына бейімделген. Онда жылу оқшаулағыш жүйе, жұмыс пен демалысқа қажетті жабдықтар және қызметкерлердің ұзақ уақыт тұруына арналған тұрмыстық жағдай жасалған.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Ең маңыздысы — бекет сыртқы инфрақұрылымға толық тәуелді емес.
Электр энергиясын күн панельдері мен аккумуляторлар қамтамасыз етеді. Ал байланыс үшін Starlink спутниктік интернеті орнатылған.
Бұл шешімнің практикалық мәні зор. Бұрын шалғайдағы бақылау нүктесінен ақпарат жеткізуге уақыт кетсе, енді мамандар көлдегі немесе өзендегі өзгерісті нақты уақыт режимінде жібере алады.
Деректер диспетчерлер мен жедел штабтарға бірден түседі.
Ал сел қаупі кезінде бірнеше минуттың өзі шешуші болуы мүмкін.
Алматы қаласы мен Алматы облысының биік таулы аумақтарында мұндай жүйе кеңейтіледі. Тамыздың ортасына дейін маусымдық бақылау бекеттеріне тағы 11 жылытылған модульдік үй орнату жоспарланған.
Төрт станция суды тәулік бойы бақылайды
Жобаның екінші бағыты — адамға тәуелділікті азайтатын автоматтандырылған мониторинг.
Шыңғыс Әрінов Талғар өзені бассейнінде орнатылған төрт автоматтандырылған станцияны іске қосты.
Олар гидрологиялық көрсеткіштерді үздіксіз өлшейді.
Жабдық су деңгейін, сел қаупі бар өзен арналарының жағдайын және жарылу қаупі болуы мүмкін мореналық көлдерді нақты уақыт режимінде бақылайды.
Ақпарат «Қазселденқорғау» мамандарына автоматты түрде беріледі.
Осы деректер арқылы мамандар жағдайды бағалап, қауіптің күшеюін ерте анықтап, алдын алу шараларын қабылдай алады.
Мұндай жүйенің маңызы әсіресе нөсер жаңбыр кезінде немесе тауда қар күрт еріген кезде артады.
Дәл осындай сәттерде су деңгейі тез өзгеріп, табиғи процестердің даму жылдамдығы бірнеше есе күшеюі мүмкін.
Автоматты станциялар бұл өзгерістерді адам бақылауына қарағанда жиірек тіркеп, ақпараттың кешігу қаупін азайтады.
Жобаға ЮНЕСКО қолдау көрсетіп отыр
Автоматтандырылған станциялар GLOFCA халықаралық жобасы аясында орнатылған.
Жобаның толық атауы — «Орталық Азия халқының климаттың өзгеруі жағдайында мұздық көлдердің жарылу қаупіне осалдығын төмендету».
Ол ЮНЕСКО қолдауымен жүзеге асырылып, Бейімделу қорынан қаржыландырылады.
Жобаның негізгі бағыты — биік таулы аудандарда заманауи бақылау және ерте ескерту жүйесін қалыптастыру.
Бұл мәселе Орталық Азия үшін барған сайын өзекті болып келеді. Биік таудағы мұздықтар мен мореналық көлдердегі өзгерістер елді мекендерге, жолдарға және инженерлік инфрақұрылымға тікелей қауіп төндіруі мүмкін.
Сондықтан бүгінгі тәсіл тек төтенше жағдай болғаннан кейін әрекет етуге емес, қауіпті алдын ала байқауға негізделіп отыр.
№19 мореналық көлдің суы төмендетіліп жатыр
Министр жұмыс сапары кезінде Талғар өзені бассейніндегі №19 мореналық көлге де барды.
Мұнда алдын алу жұмыстары басталған.
Көлде сифондық жүйелер іске қосылып, су деңгейі кезең-кезеңімен қауіпсіз межеге дейін төмендетіліп жатыр.
Бұл әдісте су полиэтилен құбырлары арқылы табиғи қысыммен сыртқа шығарылады.
Нәтижесінде көлдегі артық су көлемі азайып, оның бұзылып шығу қаупін төмендетуге мүмкіндік туады.
Мамандар бұл жұмысты сел қаупі бар кезең аяқталғанға дейін жалғастырмақ.
Алматы үшін бұл жүйе нені өзгертеді?
Жаңа модель бірнеше технологияны бір жүйеге біріктіреді.
Тауда бақылаушылар тұрақты жұмыс істейді, автоматты станциялар тәулік бойы дерек жинайды, Starlink арқылы ақпарат үздіксіз беріледі, ал қауіпті көлдердегі су деңгейі алдын ала төмендетіледі.
Негізгі өзгеріс — реакция жылдамдығында.
Қауіпті процесс ертерек анықталса, мамандардың жағдайды бағалауға, тиісті қызметтерді жұмылдыруға және қажет болған жағдайда халықты ескертуге уақыты көбірек болады.
Ал миллионнан астам адам тұратын Алматы агломерациясы үшін таудағы қауіпсіздік тек табиғи мәселе емес.
Бұл — тұрғын үйлердің, жолдардың, коммуникациялардың және тұтас қалалық инфрақұрылымның қауіпсіздігіне тікелей қатысты мәселе.
