Кейбір азаматтар кешірілген несие үшін салық төлемеуі мүмкін. Қазақстанда алаяқтардан зардап шеккен және өмірлік қиын жағдайға тап болған қарыз алушыларды банк берешегін есептен шығарған кезде жеке табыс салығынан толық босату ұсынылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сонымен қатар Үкімет жер асты суын пайдаланатын фермерлер үшін салық жүктемесін төмендету мүмкіндігін қарастырып жатыр. Ұсыныс қабылданса, жер асты суын өндіруге арнайы төмендетілген мөлшерлеме енгізілуі мүмкін.
Бұл мәселелер Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Салық кодексін енгізу жөніндегі жобалық кеңсенің 25-ші отырысында талқыланды.
Фермерлер үшін су салығын 1 текше метрге 2,6 теңгеге дейін төмендету ұсынылды
Су ресурстары және ирригация министрлігі 2027–2040 жылдарға арналған жер асты суларын кешенді пайдалану және басқару тұжырымдамасы аясында жаңа салықтық тетік ұсынды.
Қазір Қазақстандағы жер асты сулары әлеуетінің 3,5%-дан азы пайдаланылады. Ал суару саласында бұл көрсеткіш 2%-ға да жетпейді.
Министрлік ауыл шаруашылығы үшін жер асты суын пайдалануды ынталандыру мақсатында:
- жер асты суын өндіруге пайдалы қазбаларды өндіру салығының жеке төмендетілген мөлшерлемесін енгізуді;
- мөлшерлемені 1 текше метрге 0,0006 АЕК немесе 2,6 теңге деңгейінде белгілеуді;
- жер асты суын тек суару үшін пайдаланатын ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді жазылу бонусынан босатуды ұсынды.
Министрліктің пікірінше, бұл шаралар фермерлердің шығынын азайтып, су пайдаланушылардың заңды жұмыс істеуіне ынталандыруы мүмкін.
116,7 мың гектар суармалы жер айналымға қосылуы мүмкін
Су ресурстары және ирригация министрлігінің бағалауынша, жер асты суларының бекітілген қорының кемінде 10%-ын пайдалану ауыл шаруашылығына елеулі экономикалық әсер бере алады.
Оның есебінен шамамен 116,7 мың гектар суармалы жерді айналымға енгізу көзделіп отыр.
Сонымен бірге бұл:
- агроиндустриялық кластерлерге инвестиция тартуға;
- су тапшылығы бар өңірлерде суармалы егіншілікті дамытуға;
- ауыл шаруашылығы өндірісін кеңейтуге;
- жоғары қайта өңдеу өндірісінің көлемін арттыруға мүмкіндік беруі мүмкін.
Серік Жұманғарин ұсынысты қолдағанымен, жер асты суының қорын пайдаланудың экологиялық салдарын да есептеу қажет екенін айтты.
«Біз жер асты суларын пайдалануды ынталандыру тәсілін қолдаймыз. Ол әсіресе жер үсті су көздері тапшы өңірлерде қажет. Дегенмен, түпкілікті шешімдер судың құнына ғана емес, сонымен қатар өнімділікті, инвестиция көлемін және жұмыс орындарын құруды қосқанда, барлық экономикалық әсерге негізделуі керек. Су шектеулі ресурс, сондықтан оны ұтымды есепке алу өте маңызды. Үкімет суаруды дамыту жөніндегі жол картасын құрып, онда су көздерінің барлық түрі ескерілетін болады. Бұл механизмді алдымен сараптамалық және ғылыми қоғамдастықпен талқылау қажет. Ғалымдар экономикалық өсім экологияға зиян келтірмеуі үшін қорлардың қайта толуы мен өндірудің қауіпсіз деңгейіне нақты баға беруі керек», — деп атап өтті вице-премьер.
Нәтижесінде ұсынысты ғалымдардың есептерімен және бағалауымен толықтыру тапсырылды. Осыдан кейін ғана мәселе суаруды дамыту жөніндегі Жол картасына енгізілуі мүмкін.
Кешірілген несие үшін ЖТС төлемеу ұсынылды
Екінші маңызды мәселе банктер есептен шығарған азаматтардың несиелік берешегіне салық салуға қатысты болды.
Қолданыстағы Салық кодексіне сәйкес, есептен шығарылған қарыз сомасы қарыз алушының табысы ретінде қарастырылып, жеке табыс салығын төлеу міндетін туындатады. Салықтан босату тек Кодекстің 368-бабында қарастырылған жекелеген жағдайларға қатысты.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығымен бірлесіп, үмітсіз кредиттер есептен шығарылған кезде азаматтарды ЖТС-тан толық босатуды ұсынды.
Бұл ұсыныс алаяқтық жолмен рәсімделген қарыздарды да қамтиды.
Кімдер салықтан толық босатылуы мүмкін
Үкімет барлық есептен шығарылған несиелерге бірдей жеңілдік беруге асықпай отыр.
Серік Жұманғарин банктің коммерциялық шешімі мен адамның өзіне тәуелсіз себептерден туындаған қиын жағдайды ажырату қажеттігін атап өтті.
«Алаяқтардың әрекетінен зардап шеккен азаматтар, сондай-ақ өмірлік қиын жағдайға тап болған қарыз алушылар қарызын есептен шығарту кезінде ЖТС төлеуден толық босатылуы тиіс. Мұндағы мемлекеттің ұстанымы айқын. Алайда, егер банк өзінің балансын оңтайландыру және провизияларды тарату үшін коммерциялық несиені есептен шығарса, бюджет салық түсімдерін автоматты түрде жоғалтпауы керек. Тәсіл теңдестірілген болуы керек», — деп атап өтті Серік Жұманғарин.
«Өмірлік қиын жағдай» санатына жатқызудың нақты өлшемдерін заңнамалық деңгейде бекіту ұсынылып отыр.
Олардың қатарында:
- мүгедектік;
- еңбекке қабілеттілігінен айырылу;
- мүліктің болмауы;
- кірістің болмауы қарастырылмақ.
Уәкілетті мемлекеттік органдар Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бірге егжей-тегжейлі есеп жүргізіп, келесі отырысқа келісілген ұсыныс дайындауы тиіс.
Банктерге де талап қойылуы мүмкін
Талқылау барысында банктерді проблемалық берешекті жай ғана есептен шығармай, сауықтыру және қарызды өндіріп алу рәсімдерін белсендірек пайдалануға ынталандыру қажеттігі айтылды.
Бұл жерде негізгі мәселе бюджет мүддесі мен қиын жағдайдағы азаматтарды қорғау арасындағы теңгерімді сақтау болып отыр.
Яғни салықтық жеңілдік қарыз алушының нақты әлеуметтік жағдайына байланысты қолданылуы мүмкін, ал банктің өз коммерциялық мақсатымен есептен шығарған барлық несиеге автоматты түрде таралмауы ықтимал.
Бағалы қағаздар бойынша салық салу тәртібі де өзгереді
Отырыста борыштық бағалы қағаздар бойынша дисконтқа салық салу мәселесі де қаралды.
Қазіргі Салық кодексіндегі жалпы анықтама бойынша дисконт сыйақы ретінде қарастырылады. Алайда бағалы қағаз өтелген кезде сату фактісі болмаса да, ол іс жүзінде құн өсімі ретінде есептеледі.
Нәтижесінде экономикалық жағынан ұқсас табысқа әртүрлі салықтық тәсіл қолданылуы мүмкін.
Осы қайшылықты жою үшін Салық кодексінің 378-бабын нақтылау және борыштық бағалы қағаз өтелген кезде дисконтты сыйақы құрамында сақтау ұсынылды.
Бұл:
- купондық табыс пен дисконтқа салық салудың бірыңғай тәсілін қалыптастыруға;
- салықтық ережелерді түсініктірек етуге;
- қазақстандық биржалардағы инвесторларға тең жағдай жасауға мүмкіндік береді.
Отырысқа қатысушылар борыштық құралдардан түсетін табысқа салық салудың бірыңғай тәсілін қолдап, тиісті нормаларды нақтылауға келісті.
Бұл өзгерістер не үшін маңызды
Ұсынылған үш өзгеріс те салық жүйесінің нақты экономикалық жағдайларға бейімделуіне қатысты.
Фермерлер үшін жер асты суына салықтық жүктемені төмендету су тапшылығы сезілетін өңірлерде жаңа суармалы жерлерді айналымға қосуға мүмкіндік беруі мүмкін. Бірақ бұл жерде экономикалық тиімділікпен қатар жер асты су қорының қалпына келу мүмкіндігін ескеру қажет.
Ал қиын жағдайдағы азаматтарды кешірілген несие бойынша ЖТС-тан босату қосымша қаржылық жүктемені азайтады. Бағалы қағаздар бойынша ережелерді біріздендіру инвесторлар үшін салықтық шарттарды түсініктірек етуге бағытталған.
Әзірге бұл бастамалардың бір бөлігі ұсыныс және пысықтау сатысында. Түпкілікті шешімдер есептеулер мен қосымша талқылаулардан кейін қабылданады.
