Ұлттық банк мөлшерлемені ертең шешеді. 4 қыркүйектегі шешім экономикадағы ақшаның құнына әсер етеді: жаңа сигналды банктер, салымшылар мен бизнес тез сезінеді, бірақ халыққа берілетін несиелер бір күнде арзандап кетпейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан Ұлттық Банкінің Ақша-кредит саясаты комитеті шешімді 2026 жылғы 4 қыркүйекте Астана уақытымен сағат 12:00-де жариялайды. Қазір базалық мөлшерлеме жылдық 16,75% деңгейінде. Отырыстың күні Ұлттық Банктің ресми шешімдер қабылдау кестесінде көрсетілген.
Интриганы баға бойынша жаңа деректер күшейтті. Тамызда Қазақстандағы жылдық инфляция 9,8%-ға дейін баяулады, ал Ұлттық Банктің соңғы макроэкономикалық сауалнамасына қатысқан кәсіби нарық өкілдері 2026 жылдың соңына қарай базалық мөлшерлеме 16% болады деп күтеді. Бұл ақша-кредит саясатын одан әрі жұмсартуға мүмкіндік бар екенін көрсетеді, бірақ мөлшерлеме дәл 4 қыркүйекте төмендейді дегенді білдірмейді. Ұлттық статистика бюросының деректері соны көрсетіп отыр.
Мөлшерлеме 18%-дан 16,75%-ға дейін төмендеді
Көктемде Қазақстандағы ақшаның құны қазіргіден едәуір жоғары еді. Қаңтар, наурыз және сәуір айларында Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 18% деңгейінде сақтады.
Кейін төмендеу басталды. Маусымда реттеуші мөлшерлемені бірден 17%-ға түсірді, ал шілдеде тағы 0,25 пайыздық тармаққа төмендетіп, қазіргі 16,75% деңгейіне жеткізді. Өзгерістердің толық хронологиясы Ұлттық Банктің базалық мөлшерлеме жөніндегі ресми парақшасында жарияланған.
Мұның негізгі себебі — инфляциялық қысымның біртіндеп әлсіреуі. Тамызда бағалар бір айда 0,6%-ға өсті, ал жылдық инфляция шілдедегі 10,2%-дан 9,8%-ға дейін төмендеді.
Кейбір тауарлар тіпті айтарлықтай арзандаған. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, тамызда картоп бағасы 12,3%-ға, тәтті бұрыш 11,9%-ға, қырыққабат 9,7%-ға төмендеген. Қолданыста болған автокөліктер бір айда 5,3%-ға арзандады.
Жылдық есепте отандық өндірістегі жаңа автомобильдердің бағасы 16,9%-ға төмендеген. Бірақ жалпы жағдай әлі де төмен инфляция деңгейіне жеткен жоқ: азық-түлік емес тауарлар бір жылда 11,4%-ға, азық-түлік 9,5%-ға, қызметтер 8,9%-ға қымбаттады.
Сондықтан 9,8% көрсеткіші базалық мөлшерлеме автоматты түрде тағы төмендейді деген сөз емес.
Нарық 16%-ды күтеді, бірақ Ұлттық банк уәде берген жоқ
Отырысқа бір апта қалғанда Ұлттық банк кәсіби нарық қатысушыларының жаңа макроэкономикалық сауалнамасын жариялады.
2026 жылдың соңындағы базалық мөлшерлеме бойынша медианалық болжам 16% болды. 2027 жылдың соңына қарай сарапшылар 13%, ал 2028 жылдың соңында 10,5% деңгейін күтеді. Биылғы жылдың соңындағы инфляция болжамы — 10%.
Бірақ бір маңызды айырмашылық бар: бұл Ұлттық Банктің өзінің болжамы емес. Сауалнамаға кәсіби нарық қатысушылары, зерттеу институттары, халықаралық ұйымдар және рейтингтік агенттіктер қатысады.
Егер 16% туралы болжам орындалса, қазіргі 16,75%-дан жыл соңына дейін мөлшерлеме тағы жалпы 0,75 пайыздық тармаққа төмендеуі тиіс. Бірақ Ұлттық банк бұл қозғалысты қалған отырыстарға бөліп жүзеге асыруы немесе инфляциялық тәуекелдер өзгерсе, траекторияны қайта қарауы мүмкін.
Шілдедегі төмендеуден кейін реттеуші мөлшерлеменің алдын ала белгіленген бағыты жоқ екенін ашық айтты. Келесі шешімдер инфляцияның тұрақты баяулауына, реттелетін тарифтерге, жанармай мен шикізат нарығындағы жағдайға байланысты болады. Бұл туралы Ұлттық Банктің ресми хабарламасында айтылған.
4 қыркүйектен кейін күнтізбеде тағы екі шешім қалады — 23 қазан және 4 желтоқсан.
Несиелер келесі күні-ақ арзандамайды
Қазақстандықтардың басым бөлігі үшін базалық мөлшерлеменің өзі емес, одан туындайтын бір сұрақ маңызды: несиелерге не болады?
Базалық мөлшерлеме — қаржы жүйесіндегі ақша құнының негізгі бағдарларының бірі. Ұлттық банк түсіндіргендей, оның өзгеруі ақша және қаржы нарығындағы мөлшерлемелерге ықпал етеді, банктердің, бизнестің және халықтың несие алу, тұтыну және жинақтау жөніндегі шешімдеріне әсер етеді. Оның қалай жұмыс істейтіні Ұлттық Банктің арнайы түсіндірмесінде көрсетілген.
Бірақ Ұлттық Банктің шешімі мен банктің мобильді қосымшасындағы жаңа несие мөлшерлемесінің арасына теңдік белгісін қоюға болмайды.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің соңғы қолжетімді деректеріне сәйкес, маусымда халыққа теңгемен берілген несиелер бойынша орташа өлшенген мөлшерлеме 19,5%, ал тұтынушылық қарыздар бойынша 21% болды.
Сонымен бірге халықтың банктер алдындағы қарызы өсіп келеді. Шілде айының басында жеке тұлғалардың несие портфелі 25,8 трлн теңгеге жетті. Оның 17,3 трлн теңгесі тұтынушылық несиеге, тағы 7,4 трлн теңгесі ипотекаға тиесілі. Бұл мәліметтерді Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жариялады.
Сондықтан базалық мөлшерлеме тағы төмендеген күннің өзінде барлық несие бірден арзандай қоймайды. Банктер қаржыландыру құнын, нақты қарыз алушының тәуекелін, несие мерзімін, өз маржасын және реттеушілік талаптарды есепке алады.
Ал бекітілген мөлшерлемемен бұрын рәсімделген несие үшін Ұлттық Банктің жаңа шешімі шарт талаптарын автоматты түрде өзгертпейді. Ықтимал жұмсартудың негізгі әсері көбіне жаңа қарыздар мен қайта қаржыландыру шарттарында көрініп, оған уақыт қажет болуы мүмкін.
Жоғары мөлшерлеме тек қарыз алушыларға әсер етпейді
Қымбат ақшаның екінші жағы бар — депозиттер.
Жоғары базалық мөлшерлеме теңгедегі жинақтардың тартымдылығын сақтауға көмектеседі. Мөлшерлемені төмендету циклі жалғасса, ақша нарығымен бірге жаңа депозиттердің табыстылығы да біртіндеп төмендеуі мүмкін.
Сондықтан бір шешімді әр топ әртүрлі қабылдайды. Қарыз алушылар мен бизнес қаржыландырудың арзандауына мүдделі болса, салымшылар үшін теңгедегі құралдардың жоғары табыстылығы тиімді.
Инфляция әлі жоғары болып тұрған кезде мөлшерлемені тым жылдам төмендету реттеуші үшін тәуекел тудырады. Арзан ақша сұраныс пен несиелеуді тауарлар мен қызметтер ұсынысы өскеннен жылдамырақ көтеруі мүмкін. Бұл бағаға қайта қысым түсіреді.
Ұлттық банк базалық мөлшерлеме өзгерісінің инфляцияға толық әсерін бірнеше күнмен немесе аптамен өлшемейді. Ақша-кредит саясатының негізгі нәтижесі шамамен 12–18 ай аралығында байқалады.
4 қыркүйектегі шешім күзге сигнал береді
Ертеңгі отырыстың бірнеше ықтимал сценарийі бар.
Егер Ұлттық банк мөлшерлемені тағы төмендетсе, нарық мұны реттеушінің инфляция баяулауы жеткілікті тұрақты деп бағалап, ақша-кредит саясатын жұмсартуды жалғастыруға дайын екенінің белгісі ретінде қабылдайды.
Егер мөлшерлеме 16,75% деңгейінде қалса, бұл қатарынан екі төмендеуден кейінгі үзіліс және қазандағы отырысқа дейін қосымша мәлімет жинау қажеттігін білдіруі мүмкін.
Теориялық тұрғыдан шешім кері бағытта да өзгеруі ықтимал. Ұлттық банктің өзі мөлшерлеменің алдын ала белгіленген траекториясы жоқ екенін бірнеше рет айтқан. Сондықтан шешім нарық күткен сценарийге емес, нақты инфляциялық тәуекелдердің балансына байланысты болады.
Сол себепті қарапайым оқырман үшін ертеңгі баспасөз хабарламасындағы бір цифр ғана маңызды емес. Ұлттық Банктің келесі қадамдар туралы не айтатыны да шешуші мәнге ие болады.
Нарық қазір жыл соңына қарай 16%-ды күтеді. Инфляция 9,8%-ға түсті. Бірақ соңғы жарияланған деректерде тұтынушылық несиелердің орташа мөлшерлемесі әлі де шамамен 21% болып отыр.
Осы айырмашылық қазіргі жағдайды анық көрсетеді: Қазақстанда қымбат ақша кезеңі біртіндеп бәсеңдеуі мүмкін, бірақ арзан несие дәуірі әлі басталған жоқ.
Бұған дейін біз базалық мөлшерлеменің төмендеуі Қазақстандағы несиелерді неге бірден күрт арзандатпайтынын егжей-тегжейлі түсіндірген едік.
