Көмір жеткізілімі толық цифрлық бақылауға көшеді. Қазақстанда отынды өндіру мен тиеуден бастап, өңірлерге тасымалдау, қоймаларда жинақтау және халыққа сатуға дейінгі бүкіл тізбек бірыңғай цифрлық платформа арқылы бақыланбақ, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жүйе көмір тапшылығы немесе жеткізу кестесінің бұзылу қаупін ерте анықтауға мүмкіндік береді. 2026–2027 жылдардағы жылыту маусымына еліміздің көмірге қажеттілігі 7,3 млн тонна деп белгіленді.
Жылыту маусымына 7,3 млн тонна көмір қажет
Энергетика министрлігінің Мемлекеттік энергетикалық қадағалау және бақылау комитетінде коммуналдық-тұрмыстық сектор мен халықты көмірмен қамтамасыз ету жөніндегі Республикалық штабтың алғашқы отырысы өтті.
Штаб 2026–2027 жылдардағы жылыту маусымы аяқталғанға дейін жұмыс істейді.
Оның негізгі міндеттері:
- өңірлерде жеткілікті көмір қорын қалыптастыру;
- көмір тасымалының тұрақты жұмысын қамтамасыз ету;
- барлық өңірге отынды үздіксіз жеткізу;
- жеткізу тізбегіндегі тәуекелдерді алдын ала анықтау.
2025–2026 жылдардағы жылыту маусымында өңірлерге шамамен 8,15 млн тонна көмір жеткізілген. Бұл жоспарланған көлемнің 109 пайызын құрады.
Ал жаңа жылыту маусымына қажеттілік 7,3 млн тонна деңгейінде белгіленіп отыр.
951 теміржол тұйығы мен 586 оператор бір жүйеге біріктіріледі
Жаңа маусымда көмір жеткізілімін бақылау бірыңғай цифрлық платформа арқылы күшейтіледі.
Қазір Қазақстанда көмір өткізу тізбегінде:
- 951 теміржол тұйығы;
- 586 көмір операторы жұмыс істейді.
Бұған дейін көмір қозғалысының әр кезеңіне қатысты ақпарат бірнеше дереккөзден жиналған. Енді бұл мәліметтер бір цифрлық жүйеде біріктіріледі.
Платформа көмірдің өндірушіден түпкілікті тұтынушыға дейінгі қозғалысының толық көрінісін қалыптастырады.
Көмір қоры мен бағасы нақты уақытта бақыланады
Цифрлық платформада көмір жеткізу тізбегінің негізгі көрсеткіштері нақты уақыт режимінде бақыланбақ.
Жүйеде:
- көмір өндіру көлемі;
- тиеу көлемі;
- көмірдің тасымалдануы;
- теміржол тұйықтарындағы қор;
- қоймалардағы көмір көлемі;
- көмір бағасы;
- өңірлер бойынша жоспарлардың орындалуы көрінеді.
Осылайша жауапты органдар көмірдің қай жерде өндірілгенін, қанша көлемде тиелгенін, қай өңірге бағытталғанын және қоймаларда қанша отын қалғанын бір жүйеден бақылай алады.
Тапшылық қаупін алдын ала анықтау көзделген
Платформаның негізгі міндеттерінің бірі – жеткізу тізбегінің әр кезеңіндегі мәліметтерді салыстырып, ауытқуларды ерте анықтау.
Мысалы, жүйе:
- көмір қоры жеткіліксіз қалыптасқан учаскелерді;
- тиеу қарқыны төмендеген нүктелерді;
- жеткізу кестесінің бұзылу қаупін;
- өңірлік жоспардан ауытқуды анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл жауапты органдарға проблема халыққа әсер етпей тұрып шара қабылдауға жағдай жасайды.
«Біздің міндетіміз – жеткізілімдердің бүкіл тізбегін ашық әрі әрбір кезеңде көрінетін ету. Ең бастысы – ауытқуларды алдын ала анықтап, олардың халықты көмірмен қамтамасыз етуге әсер етуіне дейін қажетті шараларды қабылдау», – деді Комитет төрағасы Ержан Ертаев.
Көмір мониторингіне жасанды интеллект енгізіледі
Алдағы уақытта цифрлық платформаның мүмкіндіктерін жасанды интеллект элементтері арқылы кеңейту жоспарланған.
ЖИ үлкен көлемдегі мәліметтерді тереңірек талдауға және жеткізу тізбегіндегі ықтимал тәуекелдерді дәлірек анықтауға пайдаланылмақ.
Бұл көмір тапшылығының нақты орын алуын күтпей, тәуекелдің пайда болу ықтималдығын алдын ала бағалауға мүмкіндік береді.
Әкімдіктер мен ҚТЖ-ға қандай міндет қойылды
Республикалық штаб отырысында көмір өндіруші кәсіпорындардың есептері тыңдалып, өндіру, тиеу және өңірлерге жеткізудің қазіргі жағдайы қаралды.
Әкімдіктерге:
- көмір қорларына тұрақты мониторинг жүргізу;
- цифрлық платформадағы ақпаратты уақытылы жаңарту;
- жеткізу тізбегінің барлық қатысушысымен үйлесімді жұмыс істеу тапсырылды.
Көмір операторлары қоймалар мен тұйықтарда жеткілікті қор қалыптастырып, отынның үздіксіз сатылуын қамтамасыз етуге тиіс. Сондай-ақ олар сұраныс шарықтайтын кезеңде жүктеменің артуына дайын болуы қажет.
«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ-ға жоғары жүктеме кезеңінде жартылай вагондарды уақытылы беру және тасымалдау инфрақұрылымының тұрақты жұмысын қамтамасыз ету міндеті қойылды.
Ал көмір өндірушілер өңірлердің өтінімдеріне сәйкес қажетті көлемді тиеп, сұраныс артқан жағдайда жеткізілімді жедел көбейту мүмкіндігін сақтауы тиіс.
Негізгі мақсат – қыста көмір тапшылығына жол бермеу
Жаңа цифрлық жүйенің нәтижесі технологиялық көрсеткіштермен емес, халықтың жылыту маусымында көмірді қажетті көлемде және уақытылы алуымен бағаланбақ.
«Негізгі мақсат – халықтың бүкіл жылыту маусымы бойы қажетті көлемдегі көмірді уақытылы алуын қамтамасыз ету. Цифрлық мониторинг жеткізілімдердің бүкіл тізбегін көруге және туындайтын тәуекелдерге жедел әрекет етуге мүмкіндік береді. Ол үшін көмір өндіруші кәсіпорындар мен тасымалдаушылардан бастап операторлар мен өңірлерге дейін барлық қатысушылардың үйлесімді жұмысы қажет», – деп атап өтті Ержан Ертаев.
Бұл не үшін маңызды
Көмір нарығындағы мәселе тек өндірілген отын көлеміне байланысты емес. Көмір жеткілікті болғанның өзінде вагон тапшылығы, тиеудің баяулауы немесе жекелеген қоймалардағы қордың азаюы өңірлерде уақытша тапшылық туғызуы мүмкін.
Бірыңғай цифрлық мониторинг осы тізбектегі әлсіз нүктелерді ертерек көруге мүмкіндік береді. Әсіресе жылыту маусымындағы сұраныс күрт артатын кезеңде бұл халыққа көмірдің үздіксіз жеткізілуіне тікелей әсер етпек.
