Бәс тігулер несие алуды қиындатуы мүмкін. Егер адам соңғы аяқталған алты айда ойын бизнесін ұйымдастырушыларға кемінде алты рет ақша аударып, жалпы сомасы 300 мың теңгеден асса, банк оның төлем қабілетін қатаңырақ талаптармен бағалайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өлшемдер Ұлттық банктің қолданыстағы макропруденциялық нормативтерінде бекітілген. Мұндай клиентке несие беруге автоматты түрде тыйым салынбайды, бірақ банк есепке алатын табыс түрі мен рұқсат етілетін борыш жүктемесі өзгереді.
Алты төлемнің жалпы сомасы 300 мың теңгеден асуы керек
Арнайы тәртіп қолданылуы үшін екі шарт қатар орындалуға тиіс.
Соңғы алты аяқталған айда қарыз алушы ойын бизнесін ұйымдастырушыларға кемінде алты төлем жасауы керек. Олардың жалпы сомасы 300 мың теңгеден жоғары болуы тиіс.
Банк бұл ақпаратты клиенттен сұрап қана қоймайды. Төлемдердің саны мен сомасы кредиттік бюродан алынатын кредиттік есеп негізінде анықталады.
Екі өлшем де сәйкес келсе, банктік бағалау кезінде клиент құмар ойын бизнесіне белсенді тартылған адамның белгілері бар қарыз алушы ретінде қарастырылады.
Картаға тұрақты ақша түсуі енді табысты растауға жетпейді
Қарапайым қарыз алушылардың табысын бағалау кезінде банктер бірнеше дереккөзді пайдалана алады.
Белгілі бір талаптар орындалса, ресми жалақымен қатар банк шотындағы ақша қозғалысы, картаға түскен қаражат, депозиттер және нормативтерде көрсетілген басқа да кіріс көздері ескерілуі мүмкін.
Ал құмар ойындарға белсенді қатысу белгілері бар клиент үшін тәртіп қатаң.
«Банктер, Қазақстан Республикасының бейрезидент-банктерінің филиалдары атаулы әлеуметтік көмек алатын қарыз алушының және (немесе) ойын бизнесіне белсенді тартылған тұлғаның белгілері бар қарыз алушының орташа айлық кірісін қарыз алушының ресми кірісі негізінде есептейді», — делінген Ұлттық банк нормативтерінде.
Демек, мұндай жағдайда картаға жиі түсетін ақша немесе шоттағы үлкен айналымның өзі төлем қабілетін растауға жеткіліксіз болуы мүмкін.
Банк ресми табысты алты ай бойынша есептейді
Ресми кіріске құжатпен расталған табыс көздері жатады.
Олардың қатарында жалақы мен жұмыс берушіден түсетін басқа төлемдер, міндетті зейнетақы жарналары туралы мәліметтер, зейнетақы төлемдері, кейбір сақтандыру төлемдері, сондай-ақ заңда қарастырылған салық режимдерінде жұмыс істейтін жеке тұлғалар мен кәсіпкерлердің расталған табыстары болуы мүмкін.
Орташа айлық кіріс несие алуға өтініш бергенге дейінгі алты айдың деректері бойынша есептеледі.
Банк бір кіріс көзінің бірнеше рет есепке алынбауын да тексеруге тиіс. Адамның өз шоттары арасындағы аударымдар немесе қарыз қаражаты есебінен картаны толықтыру табысты жасанды түрде көбейтпеуі керек.
Белсенді ойыншыларға борыш жүктемесінің шегі төмен
Несие алу мүмкіндігіне тікелей әсер ететін тағы бір талап бар.
Жалпы жағдайда қарыз алушының борыш жүктемесі коэффициентінің ең жоғары деңгейі 0,5 болып белгіленген. Бұл көрсеткіш адамның ай сайынғы қарыз төлемдерінің оның орташа айлық кірісіне қатынасын көрсетеді.
Ал құмар ойындарға белсенді тартылу белгілері бар қарыз алушы үшін осы шектің жартысы қолданылады. Тиісті норматив қолданылатын несиелер бойынша бұл көрсеткіш 0,25-ке дейін төмендейді.
Яғни банк мұндай клиентті екі жағынан қатаңырақ бағалайды: табыстың тек ресми бөлігі есепке алынады және қарызға жұмсалатын кіріс үлесіне қойылатын шек төмендейді.
Соған қарамастан, бәс тігу фактісінің өзі барлық несиеге автоматты түрде тыйым салмайды.
Букмекерлерге жасалған төлемдер кредиттік есепте көрінеді
Практикадағы басты ерекшелік — клиент банкке бәс тіккені туралы өзі хабарлауға міндетті емес.
Ойын бизнесін ұйымдастырушыларға жасалған төлемдердің күні мен сомасы кредиттік есептегі мәліметтер арқылы анықталады.
Сондықтан негізгі екі көрсеткіш бар: алты ай ішінде кемінде алты төлем және олардың жалпы сомасы 300 мың теңгеден жоғары болуы.
Мысалы, бір рет 400 мың теңге аудару бұл өлшемге өздігінен сәйкес келмейді. Сол сияқты алты төлем жасалғанымен, олардың жиынтық сомасы 300 мың теңгеден аспаса, аталған критерий орындалмайды.
Атаулы әлеуметтік көмек алушыларға да ресми табыс есептеледі
Ресми кіріске сүйеніп есептеу тәртібі құмар ойындарға белсенді қатысатын клиенттерге ғана қатысты емес.
Ол атаулы әлеуметтік көмек алатын қарыз алушыларға да қолданылады.
Ал 21 жасқа толмаған азаматтардың төлем қабілетін бағалауда банк есепке ала алатын кіріс көздеріне бөлек талаптар қарастырылған.
Бұл несиеге жаңадан енгізілген толық тыйым емес
Негізгі айырмашылық осы жерде.
Қолданыстағы тәртіп бәс тігетін адамның несие алуына тікелей тыйым салмайды. Банк бәрібір оның табысын, қолданыстағы қарыздарын және төлем қабілетін бағалайды.
Бірақ соңғы алты айдағы төлемдер алты ретке жетіп, жалпы сомасы 300 мың теңгеден асса, есептеу тәртібі қатаңдайды: банк ресми табысқа сүйенеді, ал рұқсат етілетін борыш жүктемесінің шегі төмендейді.
Сондықтан бәс тігудің нақты салдары несиеге өтініш берген кезде байқалуы мүмкін — банк адамның ресми кірісін, қазіргі қарыздарын және ойын бизнесін ұйымдастырушыларға жасаған төлемдерін бірге бағалайды.
