Қазақстан Абай күнін атап өтіп жатыр.
Биыл қазақтың ұлы ақыны әрі ойшылы Абай Құнанбайұлының туғанына 181 жыл толды. Мерейтойлық меже болмаса да, атаулы күнге арналған бағдарлама бүкіл елді қамтыды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстанның Мәдениет және ақпарат министрлігінің мәліметінше, үш күн ішінде 350-ден астам мәдени, ғылыми-танымдық, білім беру және спорттық іс-шара өтеді.
Саябақтағы әннен 100 мильдік ультрамарафонға дейін
Астанада поэзия кештері, дәрістер, көрмелер мен Абай әндеріне арналған караоке ұйымдастырылды. Еліміздің әр өңірінен келген жас қаламгерлер «Сөз өнері. Жасампаз жас қалам» республикалық форумында бас қосты.
Мерекенің негізгі орталығы — Абай облысы. Семейде «Абай дәуірі: құжаттар мен естеліктер» және «Бейнелеу өнеріндегі Абай әлемі» көрмелері ашылып, әдеби квест пен Абай әндерінің фестивалі өтеді.
Бағдарлама концерт залдарымен шектелген жоқ. Өңірде «Abai Joly – 100 miles» республикалық ультрамарафоны ұйымдастырылып, 10 тамызда «Адамзаттың Абайы» атты ақындар айтысы өтеді.
Алматыда музейлік және кинематографиялық жобалар ұсынылды. Шымкентте поэзиялық кештер мен танымдық кездесулер, ал аймақтарда «Абай оқулары», спектакльдер, концерттер және кітап көрмелері ұйымдастырылады.
Абай күніне арналған шаралар Бейжіңде де өтеді. Қазақстанның мәдени орталығы мен «Цзиньтай» музейі ойшылдың әдеби-философиялық мұрасына арналған «Абай – Ұлы тұлға» дөңгелек үстелін өткізеді.
Абайды бүгінге жақындататын үш ұғым
Абай Құнанбайұлы 1845 жылғы 10 тамызда дүниеге келген. Содан бері 181 жыл өтті, қоғам мен саяси жүйелер өзгерді, білім тарату тәсілдері жаңарды.
Бірақ ақын көтерген мәселелер күн тәртібінен түскен жоқ.
Абай өлеңдері мен Қара сөздерінде білім, еңбек, әділдік, ел бірлігі және адамның жеке жауапкершілігі туралы жазды. Бұл ұғымдар білім сапасы мен адами капиталды талқылап жүрген Қазақстан үшін әлі де өзекті.
Ойшыл оқырманына дайын сылтау ұсынбады. Ол адамнан ізденуді, еңбектенуді, өз әрекетіне сын көзбен қарауды және жауапкершілікті өзгеге жүктемеуді талап етті.
Сондықтан Абай мұрасы тек әдебиет сабағының тақырыбы болып қалған жоқ. Оның еңбектері елдің дамуын мемлекеттік шешімдермен қатар жеке адамның мінезі мен таңдауына байланыстыра қарауға мүмкіндік береді.
Медресе мен орыс мектебі қалыптастырған дүниетаным
Абай алғашқы білімін үйде алып, кейін Семейдегі Ахмет-Риза медресесінде оқыды. Сол кезеңде орыс мектебіне де барып жүрді.
Ол араб және парсы тілдерін меңгеріп, Науаи, Фирдоуси, Низами, Сағди, Жәми мен Хафиздің шығармаларын оқыды. Кейін орыс және Еуропа әдебиетімен жақын танысты.
Осы білім жолы Абайға бірнеше мәдени кеңістікті еркін сабақтастыруға мүмкіндік берді. Қазақ әдебиеті үшін мұндай кең дүниетаным үлкен бетбұрыс еді.
Пушкин мен Лермонтов қазақ оқырманына жақындады
Абайдың аудармалары арқылы қазақ даласына Александр Пушкин, Михаил Лермонтов және Иван Крыловтың шығармалары жетті. Ақын мәтінді сөзбе-сөз көшірумен шектелмей, жаңа сюжеттер мен образдарды қазақ ортасына бейімдеді.
Шығыс әдебиеті, орыс классикасы мен Еуропа ойының тоғысуы қазақ жазба тілінің мүмкіндігін кеңейтті. Абай әлемдік тәжірибені игеру ұлттық болмыстан бас тартуды талап етпейтінін көрсетті.
Бұл тәсіл қазіргі Қазақстан үшін де мәнін жоғалтқан жоқ. Өзге мәдениеттерге ашық болу елдің өз дауысы анық естілгенде ғана нәтижелі.
Абай әндері кітап бетінде қалған жоқ
Абай қазақ мәдениетіне композитор ретінде де өшпес із қалдырды. Оның әндері мектептерде, университеттерде, концерт сахналарында және қалалық алаңдарда орындалып келеді.
Алматыдағы «Абай әлемі» музыкалық-поэзиялық кешінде ақынның әндері ашық аспан астында шырқалды. Өнерпаздарға мыңнан астам көрермен қосылды.
Өлең осылайша әнге, ал ән ортақ мәдени жадқа айналды.
1909 жылғы тұңғыш жинақ экранға шықты
Абай күніне арналған бағдарламаның ерекше жобаларының бірі — «Алғашқы кітап» деректі фильмі. Картина ақын шығармаларының тұңғыш баспа жинағының тарихын баяндайды.
Бұл кітап Абай дүниеден өткеннен кейін, 1909 жылы Санкт-Петербургте Ілияс Бораганскийдің баспаханасында жарық көрген. Докудрама авторлары қолжазбаларды жинаудан бастап, кітапты басып шығаруға дейінгі жолды қалпына келтірді.
Ақын мұрасының сақталуы өздігінен болған жоқ. Шығармаларды жинап, қолжазбаларды дайындап, кітаптың жарық көруіне күш салған адамдардың еңбегі шешуші рөл атқарды.
117 жылдан кейін сол жинақтың өзі экрандағы жаңа туындыға арқау болды.
Абай мұрасы әлемдік деңгейде мойындалды
1995 жылы ақынның туғанына 150 жыл толуы ЮНЕСКО аясында аталып өтті. Бұл Абай мұрасының Қазақстан шекарасынан шығып, халықаралық деңгейде танылғанын көрсетті.
Бүгінде оның есімімен көшелер, мектептер, кітапханалар, театрлар мен университеттер аталады. Шығармалары шет тілдеріне аударылып, әлемнің әр елінде басылып келеді.
Ал ақынның 181 жылдығын Қазақстан 350-ден астам шарамен қарсы алды: музей сабағынан айтысқа, деректі фильмнен 100 мильдік ультрамарафонға дейін.
