Цифрландыру енді сервистермен шектелмейді. Қазақстанда технологиялар бизнес-процестерге, еңбек нарығына, IT-экспортқа және компаниялардың күнделікті жұмысына барған сайын терең еніп келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өзгерісті тек статистикадан емес, экономиканың түрлі салаларында жұмыс істейтін сарапшылар мен кәсіпкерлердің бағасынан да көруге болады. Саясаттанушы Әйгерім Бақтиярова цифрлық технологияларды экономикалық өсімнің жаңа факторларының бірі деп бағаласа, консалтинг саласындағы кәсіпкер Мақсат Мұратов бизнестің автоматтандырылған жүйелермен күнделікті жұмыс істей бастағанына назар аударады.
IT-қызметтер экспорты 1 млрд доллардан асты
Цифрлық сектордың экономикалық әсерін көрсететін ең айқын көрсеткіштердің бірі — экспорт.
Қазақстанның IT-қызметтер экспорты 1 млрд доллардан асты. Бұл цифрлық өнімдер мен қызметтердің ішкі нарықтан шығып, шетелден нақты валюта әкелетін дербес экономикалық бағытқа айналып келе жатқанын көрсетеді.
Саясаттанушы Әйгерім Бақтиярова бұл өзгерісті ел экономикасының құрылымындағы біртіндеп жүріп жатқан трансформациямен байланыстырады.
«Цифрлық технологияларды дамыту қазірдің өзінде Қазақстан экономикасының өсіміне оң ықпалын тигізуде. IT-қызметтер экспорты артып, ұлттық экономикаға нақты пайда әкелуде. Қазақстанның IT-қызметтер экспорты қазірдің өзінде 1 млрд доллардан асты, осылайша біздің мемлекет технологиялық экспорттаушыға айналуда. Бұл экономиканың шикізатқа тәуелділігі туралы мифті біртіндеп сейілтеді», — дейді саясаттанушы Әйгерім Бақтиярова.
Шикізатқа тәуелділік туралы тұжырым — сарапшының бағасы. IT-экспорттың 1 млрд доллардан асуы Қазақстан экономикасының шикізат секторына тәуелділігі жойылды дегенді білдірмейді.
Бірақ бұл көрсеткіштің өзі цифрлық қызметтердің енді тек шығын немесе технологиялық эксперимент емес, экспорттық табыс көзіне айналғанын көрсетеді.
Роботтар адам атқарған операциялардың бір бөлігін алып жатыр
Цифрландырудың екінші жағы еңбек нарығына қатысты.
Автоматтандыру қайталанатын операциялардың бір бөлігін адамнан бағдарламалық қамтамасыз етуге, алгоритмдер мен роботтандырылған жүйелерге беруге мүмкіндік береді.
Ауыл шаруашылығында бұл процесс қазірдің өзінде байқалады. Шаруашылықтарда мал азықтандыру, өнім жинау, сүтті салқындату, көкөністерді сақтау секілді операциялар автоматтандырылып жатыр. Комбайндар егістік учаскелері бойынша деректер жинап, өнімділік картасын қалыптастыра алады.
Сельхозтауар өндіруші Сергей Звольский технологияның тағы бір практикалық артықшылығын атап өтеді.
«Адам қателесуі мүмкін, ал робот белгіленген шеңберде және берілген бағдарлама бойынша жұмыс істейді. Ол ауырмайды және демалысты қажет етпейді. Тек уақтылы техникалық қызмет көрсету керек», — дейді Сергей Звольский.
Бұл Қазақстанда роботтар адамдарды жаппай алмастырып жатыр деген сөз емес. Мұндай қорытынды жасауға негіз болатын дерек жоқ.
Бірақ еңбек мазмұны өзгеріп келеді: қайталанатын операциялардың бір бөлігі автоматтандырылған сайын қызметкердің құндылығы жабдықты басқару, деректерді түсіну және шешім қабылдау қабілетіне көбірек ауысады.
ШОБ салық органдарымен онлайн жұмыс істеуге үйренді
Цифрлық трансформацияның тағы бір нақты көрінісі — бизнестің күнделікті әкімшілік процестері.
Консалтинг саласындағы кәсіпкер Мақсат Мұратовтың айтуынша, шағын және орта бизнес салықтық мәселелердің едәуір бөлігін электрондық кабинеттер арқылы шешіп, автоматтандырылған жүйелерден хабарламалар алып отыр.
«Атап айтқанда, салықтық тексерулер бағыты бойынша біз қазір негізінен роботтармен өзара іс-қимыл жасаймыз, электрондық кабинеттер, салық төлеушінің кабинеті арқылы онлайн-форматта хабарламалар аламыз және бірқатар мәселелер қазірдің өзінде онлайн-қарым-қатынас арқылы шешілуде. Әрине, бақылаушы, тексеруші органдармен тікелей өзара іс-қимылды талап ететін мәселелер де жоқ емес. Бірақ бұрынғы жағдаймен салыстыратын болсақ, соңғы жылдары үлкен ілгерілеушілік байқалады», — дейді Мақсат Мұратов.
Бұл жерде де цифрландыру абсолютті емес. Кәсіпкердің өзі кейбір мәселелер әлі күнге дейін офлайн байланыс пен тікелей қатысуды қажет ететінін айтады.
Демек бизнес әзірге екі жүйеде қатар жұмыс істеп отыр: бір бөлігі автоматтандырылған, қалған процестер дәстүрлі форматта сақталған.
11,7 млн адам eGov Mobile пайдаланады
Цифрлық дағдының жаппай қалыптасуына электрондық мемлекеттік сервистер үлкен әсер етті.
2025 жылдың соңында eGov Mobile қолданушыларының саны 11,7 млн адамға жетті. Бір жылдың ішінде eGov және басқа цифрлық арналар арқылы азаматтар 51,5 млн-нан астам қызметті онлайн алған.
Электрондық сервистерді пайдалану статистикасы цифрлық форматтың Қазақстанда жаппай күнделікті дағдыға айналғанын көрсетеді.
Бұл бизнес үшін де маңызды. Миллиондаған адам құжатты, өтінішті немесе төлемді смартфоннан орындауға үйренген жағдайда клиенттердің жеке компанияларға қоятын талабы да өзгереді: қызмет жылдам, түсінікті және мүмкіндігінше онлайн болуы керек.
Келесі үлкен шектеу — есептеу қуаты
Жасанды интеллект экономикаға кеңінен енген сайын қосымшалардың саны емес, технологиялық инфрақұрылым маңызды бола бастайды.
Экибастұзда қуаты 300 МВт, кейін 1 ГВт-қа дейін кеңейту мүмкіндігі бар «Деректерді өңдеу орталықтарының алқабы» дамып келеді. Жобаның параметрлері ірі деректер орталықтары мен есептеу қуаттарын орналастыруға бағытталған.
Сонымен қатар Ақтау мен Сумгаит маңын байланыстыратын Каспий теңізі арқылы өтетін шамамен 380 шақырымдық талшықты-оптикалық желі салынып жатыр. Жоба Азия мен Еуропа арасындағы қосымша деректер тасымалдау бағытын қалыптастыруы тиіс. Транскаспий талшықты-оптикалық желісі туралы толығырақ.
ЖИ үшін мұндай инфрақұрылымның маңызы қарапайым: модельдерге есептеу қуаты қажет, ал цифрлық бизнестің халықаралық нарыққа шығуына жылдам әрі тұрақты деректер арналары керек.
Цифрландыру енді нәтижесін ақшамен дәлелдеуі тиіс
Келесі кезеңде цифрландыруды тек қанша сервис іске қосылғанымен өлшеу жеткіліксіз болады.
Бизнес үшін негізгі өлшем қарапайым: технология шығынды қанша азайтты, операцияны қанша жеделдетті, адам еңбегінің қандай бөлігін босатты және жаңа табыс әкеле алды ма.
Ауыл шаруашылығында нәтиже — нақты учаскелер бойынша деректер және автоматтандырылған өндірістік операциялар. Кәсіпкер үшін — аз офлайн әрекет пен электрондық өзара іс-қимыл. IT-сектор үшін — 1 млрд доллардан асқан экспорттық түсім.
Сарапшылар цифрландырудың әлеуетін жоғары бағалайды, бірақ технологияның өздігінен экономикалық нәтиже беретініне кепілдік жоқ. Бағдарлама, робот немесе ЖИ құнды болуы үшін ол нақты өндірістік немесе бизнес-міндетті шешуі керек.
Қазақстанда келесі кезеңге қатысты жоспар да осы бағытты көрсетеді: 2029 жылға қарай IT-қызметтер экспортын кемінде 50%-ға арттыру, ШОБ-тың цифрлық жетілуін бағалау және процестердің бір бөлігін автоматтандыру көзделген.
Бұған дейін біз Қазақстанның IT-экспортының 1 млрд доллардан асуы нені білдіретінін талдаған едік. Ендігі негізгі сұрақ — цифрлық сектордағы осы нәтижені ауыл шаруашылығы, өндіріс және ШОБ секілді дәстүрлі салалар да нақты өнімділік пен табысқа айналдыра ала ма.
