Қазақстан геологиялық барлауды жеделдетті.
2024–2025 жылдары мемлекеттік есепке 54 жаңа кен орны қойылды, ал 2026 жылы геологиялық зерттеулерді қаржыландыру күрт ұлғайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қазақстан Үкіметінің Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдауларында берілген тапсырмалардың орындалуына қатысты материалдарында айтылған. Сала бір мезетте бірнеше бағытта жаңарып жатыр: стратегиялық металдарды іздеу, миллиондаған архивтік материалды цифрландыру, Big Data мен жасанды интеллектіні енгізу.
Екі жылда 54 жаңа кен орны есепке алынды
2024 жылы мемлекеттік есепке 35 жаңа кен орны қойылды. Оның 23-і қатты пайдалы қазбаларға, алтауы көмірсутек шикізатына, тағы алтауы жерасты суларына тиесілі.
2025 жылы тізім тағы 19 нысанмен толықты: 17 қатты пайдалы қазба кен орны, бір көмірсутек және бір жерасты суы кен орны.
Нәтижесінде 2024–2025 жылдары Қазақстанда 54 жаңа кен орны мемлекеттік есепке алынды.
Жалпы ел бойынша мемлекеттік есепте пайдалы қазбалардың әртүрлі түріне жататын шамамен 10 мың кен орны бар.
Бірақ өзгеріс тек жаңа нысандар санымен шектелмейді. Соңғы екі жылда бірнеше негізгі шикізат түрі бойынша ресурс пен қор көлемі де артқан.
Алтын қорының өсімі 157,2 тоннаға, күміс 9,4 мың тоннаға, мыс 122,7 мың тоннаға жеткен. Мырыш бойынша өсім 171,9 мың тонна, қорғасын бойынша 114,8 мың тонна, хром кені бойынша 927 мың тонна болды.
Темір кені бойынша көрсеткіш бұдан да жоғары — 262,2 млн тонна.
Көмірсутек қорлары 199 млн тонна мұнайға және 22 млрд текше метр газға артқан.
Қазақстан ірі карталардан нақты учаскелерді іздеуге көшіп жатыр
Геологиялық барлаудың тәсілі де өзгеруде.
Қазір Қазақстан аумағының 1:200 000 масштабтағы геологиялық-геофизикалық зерттелу көлемі шамамен 2,04 млн шаршы шақырымды құрайды. 2026 жылы бұл көрсеткішті 2,2 млн шаршы шақырымға дейін жеткізу жоспарланған.
Сонымен қатар әлдеқайда егжей-тегжейлі 1:50 000 масштабтағы геологиялық түсірілім басталды.
Биыл жалпы аумағы 100 мың шаршы шақырымды қамтитын 20 жоба іске қосылды.
Мұндағы негізгі өзгеріс — орасан аумақтарды жалпы карталаудан нақты перспективалы учаскелерді анықтауға көшу.
Іздеу жұмыстары алтын, мыс, полиметалл, литий, вольфрам, молибден, сирек және сирекжер металдарына бағытталған.
Зерттеу кезінде аэрогеофизикалық және геохимиялық әдістер, Жерді қашықтан зондтау деректері және заманауи зертханалық талдау қолданылады.
Инвестор үшін бұл маңызды айырмашылық. Бастапқы геологиялық деректер неғұрлым нақты болса, қымбат барлау жұмыстарын бастар алдында белгісіздік соғұрлым азаяды.
Бұған дейін біз Қазақстанның жаңа кен орындарын іздеу мен перспективалы аумақтарды егжей-тегжейлі зерттеуге 40,7 млрд теңге бағыттайтыны туралы жазған едік. Геологиялық барлау бағдарламасы туралы толығырақ
Күйректікөл сирекжер металдары бойынша негізгі учаскелердің біріне айналды
Геологиялық барлаудың жеке бағыты жоғары технологиялық өндірістерге қажет стратегиялық шикізатты іздеуге арналған.
Іздеу бағдарламасына енгізілген 11 учаскеде зерттеу аяқталған.
Ең перспективалы нысандардың бірі ретінде Қарағанды облысындағы Күйректікөл учаскесі аталды.
Мұнда лантан, церий, неодим және иттрий секілді сирекжер элементтері анықталған.
Учаскелер бойынша болжамды ресурстардың жалпы көлемі 935,4 мың тонна деп бағаланып отыр.
Бұдан бөлек, Ырғыз алаңында С2 санатындағы 795,8 мың тонна қор есептелген.
Сирек және сирекжер металдарына қатысты Кенқұдық, Ржавая сопка, Миролюбовский, Боқай және Күнеой учаскелерінің де әлеуеті бағаланған.
Күйректікөл бойынша ресми мәліметтерді Қазақстанның Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі де жариялаған. Күйректікөл жөніндегі материал
Қазақстанда стратегиялық шикізаттың басқа да белгілі нысандары бар.
Вольфрам қоры Қараоба кен орнында кездеседі. Ірі литий нысандарының қатарында Қарағайлы-Ақтас, Ахметкино және Ахмировское аталады.
Молибденнің ірі кен орындары Қарағанды облысында орналасқан. Олардың арасында Көктенкөл, Жоғарғы Қайрақты және Солтүстік Қатпар бар. Абай облысында Айдарлы нысаны ерекшеленеді.
Үш жылда геологиялық жұмыстарға 62,4 млрд теңге бөлінді
Барлау қарқыны бюджет шығындарының өсуімен қатар жүріп жатыр.
2024–2026 жылдары жер қойнауын ұтымды әрі кешенді пайдалану және ел аумағының геологиялық зерттелу деңгейін арттыруға арналған мемлекеттік бағдарламаны қаржыландыру көлемі 62,4 млрд теңгені құрады.
Ең үлкен өсім 2026 жылға тиесілі.
2024 жылы 6,6 млрд теңге, 2025 жылы 7,9 млрд теңге қарастырылса, 2026 жылы бұл сома 47,9 млрд теңгеге дейін өскен.
Қаражат өңірлік зерттеулерге, геологиялық түсірілімге, іздеу-бағалау және іздеу-барлау жұмыстарына бағытталады.
Сонымен бірге жер қойнауын пайдалану саласындағы заңнама да өзгеріп жатыр.
«Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекске электрондық аукциондар, цифрлық рәсімдер, стратегиялық инвесторларды қолдау және аз зерттелген аумақтармен жұмыс істеуге қатысты нормалар енгізілді.
Негізгі цифрлық құралдардың бірі — Бірыңғай жер қойнауын пайдалану платформасы.
Цифрлық жүйеге 66,1 мың геологиялық есеп енгізілді
Қазақстанда ондаған жыл бойы жинақталған геологиялық ақпараттың едәуір бөлігі қағаз құжаттарда, графикалық қосымшаларда, магниттік таспалар мен басқа физикалық тасымалдағыштарда сақталған.
Қазір бұл архив жаппай цифрландырылып жатыр.
Бірыңғай жер қойнауын пайдалану платформасына 66,1 мың геологиялық есептің алғашқы томы орналастырылған.
Олар 109,5 мың зерттелу контурымен географиялық тұрғыда байланыстырылған.
Бұдан бөлек, 4,8 млн-нан астам бастапқы геологиялық ақпарат бірлігі цифрлық форматқа көшірілген.
Оның ішінде шамамен 4,3 млн қағаз парақ, 355 мың графикалық қосымша, 97 мың магниттік таспа және 62 мың картридж бар.
Бұл жұмыстың практикалық мәні инвесторлар үшін де айқын.
Енді белгілі бір аумақты алдын ала зерттеу үшін тек архив қорына барудың қажеті жоқ. Цифрлық карта арқылы бұрынғы есептерді, зерттелген аумақтарды және нақты учаскенің әлеуетін көруге болады.
Келесі кезеңде осы деректер машиноқұрылымды форматқа көшірілмек.
Мақсат — архивті жай электрондық қойма ретінде емес, Big Data мен жасанды интеллект арқылы талданатын деректер массивіне айналдыру.
Бұған дейін біз Қазақстандағы геологиялық барлаудың архивтік материалдардан цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектке көшуі туралы жазған болатынбыз. Қазақстандағы цифрлық геология туралы
Үш жылда қатты пайдалы қазбаларды өндіруге 96 лицензия берілді
Ең маңызды мәселенің бірі — табылған ресурстардың қаншасы нақты өндіріске жетеді.
Соңғы үш жылда барлау кезеңінен өндіруге көшу жеті жер қойнауын пайдалану келісімшарты бойынша рәсімделген.
Оның үшеуі 2024 жылы, екеуі 2025 жылы және тағы екеуі 2026 жылы жүзеге асқан.
Осы кезеңде Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі қатты пайдалы қазбаларды өндіруге 96 лицензия берген.
2024 жылы 33, 2025 жылы 32, ал 2026 жылы 31 лицензия берілді.
Мұнай-газ секторында 2025–2026 жылдары сегіз кен орны өндіру кезеңіне көшірілген.
Бұл салада аз зерттелген шөгінді бассейндерді игеру негізгі басымдықтардың бірі болып отыр.
Геологиялық реформаның нәтижесі дәл осы жерде көрінеді: мемлекет геологиялық түсірілімді, архивтік деректерді, барлауды және лицензиялауды бір жүйеге біріктіруге тырысып жатыр.
Егер бұл тізбек толық жұмыс істесе, нәтиже тек жаңа қорларды есептеумен шектелмейді. Жаңа кен орындары өндіріс пен өңдеуге дейін жетуі тиіс.
Ал сирек және сирекжер металдары бойынша Қазақстанның мүмкіндігі ерекше назар аудартады.
Ел 1:50 000 масштабтағы егжей-тегжейлі геологиялық зерттеуге көшті, ал бір ғана Күйректікөл учаскесіндегі сирекжер металдарының болжамды ресурстары 935,4 мың тоннаға бағаланып отыр.
