Тротуар самокаттарға жабылды. 25 тамыздан бастап Қазақстанда электросамокатпен тротуарлар мен жаяу жүргіншілер жолдарында жүруге тыйым салынды, ал полиция рейдтер өткізіп, ереже бұзғандарды жауапкершілікке тарта бастады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа талаптар жол қозғалысы туралы заңнамада бекітілген. Қазақстанның Бас прокуратурасы ережелер күшіне енгеннен кейін оларды бөлек түсіндірді, ал аумақтық полиция департаменттері көшелерде тексеру жүргізе бастады.
Енді тротуарда самокатты тек жетектеп жүруге болады
25 тамызға дейін электросамокат жүргізушісі жаяу жүргіншілерге қауіп төндірмесе, тротуармен немесе жаяу жүргіншілер жолымен сағатына 6 шақырымнан аспайтын жылдамдықпен жүре алатын.
Енді мұндай мүмкіндік жоқ.
«Жол жүрісі туралы» заңнан электросамокаттардың тротуарлар мен жаяу жүргіншілер жолдарымен жүруіне рұқсат беретін норма алынып тасталды. Өзгеріс 2026 жылғы 24 маусымдағы заңмен енгізіліп, алғашқы ресми жарияланған күннен кейін 60 күнтізбелік күн өткен соң күшіне енді.
Ал самокаттан түсіп, оны қолмен жетектеген адамға басқа тәртіп қолданылады. Ережелер бойынша электросамокатты жетектеп келе жатқан адам жаяу жүргіншіге теңестіріледі.
Яғни жаяу жүргіншілер аймағынан өтуге болады, бірақ самокаттың үстінде отырып жүруге болмайды.
Веложол бар болса, тек сонымен жүру керек
Электросамокат үшін бірінші бағыт — велосипед жолы немесе велосипед жолағы.
Егер мұндай инфрақұрылым жоқ болса, заңда көзделген жағдайларда жолдың оң жақ жиегімен немесе жол жиегімен жүруге рұқсат етіледі. Дәл осы реттілікті Бас прокуратура көрсетеді.
Жаңа тыйымның негізгі практикалық қиындығы да осында.
Кеше толықтай тротуар арқылы өтетін маршрут енді веложол іздеуді немесе жолдың жүру бөлігіне шығуды талап етуі мүмкін. Яғни үйден жұмысқа немесе аялдамаға дейінгі үйреншікті бағытты қайта жоспарлауға тура келеді.
Жолдың жүру бөлігіне кез келген адам шыға алмайды
Самокатпен автомобиль жолына шығу үшін бірнеше талап қатар орындалуы керек.
Жүргізуші 18 жастан асқан болуы, көлік құралын басқару құқығын беретін жүргізуші куәлігі болуы және қорғаныш шлемін киюі тиіс. Бұл талаптарды Алматы полициясы да түсіндірген.
Сондықтан кәмелетке толмаған адам үшін тротуарға тыйым салынуы автоматты түрде жолдың жүру бөлігіне шығуға рұқсат бермейді.
Дәл сол сияқты, жүргізуші куәлігі жоқ ересек адам да тыйым салынған тротуардың орнына жолды таңдай алмайды.
Жаңа тәртіптің электросамокатты пайдалану үлгісін ең қатты өзгертетін тұсы — осы.
Жаяу жүргіншілер өткелінен тек жаяу өту керек
Тағы бір талап жаяу жүргіншілер өткеліне қатысты.
Электросамокатпен «зебраны» үстінде отырып кесіп өтуге болмайды.
Өткелге жеткенде самокаттан түсіп, оны қолмен жетектеп өту қажет. Бұл талап заңда тікелей бекітілген және прокуратураның түсіндірмесінде де қайталанған.
Жаяу жүргінші үшін мұның мәні түсінікті: самокат жүргізушісі өткелден енді көлік құралы ретінде емес, жаяу жүргінші ретінде өтеді.
Бір самокатқа екі адам мінуге болмайды
Электросамокатпен екі адамның бірге жүруіне де тыйым салынған.
Жүргізуші жолаушы тасымалдамауы, рульді кемінде бір қолымен ұстап жүруі және жаяу жүргіншілер өткелінен самокат үстінде өтпеуі керек.
Сондықтан жалға берілетін бір электросамокатқа екі адамның мінуі, сапар қаншалықты қысқа болса да, ереже бұзу болып саналады.
Қараңғы уақытта жолдың жүру бөлігімен қозғалған кезде жарық шағылыстыратын элемент болуы қажет.
Ал автомобиль жолына шыққан кезде шлем тағу міндетті.
Алғашқы айыппұл 8 650 теңге болуы мүмкін
Ережелер күшейгеннен кейін электросамокат жүргізушілері жол қозғалысы талаптарын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Шығыс Қазақстан облысы Полиция департаменті Әкімшілік полиция басқармасы бастығының орынбасары Игорь Клишин алғашқы құқық бұзушылық үшін 2 АЕК, ал бір жыл ішінде қайталанса 10 АЕК көлемінде айыппұл қарастырылғанын айтты.
«Өзгерістер пайдаланушылардың жауапкершілігіне де қатысты. Жол қозғалысы ережелерін алғаш рет бұзғаны үшін 2 АЕК, ал бір жыл ішінде қайталап бұзғаны үшін 10 АЕК мөлшерінде айыппұл қарастырылған», — деді Игорь Клишин.
2026 жылы бір АЕК 4 325 теңгені құрайды.
Сәйкесінше, 2 АЕК — 8 650 теңге, ал 10 АЕК — 43 250 теңге.
Нақты жауапкершілік құқық бұзушылықтың сипаты мен салдарына байланысты белгіленеді.
Полиция ереже бұзғандарды анықтай бастады
Жаңа талаптар тек ескерту деңгейінде қалған жоқ.
26 тамызда Алматы полициясы кикшеринг компанияларының өкілдерімен бірге бірлескен рейдтер басталғанын хабарлады. Патрульдік қызметкерлер жаңа талаптардың орындалуын тікелей көшелерде тексере бастады.
Петропавлда профилактикалық рейд кезінде полиция төрт құқық бұзушылық анықтады: үш жағдайда азаматтар электросамокатты жүргізуші куәлігінсіз басқарған, тағы бір жағдайда қорғаныш шлемі болмаған.
Төртеуі де әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
Полиция сондай-ақ ереже бұзушыларды анықтау үшін бейнебақылау камераларын, техникалық құралдар мен дрондарды қолдану жоспарланып отырғанын хабарлады.
Бұл бақылаудың біртіндеп тек көшедегі патрульге ғана тәуелді болмайтынын көрсетеді.
Жалға берілетін самокаттарда нөмір мен сақтандыру болуы тиіс
Тротуарға тыйым салу — реформаның бір ғана бөлігі.
2026 жылғы 1 шілдеден бастап электросамокаттарды жалға беретін компанияларға қойылатын талаптар да күшейтілді.
Кикшеринг операторлары техниканы тіркеуге, оған тіркеу нөмірін орналастыруға, азаматтық-құқықтық жауапкершілікті міндетті сақтандыруды қамтамасыз етуге және пайдаланушыларды цифрлық жүйелер арқылы сәйкестендіруге міндетті. Бұл талаптарды Қазақстан ІІМ түсіндірген.
Заң операторлардан 18 жасқа толмағандардың, сондай-ақ көлік басқаруға құқығы жоқ адамдардың самокатты жалға алып, жолдың жүру бөлігіне шығуына жол бермеуді талап етеді.
Сонымен бірге сервистер электросамокаттардың орналасқан жері мен жылдамдығын бақылауға және оларды жаяу жүргіншілерге немесе көлік қозғалысына кедергі келтіретін орындарға қалдыруға жол бермеуі керек.
Ереженің қатаюына жол-көлік оқиғалары себеп болды
Мәселе жаяу жүргіншілер мен самокат пайдаланушылар арасындағы жай ғана даудан әлдеқайда ауқымды.
Бас прокуратураның мәліметінше, 2026 жылдың басынан бері электросамокат жүргізушілерінің кінәсінен 47 жол-көлік оқиғасы болған. Бұдан бөлек, электросамокат жүргізушілерін қағудың 145 жағдайы тіркелген.
Ішкі істер министрлігі басқа түсіндірмесінде электросамокаттардың қатысуымен 139 ЖКО тіркелгенін, онда екі адамның қаза тапқанын хабарлаған. Мұнда тек самокат жүргізушісінің кінәсінен болған апаттар емес, осы көлік түрі қатысқан барлық тіркелген оқиғалар есепке алынған.
Прокуратура әсіресе балаларды, қарттарды және балалар арбасымен жүретін ата-аналарды осал жаяу жүргіншілер қатарына жатқызады.
Олар үшін жаңа тыйымның әсері айқын: жаяу жүргіншілерге арналған кеңістік енді заң жүзінде электросамокат қозғалысынан бөлінді.
Велосипедтерге дәл осындай тыйым салынған жоқ
Бұл жерде жаңа ережені қате түсінуге болатын бір маңызды айырмашылық бар.
Тыйым нақты электросамокаттарға қатысты.
Кәдімгі велосипедтер үшін велосипед инфрақұрылымы болмаған жағдайда, жаяу жүргіншілерге қауіп төндірмей, тротуармен немесе жаяу жүргіншілер жолымен жүру мүмкіндігі заңнамада сақталған.
Сондықтан «тротуардан барлық екі доңғалақты көлік алынып тасталды» деу дұрыс емес.
25 тамыздан бастап электросамокаттарға жеке әрі қатаң тәртіп қолданылады.
Келесі сапар алдында нені тексеру керек
Қазір электросамокатпен жүретін адамның маршрутын қарапайым тәртіппен тексеруге болады.
Велосипед жолы немесе веложолақ бар болса — сол жермен жүру керек.
Олар болмаса, заңда көзделген жағдайларда жолдың оң жақ шеті немесе жол жиегі қалады.
Бірақ жолдың жүру бөлігіне шығу үшін жүргізуші 18 жастан асқан, жүргізуші куәлігі бар және шлем таққан болуы тиіс.
Тротуар мен жаяу жүргіншілер жолында самокатпен жүруге енді болмайды. Жаяу жүргіншілер өткелінде одан түсіп, жетектеп өту керек. Жолаушы тасымалдауға тыйым салынған.
Ал жол қозғалысы ережесін алғаш рет бұзу электросамокат пайдаланушысына 8 650 теңге, бір жыл ішінде қайталанса 43 250 теңге айыппұлға түсуі мүмкін.
Бұған дейін біз камералар электросамокат жүргізушілерінің ереже бұзуын қалай тіркей бастайтыны және Қазақстандағы жалға берілетін самокаттарға қандай талаптар қойылғаны туралы жазған едік. Енді өтпелі кезең аяқталды: тротуармен жүруге тыйым күшіне енді, ал полиция практикалық бақылауға көшті.
