Бір шарт үлкен тәуекелге айналуы мүмкін. Мемлекеттік сатып алудағы міндеттемелерді бұзу кәсіпкерді сот дауына ғана емес, жосықсыз қатысушылар тізіліміне де әкелуі ықтимал, деп хабарлайды DKNews.kz.
2026 жылдың өткен кезеңінде сотқа 599 талап арыз бен іс келіп түскен, оның 428-і жасалған шарттарды орындауға байланысты. Бұл туралы «Сіздің құқығыңыз» жобасының кезекті эфирінде Шығыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының судьялары Арман Хажумуханов пен Азат Ибрагимов айтып берді.
Бұл дерек мемлекеттік сатып алудағы негізгі тәуекел конкурс аяқталғаннан кейін басталатынын көрсетеді. Сотқа түскен істердің басым бөлігі жеңімпазды анықтауға емес, қол қойылған шарттарды орындауға қатысты.
599 істің 428-і шарттарды орындауға байланысты
Кәсіпкерлер тәжірибеде тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету мерзімдерін бұзуға байланысты дауларға жиі тап болады.
Оған қоса шарттық міндеттемелерді орындамау, тұрақсыздық айыбын өндіріп алу, шартты бұзу немесе өзгерту, сондай-ақ өнім берушіні мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп тану мәселелері сотқа дейін жетуі мүмкін.
Сандардың өзі тәуекелдің қай жерде шоғырланғанын аңғартады: аталған 599 талап арыз бен істің шамамен 71%-ы жасалған шарттарды орындаумен байланысты.
Яғни тендерді жеңіп алу кәсіпкер үшін жұмыстың соңы емес. Керісінше, дәл осы сәттен бастап мерзім, қаржы, кадр және құжат мәселесі шешуші рөл атқарады.
Бір шарттағы бұзушылық 24 айлық шектеуге әкелуі мүмкін
Кәсіпкер үшін ең ауыр салдардың бірі — мемлекеттік сатып алуларға қатысу мүмкіндігінен айырылу.
ШҚО Кәсіпкерлер палатасы директорының құқықтық мәселелер жөніндегі орынбасары Айжан Жангирханованың айтуынша, бір ғана шарт бойынша міндеттемені бұзудың өзі бизнестің кейінгі жұмысына әсер етуі мүмкін.
«Бір шарт бойынша міндеттемелерді бұзудың өзі мемлекеттік сатып алулар саласындағы кәсіпкердің одан арғы қызметіне әсер етуі мүмкін екенін есте ұстаған жөн. Мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушыларының тізіліміне енгізілу 24 ай ішінде мемлекеттік сатып алуларға қатысу мүмкіндігінен айырады. Сатып алуға жауапкершілікпен қарау, құжаттарды сауатты рәсімдеу және шарттық міндеттемелерді уақтылы орындау кәсіпкерлерге тәуекелдерді азайтып, сот дауларынан аулақ болуға көмектеседі», — деп атап өтті Айжан Жангирханова.
Кәсіпкер үшін мұндай шектеудің салдары түсінікті: егер компанияның тапсырыстары мемлекеттік сатып алуларға тәуелді болса, екі жыл бойы жаңа мемлекеттік шарттарға қатыса алмау оның негізгі жұмыс арналарының бірін жабады.
Жосықсыз қатысушылар туралы мәліметті Қазақстанның мемлекеттік сатып алу порталындағы тиісті тізілімнен тексеруге болады.
Бірнеше өңірде шарт алу мүмкіндікті алдын ала есептеуді талап етеді
Судьялар кәсіпкерлерге мемлекеттік сатып алуға өтінім бермес бұрын өз мүмкіндіктерін объективті бағалауға кеңес береді.
Әсіресе әртүрлі өңірлерде бір мезгілде бірнеше шарт жасасуды жоспарлаған жағдайда компания өзінің қаржылық, кадрлық және материалдық мүмкіндіктерін алдын ала есептеуі керек.
Бірнеше тендерді қатар жеңіп алу қағаз жүзінде бизнестің тапсырыс портфелін ұлғайтады. Бірақ жұмыс күші, ақша немесе материал жеткіліксіз болса, сол келісімшарттардың әрқайсысы қосымша тәуекелге айналады.
Мұнда мәселе тапсырыстың санында емес, кәсіпкердің барлық міндеттемені белгіленген уақытта орындай алуында.
Ауызша келісім қосымша жұмысты ақтамайды
Тағы бір қауіпті тұс — шартта жоқ жұмысты тек ауызша келісімге сүйеніп орындау.
Құжаттағы ұсыным бойынша, кәсіпкерлер міндеттемелерді уақтылы орындап, шартта көзделген қамтамасыз етуді енгізіп, белгіленген мерзімдерді сақтауы керек. Қосымша жұмыстарға немесе қызметтерге тек ауызша келісім негізінде кіріспеу қажет.
Шарт талаптарына енгізілетін кез келген өзгеріс тиісті түрде құжатпен рәсімделуге тиіс.
Бұл талап дау туған кезде ерекше мәнге ие болады. Құжатпен бекітілмеген өзгерісті кейін дәлелдеу әлдеқайда күрделі.
Хат алмасу мен фотосуреттерді де сақтау керек
Шарт орындалды деу жеткіліксіз — оны дәлелдей алатын құжаттар да қажет.
Кәсіпкерлерге хат алмасуды, актілерді, жүкқұжаттарды, шоттарды, фотосуреттерді, атқарушылық құжаттаманы және басқа да дәлелдемелерді сақтау ұсынылады. Олар сот дауы туындаған жағдайда маңызды рөл атқаруы мүмкін.
Бұл әсіресе жұмыс көлемі, жеткізу мерзімі, орындалған қызмет немесе тапсырыс берушімен жасалған келісімдер бойынша пікір қайшылығы туған кезде қажет.
Бұған дейін біз Шымкентте прокуратура араласқаннан кейін 25 жосықсыз өнім берушінің мемлекеттік сатып алуға қатысу мүмкіндігінен айырылғаны туралы жазған едік.
Шығыс Қазақстанда да мұндай тізілімге қатысты дау болған. Біз бұрын кәсіпкердің келісу комиссиясы арқылы өз құқығын қорғаған жағдайын жазғанбыз.
Мемлекеттік сатып алу саласындағы кәсіпкерлер үшін негізгі ескерту бір санмен анық көрінеді: 2026 жылы сотқа түскен 599 талап арыз бен істің 428-і жасалған шарттарды орындауға байланысты. Ал бір шарт бойынша міндеттемені бұзу жосықсыз қатысушылар тізіліміне енгізілген жағдайда мемлекеттік сатып алулардан 24 айға шеттетілуге әкелуі мүмкін.
