Бақылау барлық деңгейде жүріп жатыр. Құрылтай депутаттарын сайлау барысын 777 халықаралық байқаушы қадағалап отыр, ал учаскелерде отандық ұйымдардан шамамен 80 мың өкіл жұмыс істеп жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстанның Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше, халықаралық байқаушылар 42 шет мемлекет пен 13 халықаралық ұйымның атынан келген. Құрылтай депутаттарын сайлау бойынша дауыс беру 2026 жылғы 23 тамызда өтіп жатыр.
777 байқаушы 42 мемлекетті таныстырады
Халықаралық бақылаудың ауқымы осы сайлау науқанының ең назар аударарлық ерекшеліктерінің біріне айналды.
Сайлауды ТМД байқаушылар миссиясының, ТМД Парламентаралық Ассамблеясының, ҰҚШҰ Парламенттік Ассамблеясының, Шанхай ынтымақтастық ұйымының, ЕҚЫҰ Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросының, ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының, Еуропа Кеңесінің және Түркі академиясының өкілдері бақылап отыр.
Бұл құрам сайлауды бағалауға қатысты мандаттары мен тәсілдері әртүрлі ұйымдарды қамтиды. Сондықтан халықаралық өкілдердің көп болуы барлық миссия кейін сайлау науқанына бірдей баға береді дегенді білдірмейді.
Орталық сайлау комиссиясы шетелдік байқаушыларды аккредиттеуді кезең-кезеңімен жүргізді. Тиісті шешімдер сайлау науқаны барысында қабылданып, түпкілікті құрам дауыс беру күніне дейін жасақталды.
Қазақстандық ұйымдардан шамамен 80 мың байқаушы жұмыс істеп жатыр
Бақылау халықаралық миссиялармен ғана шектелмейді.
Сайлау науқанына отандық ұйымдардан шамамен 80 мың байқаушы тартылған. Орталық және аумақтық сайлау комиссиялары барлығы 258 ұйымды аккредиттеген.
Бұл байқаушылардың тек орталық деңгейде ғана емес, дауыс беру өтіп жатқан сайлау учаскелерінде де жұмыс істеп жатқанын білдіреді.
Байқаушылар санының көп болуы сайлаудың сапасына берілген баға емес. Олардың негізгі міндеті — заңда белгіленген өкілеттіктері шегінде рәсімдердің сақталуын қадағалау және сайлау учаскелерінде болып жатқан жағдайларды тіркеу.
Сайлауды бағалау тәсілдері әртүрлі миссиялар бақылап отыр
Халықаралық байқаушылар тізімі Қазақстан өзара іс-қимыл жасайтын бірнеше саяси және институционалдық алаңды бірден қамтиды.
Олардың арасында ТМД елдерінің, түркі мемлекеттерінің, еуропалық құрылымдардың, ЕҚЫҰ мен ШЫҰ өкілдері бар.
Миссиялардың әртүрлілігі осы сайлаудағы бақылаудың бір ерекшелігін көрсетеді: бір сайлау процесін бағалау әдістемесі мен өлшемдері әртүрлі ұйымдар қатар бақылап отыр.
Халықаралық миссиялардың қорытынды бағасы сайлау учаскелері ашылған сәтте жасалмайды. Толыққанды қорытынды шығару үшін олар дауыс беру барысын, комиссиялардың жұмысын және одан кейінгі рәсімдерді бақылауы қажет.
ОСК отырыстары ашық форматта өтті
Сайлау науқанының ашықтығы дауыс беру күнімен ғана шектелген жоқ.
Орталық сайлау комиссиясының отырыстары халықаралық байқаушылардың, саяси партиялар мен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің қатысуымен өтті.
Өңірлердегі аумақтық сайлау комиссиялары отырыстарға бейнеконференция арқылы қосылды. ОСК отырыстары онлайн режимде де көрсетілді.
Бұл халықаралық миссияларға дауыс беру рәсімін ғана емес, сайлауға дайындық кезінде ұйымдастырушылық шешімдердің қалай қабылданғанын да бақылауға мүмкіндік берді.
Бақылау барлық рәсім аяқталғанша жалғасады
Байқаушылардың жұмысы сайлаушы бюллетеньді жәшікке салған сәтте аяқталмайды.
Толыққанды мониторинг үшін сайлау процесінің әр кезеңі маңызды. Сондықтан жекелеген халықаралық миссиялардың қорытынды бағалары олардың жұмысы аяқталып, жиналған деректер сараланғаннан кейін жарияланады.
Қазіргі уақытта сайлау науқанының негізгі көрсеткіші мынадай: 42 мемлекет пен 13 халықаралық ұйымнан келген 777 халықаралық байқаушы және отандық құрылымдардан шамамен 80 мың өкіл Қазақстандағы дауыс беру барысын бақылап отыр.
