Қазақстан Орталық Азия экономикасының 56%-дан астамын қалыптастырады. Өңірдің жиынтық ЖІӨ-сі $543 млрд-қа жетсе, соның $306 млрд-ы Қазақстанға тиесілі, деп хабарлайды DKNews.kz.
The Times of Central Asia келтірген деректер Қазақстанның тек экономика көлемі бойынша емес, экспорт пен жинақталған тікелей шетелдік инвестициялар бойынша да өңірдегі ең ірі экономика екенін көрсетеді.
Орталық Азия экономикасы жарты триллион доллардан асты
Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Қырғызстан және Тәжікстанның жиынтық жалпы ішкі өнімі $543 млрд-қа бағаланады.
Елдер бойынша көрсеткіш:
- Қазақстан – $306 млрд;
- Өзбекстан – $147 млрд;
- Түрікменстан – $50 млрд;
- Қырғызстан – $23 млрд;
- Тәжікстан – $18 млрд.
Осы есеп бойынша Қазақстанның үлесі шамамен 56,4%-ды құрайды. Яғни Орталық Азиядағы бес ел өндірген экономикалық құнның жартысынан астамы Қазақстанға тиесілі.
Өзбекстанның үлесі шамамен 27%-ға тең. Қалған үш елдің жиынтық көрсеткіші Қазақстан экономикасының көлемінен бірнеше есе төмен.
Қазақстан Орталық Азия экспортының үштен екісін қамтамасыз етеді
Сыртқы саудадағы айырмашылық одан да айқын.
Орталық Азияның жалпы экспорты $139 млрд-қа бағаланған. Оның $92 млрд-ы немесе 66%-ы Қазақстанға тиесілі.
Қалған елдердің көрсеткіші:
- Өзбекстан – $32 млрд немесе 23%;
- Түрікменстан – $7 млрд немесе 5%;
- Қырғызстан – $6 млрд немесе 4%;
- Тәжікстан – шамамен $1,6 млрд немесе 1%.
Қазақстан мен Тәжікстан бойынша шолуда 2024 жылғы деректер пайдаланылған.
Осылайша Қазақстан жалғыз өзі Орталық Азиядағы бес мемлекеттің жалпы экспортының шамамен үштен екісін қамтамасыз етеді.
Шетелдік инвестициялардың 68,6%-ы Қазақстанда жинақталған
Қазақстанның тағы бір басымдығы – тікелей шетелдік инвестициялар көлемі.
Орталық Азия елдеріндегі жинақталған тікелей шетелдік инвестициялар $220,5 млрд-қа бағаланады.
Соның ішінде:
- Қазақстан – $151,3 млрд;
- Түрікменстан – $44,6 млрд;
- Өзбекстан – $16,7 млрд;
- Қырғызстан – шамамен $4 млрд;
- Тәжікстан – шамамен $4 млрд.
Қазақстанның үлесі – 68,6%.
Демек, өңірде жылдар бойы жинақталған әрбір $10 тікелей шетелдік инвестицияның шамамен $7-сы Қазақстанға тиесілі.
Бұл көрсеткіш Қазақстанның халықаралық капитал үшін Орталық Азиядағы негізгі бағыттардың бірі болып отырғанын көрсетеді.
Халықтың 25%-ы Қазақстанда тұрады
Экономикалық көрсеткіштерді халық санымен салыстырғанда айырмашылық одан әрі байқалады.
Орталық Азияның жалпы халқы 83,6 млн адамға бағаланады. Қазақстанда шамамен 21 млн адам немесе өңір халқының 25%-ы тұрады.
Ал Өзбекстанда шамамен 37 млн адам бар. Бұл – Орталық Азия халқының 44%-ы.
Яғни Қазақстанда өңір халқының төрттен бірі ғана тұрғанымен, ел:
- Орталық Азия ЖІӨ-сінің 56%-дан астамын;
- экспорттың 66%-ын;
- жинақталған тікелей шетелдік инвестициялардың 68,6%-ын қамтамасыз етеді.
Бұл арақатынас Қазақстан экономикасының өңірдегі салыстырмалы салмағын көрсететін негізгі индикаторлардың бірі.
Қазақстанның резервтері сыртқы қарыздан 3,8 есе көп
Қаржылық көрсеткіштер бойынша да Қазақстан көршілес елдерден ерекшеленеді.
Елдің резервтері $129,3 млрд-қа бағаланады. Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген сыртқы қарыз көлемі – $34 млрд.
Осылайша резервтер сыртқы қарыздан шамамен 3,8 есе көп. Салыстырмалы деректер берілген Орталық Азия елдерінің арасында бұл – ең жоғары көрсеткіш.
Қазақстанның мемлекеттік қарызы ЖІӨ-нің 24,6%-ына тең.
Сонымен қатар шетелден келетін ақша аударымдарының көлемі ЖІӨ-нің небәрі 0,1%-ын, ал шетелдік көмекке тәуелділік жалпы ұлттық табыстың 0,03%-ын құрайды.
Қазақстанның өңірдегі экономикалық салмағы қандай
$543 млрд-тық межеден өту Орталық Азияның әлемдік экономикадағы ауқымы біртіндеп ұлғайып келе жатқанын көрсетеді. Алайда бес ел арасындағы экономикалық салмақ біркелкі бөлінбеген.
Қазақстан халық саны бойынша өңірдегі ең ірі мемлекет болмаса да, негізгі қаржылық және экономикалық көрсеткіштер бойынша бірінші орында тұр.
Елге Орталық Азия экономикасының жартысынан астамы, экспорттың үштен екісі және жинақталған тікелей шетелдік инвестициялардың шамамен 69%-ы тиесілі.
Бұл көрсеткіштер Қазақстанның Орталық Азиядағы негізгі экономикалық және экспорттық орталық рөлін сақтап отырғанын көрсетеді.
