Тұрғын үйді сақтандыру міндетті болуы мүмкін. Полис азаматтарды жер сілкінісі, су тасқыны, су басу және табиғи орман өрттерінен қаржылық қорғауға тиіс, алайда жаңа жүйенің түпкілікті тарифтері әзірге бекітілген жоқ, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бастама Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі нарық қатысушыларымен және сарапшылар қоғамдастығымен бірлесіп әзірлеген «Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы» жобасына енгізілген. Агенттік бұл туралы 2026 жылғы 24 тамызда хабарлады.
Міндетті полиске ақы төленеді, бірақ түпкілікті тариф әлі жоқ
Пәтер мен жеке үй иелері үшін бұл жаңа міндетті сақтандыру төлемінің пайда болуы мүмкін деген сөз.
24 тамыздағы Агенттік хабарламасында полистің нақты құны көрсетілмеген. Ең төменгі сақтандыру төлемінің мөлшері, нақты тұрғын үй үшін жарнаны есептеу тәртібі және жүйенің іске қосылатын күні де аталмайды.
Бұл жерде бір айырмашылық бар: тұрғын үйді міндетті сақтандыру қазірдің өзінде енгізілген талап емес. Ол реформа аясында ұсынылып отыр.
Жаңа міндетті сақтандыру түрін енгізер алдында актуарлық бағалау жүргізілуі тиіс. Оның барысында сақтандырылушылар мен тәуекелдер шеңбері, қажетті жабын көлемі, жарналардың қолжетімділігі және қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған қорғаныс тетіктері есепке алынбақ.
Сонымен бірге бұған дейін жарияланған Агенттіктің тұрғын үйді табиғи апаттардан сақтандыру жөніндегі консультативтік құжатында полис құнына қатысты алдын ала есеп те болған. Онда төлемнің ықтимал мөлшері мүлік салығына шамалас болып, 1 000 теңгеден 20 000 теңгеге дейінгі шекте қарастырылған. Бұл бұрынғы алдын ала модель, ал 24 тамыздағы жаңа хабарламада осы сомалардың түпкілікті тариф ретінде бекітілгені айтылмайды.
3 миллионнан астам тұрғын үй тәуекел аймағында
Жер сілкінісі мен паводок қаупі Қазақстан үшін теориялық мәселе емес.
Агенттіктің сақтандыру нарығын реформалау жөніндегі ресми консультативтік құжатында Төтенше жағдайлар министрлігінің дерегіне сүйеніп, елдің 16 өңірі жер сілкінісі мен паводок қаупіне ұшырайтыны көрсетілген. Тәуекел аймағында 3 миллионнан астам тұрғын үй нысаны және шамамен 15 миллион адам бар.
Сол құжатта мемлекеттік бюджет табиғи апаттардан келген жиынтық шығынның шамамен 15–20%-ын ғана жабатыны жазылған. Бұл сақтандыру жүйесін кеңейту бастамасының экономикалық себептерінің бірі ретінде көрсетілген.
Бірінші кезеңде тұрғын үйді жер сілкінісінен, су тасқынынан, су басудан және табиғи орман өрттерінен міндетті сақтандыру ұсынылады.
Сақтандыру жағдайы болса, үй немесе пәтер иесі төлем алуға мүмкіндік алады. Мақсат — баспананы қалпына келтіру шығынын азаматтың тек өз қалтасынан өтеуіне немесе тек мемлекеттік көмекке тәуелді болуына жол бермеу.
Қазақстанда табиғи апаттан баспананың небәрі 3,2%-ы сақтандырылған
Қазіргі сақтандыру деңгейі әзірге төмен.
Агенттіктің тұрғын үйді табиғи апаттардан міндетті сақтандыруға арналған ресми консультативтік құжатындағы дерек бойынша, елдегі тұрғын үйлердің небәрі 3,2%-ы табиғи катастрофалардан сақтандырылған. Алматыда бұл көрсеткіш 7,7%-ды құрайды.
Бұл екі сан мәселенің ауқымын көрсетеді: табиғи қатер жоғары болғанымен, баспаналардың басым бөлігі сақтандыру қорғанысымен қамтылмаған.
Тәуекелі жоғары тұрғын үйдің полисі қымбатырақ болуы мүмкін
Міндетті сақтандыру бағасын белгілеу тәсілін де өзгерту ұсынылып отыр.
Сақтандыру компаниялары полис құнын реттеуші белгілеген тарифтік дәліз шегінде клиенттің жеке тәуекел деңгейіне қарай анықтай алады. Тарифтік дәліздер Орталық актуарийдің тәуелсіз актуарлық бағалауы негізінде есептеліп, тұрақты түрде қайта қаралмақ.
Сондықтан барлық үйге бірдей баға белгіленеді деп айтуға негіз жоқ. Тәуекелге бағдарланған модель объектінің қауіп деңгейінің полис құнына әсер етуіне мүмкіндік береді.
Бұған дейінгі ресми құжатта да сақтандыру сыйлықақысын өңірдің табиғи апаттарға бейімділігіне қарай саралау ұсынылған.
Бірақ нақты коэффициенттер, өңірлер бойынша тарифтер және соңғы есептеу әдістемесі әлі жарияланған жоқ.
8 міндетті және 10 жүктелген сақтандыру түрін бір жүйеге біріктірмек
Реформа тұрғын үймен ғана шектелмейді.
Қазір Қазақстанда сақтандырудың 8 міндетті және 10 жүктелген түрі қолданылады. Олардың реттелу тәртібі әртүрлі: міндетті сақтандыру шарттары арнайы заңдармен белгіленеді, ал жүктелген сақтандыруда объект, тәуекелдер мен сақтандыру сомасының ең төменгі мөлшері заңмен реттеліп, қалған талаптар шартта айқындалады.
Агенттік міндетті сақтандырудың бірыңғай моделіне көшуді ұсынады.
Негізгі қағидалар мен кепілдіктер заңда қалады. Ал экономикалық жағдайға және тәуекелдердің өзгеруіне байланысты параметрлер заңға тәуелді актілер мен шарт талаптары арқылы реттелмек.
Мұның бизнес үшін артықшылығы — кейбір талаптарды экономикалық жағдайға қарай жылдамырақ өзгерту мүмкіндігі. Тұтынушы үшін кері жағы да бар: міндетті өнімнің бағасы нақты тәуекелге көбірек тәуелді болуы ықтимал.
Шетелдік туристерге де міндетті медициналық сақтандыру қарастырылуда
Реформа Қазақстанға келетін шетелдік туристерді де қамтуы мүмкін.
Олар үшін міндетті медициналық сақтандыру енгізу мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Полис шұғыл және кезек күттірмейтін медициналық көмекті, медициналық тасымалдауды және репатриацияны қамтиды деп жоспарланған.
Сақтандырудың бар екенін қағаз анықтамамен емес, сақтандыру және мемлекеттік ақпараттық жүйелердің өзара іс-қимылы арқылы цифрлық форматта тексеру ұсынылады.
Бұл талап та әзірге енгізілген жоқ.
Жаңа міндетті сақтандыру автоматты түрде пайда болмайды
Халық үшін реформаның ең сезімтал тұсы — жаңа міндетті шығын.
Агенттік жаңа сақтандыру түрлері автоматты түрде енгізілмейтінін мәлімдеді. Әрбір шешімнің алдында жарналардың азаматтар үшін қолжетімділігі де бағалануға тиіс.
Сондықтан әзірге «барлық қазақстандық енді міндетті түрде белгілі бір соманы төлейді» деуге болмайды. Түпкілікті тариф, сақтандыру сомасы мен енгізу мерзімі бекітілгеннен кейін ғана азаматтың нақты шығынын есептеуге болады.
Бұған дейін біз Қазақстанның сақтандыру нарығын 2030 жылға дейін дамыту аясында қандай өзгерістер жоспарланып отырғанын жазған едік. Сол кезде міндетті сақтандыру түрлерін кеңейту реформаның негізгі бағыттарының бірі ретінде аталған. Енді оның азаматтарға тікелей қатысты бөлігі нақтырақ көріне бастады: табиғи апаттардан тұрғын үйді сақтандыру ұсынысы алғашқы кезеңге енгізіліп отыр.
