Қазақстан өкілді биліктің жаңа моделіне көшіп жатыр.
23 тамызда өтетін Құрылтай депутаттарының сайлауы конституциялық өзгерістерді іс жүзінде жүзеге асырудағы маңызды кезеңдердің біріне айналады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Грузиялық саясаттанушы Ника Читадзенің пікірінше, пропорционалды жүйеге көшу көппартиялықты дамытуға, қоғамдағы түрлі мүдделердің кеңірек өкілдік алуына және Қазақстанның халықаралық аренадағы позициясын нығайтуға жағдай жасайды.
Жаңа Құрылтайдың алғашқы құрамы сайланады
23 тамыздағы дауыс беру жаңа бір палаталы Құрылтайдың алғашқы құрамын айқындайды.
Сайланған депутаттар жаңа конституциялық модель аясында жұмысқа кірісіп, оның негізгі қағидаларын нақты заңдар мен шешімдер арқылы жүзеге асыруы тиіс.
Алдағы сайлауға қатысты пікірін грузиялық саясаттанушы, Кавказ геосаясаты және халықаралық қатынастар саласының маманы Ника Читадзе білдірді. Ол Тбилисидегі Қара теңіз халықаралық университетінің (IBSU) Әлеуметтік ғылымдар факультетінің профессоры және Халықаралық зерттеулер орталығының директоры.
Фотосурет: Ника Читадзе / ekhokavkaza.com
Мемлекеттіліктің нығаюы Қазақстанға не береді
Ника Читадзе 23 тамыздағы сайлауды Қазақстан мемлекеттілігінің одан әрі нығаюының бір көрінісі деп бағалайды.
Оның пікірінше, мемлекеттік институттардың дамуы елдің әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайына ғана емес, Қазақстанның халықаралық аренадағы позициясына да ықпал етеді.
«Биылғы 23 тамызда өтетін Құрылтай сайлауы Қазақстан мемлекеттілігінің нығайып келе жатқанының тағы бір айқын көрінісі. Бұл елдің әлеуметтік-экономикалық және саяси дамуына ықпал етеді. Мемлекеттіліктің нығаюы Қазақстанның әлемдік аренадағы позициясын да күшейтеді», — деді Ника Читадзе.
Жаңа Құрылтайдың қалыптасуы конституциялық өзгерістердің практикалық жалғасына айналады. Өкілді орган заң шығару жұмысына және елдің алдағы дамуына қатысты мәселелерді шешуге қоғамдық мандат алады.
Тұрақты институттар экономика үшін де маңызды
Мемлекеттік институттардың тиімділігі халықаралық ынтымақтастық пен инвестициялық ортаға да әсер етеді.
Дәйекті ішкі саясат пен түсінікті заңнамалық жүйе шетелдік серіктестер үшін ұзақ мерзімді тәуекелдерді бағалауды жеңілдетіп, Қазақстанмен ынтымақтастықты дамытуға мүмкіндік береді.
Сондықтан институционалдық тұрақтылық тек ішкі саяси жүйенің мәселесі емес. Ол елдің инвестициялық тартымдылығына және халықаралық серіктестермен қарым-қатынасына да ықпал ететін факторлардың бірі.
Пропорционалды жүйе саяси бәсекені өзгертеді
Жаңа сайлау моделінің негізгі ерекшеліктерінің бірі — пропорционалды жүйеге көшу.
Азаматтар саяси партияларға, олардың бағдарламалары мен елді дамыту жөніндегі ұсыныстарына дауыс береді. Депутаттық мандаттардың бөлінуі партиялардың жалпыұлттық деңгейде алған қолдауына байланысты болады.
«Қазақстанның пропорционалды жүйеге көшуі жүргізілген реформаның маңызды бөлігі болды. Енді азаматтар өздері қолдайтын саяси партияларға дауыс береді. Бұл саяси плюрализмге негізделген көппартиялық жүйенің дамуына ықпал етеді», — деп атап өтті сарапшы.
Мұндай модельде саяси бәсеке партиялық бағдарламалар, командалар және нақты ұсыныстар төңірегінде күшейеді.
Сонымен қатар партиялардың сайлауалды бағдарламаларының мазмұнына, кандидаттарды іріктеуге және сайлаушылар алдында алған міндеттемелерін орындауға деген жауапкершілігі артады.
Құрылтай халықтың түрлі мүдделерін білдіруі тиіс
Ника Читадзе көппартиялық жүйенің дамуын азаматтар мүдделерінің кеңірек өкілдік алуымен байланыстырады.
Саяси партиялар қоғамдағы әртүрлі топтардың сұранысын білдіреді. Ал сайлауда алған мандаттар сол ұстанымдарды заң шығару процесіне шығаруға мүмкіндік береді.
«Бұл жағдайда әр азаматтың саяси, экономикалық, әлеуметтік, құқықтық және өзге де мүдделерін ескеруге мүмкіндік туады. Құрылтай бір жағынан заң шығарушы орган болса, екінші жағынан халықтың мүддесін білдіретін өкілді орган болады», — деді Ника Читадзе.
Бұл модельде Құрылтайдың міндеті тек заң қабылдаумен шектелмейді.
Депутаттар қоғам мен мемлекет арасындағы байланысты қамтамасыз етіп, сайлаушылардың ұстанымдарын білдіруге, маңызды мәселелерді талқылауға және қабылданған шешімдердің орындалуын бақылауға қатысуы тиіс.
23 тамыздан кейін не өзгереді
Алдағы сайлау бірнеше ірі саяси үдерісті бір арнаға тоғыстырады: жаңа бір палаталы Құрылтайды қалыптастыру, пропорционалды сайлау жүйесіне көшу және жаңартылған конституциялық модель аясындағы алғашқы депутаттық құрамды сайлау.
Ника Читадзенің бағалауынша, бұл өзгерістер мемлекеттілікті нығайтуға және саяси плюрализмді одан әрі дамытуға жағдай жасайды.
«Қазақстанға табыс тілеймін. Құрылтайдың Қазақстан мен оның халқының игілігі жолындағы жұмысы жемісті болсын», — деп қорытындылады саясаттанушы.
23 тамыздан кейін жаңа модельдің тиімділігі оның құрылымымен ғана емес, Құрылтайдың нақты жұмысымен өлшенбек. Бұл — қабылданатын заңдардың сапасы, қоғамдағы түрлі мүдделердің өкілдік алуы және партиялардың сайлаушылар алдындағы міндеттемелерін орындауы.
