Балалардың интернетіне сүзгі қойылмақ. Қазақстанда бірден екі ірі өзгеріс дайындалып жатыр: міндетті балалар SIM-карталарын енгізу және 16 жасқа толмаған пайдаланушылардың әлеуметтік желілерде тіркелуіне тыйым салу, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа шаралар туралы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев педагогтердің Тамыз конференциясында айтты. Мемлекет басшысының сөзінше, балалардың әлеуметтік желілерге тіркелуін шектеуге қатысты заң жобасын Үкімет әзірлеп, маусым айында Парламентке енгізген. Алайда бұл тыйым әзірге күшіне енген жоқ.
Балалар SIM-картасы жеке қорғаныс деңгейіне айналуы мүмкін
Ең көзге түсетін өзгеріс баланың телефонына қатысты.
Тоқаев Үкіметке міндетті балалар SIM-карталарын енгізуді кеңейтуді тапсырды. Бұл бастама арқылы кәмелетке толмағандарды қорғау тек жеке қосымшалардың баптаулары немесе ата-ана бақылауы арқылы емес, мобильді байланыс деңгейінде де жүзеге асуы мүмкін.
«Балалардың ақпараттық иммунитетін қамтамасыз ете алатын міндетті балалар SIM-карталарын енгізуді кеңейтуді тапсырамын», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Бұл жағдайда SIM-карта тек қоңырау шалу мен интернетке қосылу құралы болып қалмайды. Мемлекет арнайы балалар нөмірін кәмелетке толмағандардың белгілі бір цифрлық контентке қолжетімділігін реттейтін құрал ретінде қарастырып отыр.
Түнде кейбір контент автоматты түрде шектелуі мүмкін
Мұндай жүйенің қалай жұмыс істеуі ықтимал екені мемлекеттік құжаттарда да көрініс тапқан.
«Қазақстан балалары» 2026–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасында кәмелетке толмағандардың интернетке қауіпсіз қосылуы үшін балалар SIM-карталарын тіркеу тетігін енгізу қарастырылған.
Құжатта арнайы қолжетімділік режимі туралы айтылады. Соған сәйкес, түнгі уақытта ойын-сауық контентіне қолжетімділік автоматты түрде шектелуі мүмкін.
Ата-аналар үшін бұл маңызды өзгеріс. Егер мұндай тәсіл түпкілікті модельге енсе, бақылау тек баланың смартфонында арнайы функция қосылған-қосылмағанына тәуелді болмайды.
Алайда жүйенің нақты техникалық параметрлері әзірге жарияланған жоқ. Шектеу қолданылатын нақты уақыт, ресурстар тізімі және сүзгілердің жұмыс тәртібі де ашық көрсетілмеген.
16 жасқа дейін әлеуметтік желіде аккаунт ашуға тыйым салынуы мүмкін
Реформаның екінші бөлігі жасөспірімдер үшін одан да сезімтал болуы ықтимал.
Үкімет 16 жасқа толмаған пайдаланушылардың әлеуметтік желілерде тіркелуіне тыйым салуды көздейтін заң жобасын әзірледі. Президенттің айтуынша, құжат маусым айында Парламентке енгізіліп, Құрылтайдың алғашқы сессиясы ашылған кезде қарауға ұсынылады.
Мұнда бір маңызды құқықтық жайт бар: сөз әзірге заң жобасы туралы болып отыр. Бұл қолданыстағы тыйым емес.
Сондықтан белгілі бір күннен бастап 16 жасқа толмаған барлық қазақстандықтардың TikTok, Instagram, Telegram немесе басқа сервистерге қолжетімділігі автоматты түрде жабылады деп айтуға болмайды.
Президенттің сөзінде нақты платформалар аталған жоқ. Әлеуметтік желілер пайдаланушының нақты жасын қалай анықтайтыны жөніндегі тетік те әзірге жарияланбады.
Балалардың бұрыннан бар аккаунттары — басты сұрақтардың бірі
Практикалық іске асыру кезінде отбасылар үшін сұрақ ең көп туындайтын тұс осы болуы мүмкін.
Егер баланың жасы 16-ға толмаған және оның әлеуметтік желіде бұрыннан аккаунты бар болса, заң қабылданғаннан кейін оған не болады? Жасты қайта растау қажет пе? Шетелдік платформаларға шектеу қалай қолданылады? Балалар SIM-картасы мен әлеуметтік желідегі аккаунт бір жүйеге біріктіріле ме?
Жарияланған мәлімдемелер бұл сұрақтарға әзірге нақты жауап бермейді.
Расталған бағыттар үшеу: мемлекет 16 жасқа толмаған балалардың әлеуметтік желілерге тіркелуін шектегісі келеді, контентті сүзгіден өткізуді күшейтпек және арнайы балалар SIM-карталарын кеңінен енгізуді жоспарлап отыр.
Мемлекет тек ата-ана бақылауына сүйенгісі келмейді
Президент бастаманың себебін цифрлық ортаның балаларға ықпалының күшеюімен байланыстырды.
Тоқаев өз сөзінде әлеуметтік желілерді, цифрлық платформаларды, жасанды интеллект пен агрессивті маркетингті баланың дүниетанымына тікелей әсер ететін факторлардың қатарына қосты. Сонымен бірге ол 2018 жылы қабылданған «Балаларды денсаулығы мен дамуына зардабын тигізетін ақпараттан қорғау туралы» заңды қайта қарау қажет екенін айтты.
Үкіметке контентті сүзгілеу бойынша да шара қабылдау тапсырылды.
Мемлекет басшысы ата-ана бақылауының өзі жеткіліксіз екенін аңғартты. Осыдан кейін міндетті балалар SIM-карталарын енгізу туралы тапсырма берілді.
Балаларға кәдімгі SIM-карта рәсімдеу жеткіліксіз болуы мүмкін
Бұл өзгерістер мобильді байланыс нарығына да әсер етуі ықтимал.
Егер міндетті формат бүкіл ел бойынша енгізілсе, операторларға балаларға арналған нөмірлерді кәдімгі SIM-карталардан ажырату және оларға арнайы қолжетімділік режимін қамтамасыз ету қажет болады.
Бірақ әзірге ең практикалық сұрақтарға жауап беретін нақты ережелер жоқ: балалар SIM-картасын кім рәсімдеуі керек, ол қай жасқа дейін міндетті болады, баланың қолданыстағы нөмірін ауыстыру қажет пе және жаңа режимге көшу қалай жүргізіледі.
Сондықтан ата-аналарға дәл қазір балаларының SIM-картасын асығыс ауыстырудың қажеті жоқ. Президент тапсырмасы берілгенімен, жаңа талаптар алдымен нормативтік тұрғыда бекітілуі тиіс.
Бір нөмір бірнеше шектеудің кілтіне айналуы мүмкін
Жаңа модельдегі ең қызықты бөлік — цифрлық қауіпсіздықтың бірнеше тетігін бір жүйеге біріктіру мүмкіндігі.
Арнайы балалар SIM-картасы интернетті кәмелетке толмаған пайдаланушы қолданып отырғанын техникалық тұрғыда белгілеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар әлеуметтік желілерде тіркелуге жас шектеуі дайындалып жатыр, ал мемлекеттік тұжырымдамада түнгі уақытта ойын-сауық контентіне арнайы қолжетімділік режимін енгізу қарастырылған.
Егер осы тетіктер бір жүйеге біріктірілсе, Қазақстандағы балалардың смартфон пайдалану тәртібі қарапайым «ата-ана бақылауынан» әлдеқайда қатты өзгеруі мүмкін.
Бірақ мұндағы шешуші сөз — «егер». Түпкілікті механизм Президент тапсырмасынан кейін қабылданатын нормативтік құжаттар мен шешімдерде көрініс табуы тиіс.
Сондықтан ата-аналар үшін қазір «балалардың интернетін жауып тастайды» деген қауесеттен гөрі болашақ заңдағы нақты нормаларды қадағалау маңызды: жас шегі қандай болады, пайдаланушы қалай сәйкестендіріледі, бұрыннан бар аккаунттардың тағдыры не болады және балалар SIM-картасының мүмкіндіктері қандай болмақ.
Бұған дейін біз Қазақстанда балаларды кибербуллингтен, зиянды контенттен және басқа да интернет қауіптерінен қорғауға арналған құралдар қалай енгізіліп жатқанын жазған едік. Балалар SIM-карталарына негізделген жаңа модель мұндай бақылауды мобильді интернет инфрақұрылымының өзіне енгізуі мүмкін.
