Бірнеше қарыз автоматты түрде бас тартуға әкелмейді. Қазақстан Ұлттық Банкі қолданыста бірнеше кредиті немесе бөліп төлеуі бар азаматтың жаңа қарыз алу мүмкіндігі сақталатынын түсіндірді — шешуші көрсеткіш жалпы борыш жүктемесі болып қала береді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Ұлттық Банк Төрағасының орынбасары Ақылжан Баймағамбетовтің кредит нарығының динамикасына қатысты негізгі тезистерінде айтылған. Қарыз алушының борыш жүктемесі коэффициентінің (БЖК) шекті мәні бұрынғыдай 50%, ал азаматтарға жаңа қосымша шектеулер енгізілген жоқ.
Үш кредиттің болуы төртіншісіне автоматты түрде жол жаппайды
Қарыз алушы үшін негізгі мәселе кредит саны емес, ай сайынғы табысының қандай бөлігі қарыздарды өтеуге кетіп жатқаны.
Ұлттық Банк бірнеше кредит немесе бөліп төлеу рәсімделген жағдайдың өзі жаңа қарыз бермеуге негіз бола алмайтынын нақтылады. Банк адамның қазіргі және жаңа міндеттемелерін қатар өтеу мүмкіндігін бағалайды.
Алайда мұнда нақты шек бар.
Егер барлық қолданыстағы міндеттемелер мен жаңа қарызды есептегенде БЖК 50%-дан асса, банк жаңа заемды рәсімдей алмайды.
Яғни бірнеше шағын кредиті бар азаматтың қарыз жүктемесі бір ірі кредиттің ай сайынғы төлемі табысының жартысын алып отырған адамға қарағанда төмен болуы мүмкін.
БЖК-нің 50% шегі өзгермейді
Борыш жүктемесі коэффициенті қарыз алушының ай сайынғы табысының қандай бөлігі кредит төлеуге жұмсалатынын көрсетеді.
Дәл осы көрсеткіш банк жаңа кредит беру туралы шешім қабылдаған кезде ескеріледі.
БЖК-нің шекті мәні бұрынғыдай 50% деңгейінде қалады. Ұлттық Банктің ұсынылған тезистерінде бұл шекті төмендету немесе азаматтарға қосымша тыйым салу қарастырылмаған.
Ұлттық Банк қазіргі макропруденциялық құралдарды анықталған сын-қатерлерді басқаруға жеткілікті деп есептейді. Сонымен қатар кредит нарығы мен халықтың қарыз жүктемесі әрі қарай да бақылауда болады.
Ипотека, автокредит және кепілсіз қарыз бөлек бақыланады
Өзгеріс бар, бірақ ол азаматтарға жаңа шектеу қоюға емес, кредит нарығын егжей-тегжейлі бақылауға қатысты.
Банктер енді қарыздың табысқа қатынасын — ҚТҚ көрсеткішін кредит түрлері бойынша жеке талдайды.
Бұған дейін бұл коэффициент жалпы кредит портфелі бойынша бақыланса, енді автокредит, ипотека және кепілсіз тұтыну қарызы бөлек қарастырылады.
Қарыз алушы үшін негізгі жайт — ҚТҚ-ның шекті мәні белгіленген жоқ және бұл көрсеткіш әзірге банктің кредит беру туралы шешіміне әсер етпейді.
Яғни реттеуші қай сегментте қарыз жүктемесі тез өсіп жатқанын дәлірек көруге мүмкіндік беретін қосымша дерек жинайды.
БЖК мен ҚТҚ — екі бөлек көрсеткіш
Атаулары ұқсас болғанымен, бұл екі коэффициент әртүрлі нәрсені өлшейді.
БЖК қарыз алушының ай сайынғы табысының қанша бөлігі кредит төлеуге кететінін көрсетеді.
Ал ҚТҚ адамның жалпы берешегін оның жылдық табысымен салыстырады. Оны есептеген кезде төленбеген кредиттер, микрокредиттер және алуды жоспарлап отырған жаңа қарыз да ескеріледі.
Олардың қолданылу тәртібі де бөлек.
БЖК жаңа кредит беру туралы шешімге тікелей әсер етеді. ҚТҚ әзірге нарық туралы дерек жинау және жекелеген сегменттердегі ахуалды бақылау құралы ретінде қолданылады.
Өз шоттарыңыз арасындағы аударым табыс болып саналмайды
Ұлттық Банк азаматтардың табысын растау тәртібіне де түсініктеме берді.
2026 жылы банктерге қарыз алушының табысын анықтау үшін қолдануға рұқсат етілген тәсілдердің тізімі өзгерген жоқ. Банктер бұрынғыдай банк картасына түсетін қаражатты табыс ретінде есептей алады.
Алайда мұндай түсімдер енді мұқият тексеріледі.
Азаматтың өз шоттары арасында аударған ақшасы — мысалы, депозиттен картаға және кері бағытта жүргізілген операциялар — табыс ретінде есепке алынбайды. Қарызға алынған қаражат та кіріс саналмайды.
Демек, картадағы үлкен ақша айналымының өзі автоматты түрде расталған табыс дегенді білдірмейді.
Бизнеске берілетін кредит тұтынушылық қарыздан жылдам өсіп жатыр
Борыш жүктемесіне қатысты түсіндіру кредит нарығының құрылымы өзгеріп жатқан кезеңде жасалды.
2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша корпоративтік кредит портфелі бір жылда 17,1%-ға ұлғайды, ал ШОБ-қа кредит беру 29,6%-ға өсті.
Бизнеске берілетін кредиттердегі шағын және орта бизнес пен жеке кәсіпкерлердің үлесі 69%-ға жетті.
Соңғы 12 айда бизнеске жалпы сомасы 22 трлн теңге кредит берілген. Бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 16,8%-ға көп.
Салыстыру үшін, жеке тұлғаларға берілген кредиттер 14,5%-ға, ал кепілсіз қарыздар 9,4%-ға өскен.
Яғни қазір бизнеске кредит беру көлемі халыққа берілетін кепілсіз қарыздарға қарағанда әлдеқайда жылдам өсіп отыр.
Ұлттық Банктің кредиттер бойынша статистикасы да экономиканы қаржыландыру құрылымындағы осы өзгерістерді бақылауға мүмкіндік береді.
Ұлттық Банк тұтынушылық кредиттің баяулауын бұрынғы шаралармен байланыстырады
Ұлттық Банк кредит беру құрылымында біртіндеп тепе-теңдік қалыптасып келе жатқанын көрсетеді.
Бизнеске кредит беру жоғары қарқынмен өсіп жатыр, ал тұтынушылық кредиттің өсімі баяулаған. Реттеуші мұны бұған дейін қабылданған микро- және макропруденциялық шаралардың нәтижесімен байланыстырады.
Бұл кредит ресурстарының жалпы қолжетімділігі қысқарып жатыр дегенді білдірмейді.
Ұлттық Банктің түсіндіруінше, ресурстар біртіндеп тұтынудан өндірістік белсенділікті қаржыландыруға бағытталып отыр. Реттеудің мақсаты — қаржыландырудың қолжетімділігін сақтай отырып, шамадан тыс тәуекелдің жиналуына жол бермеу.
Қазір қосымша қатаңдату қажет емес
Қарыз алушы үшін негізгі ереже бірнеше тармаққа сыйып тұр.
БЖК-нің шекті мәні 50% болып қала береді. Бірнеше кредиттің болуы автоматты түрде бас тартуға себеп емес. Ал ҚТҚ әзірге мониторинг үшін ғана қолданылады және жаңа қарыз беру туралы шешімге әсер етпейді.
Ұлттық Банк қазіргі кезеңде талаптарды қосымша қатаңдатудың қажеті жоқ деп есептейді.
Сонымен бірге халықтың борыш жүктемесі бақылауда қала береді, ал банктер ипотека, автокредит және кепілсіз тұтыну қарызы бойынша жағдайды енді жеке-жеке талдайды.
Бұған дейін біз Қазақстан экономикасын кім және қалай кредиттеп жатқанын, сондай-ақ ШОБ неліктен банк нарығының негізгі драйверлерінің біріне айналып келе жатқанын жазған едік. Жаңа деректер бұл үрдісті күшейтеді: ШОБ-ты кредиттеу бір жылда 29,6%-ға, ал халықтың кепілсіз қарыздары 9,4%-ға өскен.
