Сарапта — 7,2 трлн теңге. Атырау облысының инвестициялық портфелі осындай көлемге жетіп отыр, ендігі негізгі мәселе — осы ауқымды қаржының қанша бөлігі қазақстандық зауыттар, жеткізушілер мен мердігерлер үшін нақты тапсырысқа айналады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәселені «Атамекен» Қазақстан Республикасы Ұлттық кәсіпкерлер палатасының Төралқа Төрағасы Қанат Шарлапаев Атырау облысына екі күндік жұмыс сапары барысында көтерді. Атырау облысының әкімі Болат Ақшолақовпен кездесуде кәсіпкерлікті дамыту, жергілікті қамтуды арттыру, отандық өндірушілердің ірі компаниялардың сатып алуларына қолжетімділігін кеңейту, экономиканы әртараптандыру және өңдеу өндірістерін дамыту мәселелері талқыланды.
60 жобаға 7,2 трлн теңге салынады, бірақ инвестиция автоматты түрде тапсырыс әкелмейді
Атырау облысының инвестициялық портфелінде жалпы құны 7,2 трлн теңге болатын 60 жоба бар. Олар 8,2 мың жұмыс орнын ашуды көздейді. Тек 2026 жылы 511,6 млрд теңгеге 14 жобаны іске асырып, 1 941 жұмыс орнын құру жоспарланған.
Мұндай инвестициялық ағын өңір үшін жаңа өндіріс орындары ғана емес, жабдыққа, қосалқы бөлшектерге, өнеркәсіптік қызметтерге, жөндеу жұмыстарына, қауіпсіздік құралдарына және басқа да тауарлар мен қызметтерге үлкен сұраныс қалыптастырады.
Сондықтан негізгі мәселе қазақстандық кәсіпорындардың осы тапсырыстарға қаншалықты қатыса алатынында болып отыр. Ұлттық палатаның ұстанымы бойынша, отандық кәсіпорындардың ірі инвестициялық жобаларға қатысуы жекелеген келісімшарттармен ғана шектелмеуі керек.
«Біздің міндетіміз – Атырау компанияларының жекелеген сатып алуларға ғана қатысуын емес, ірі кәсіпорындардың тұрақты жеткізушілері мен мердігерлеріне айналуына жағдай жасау», – деп атап өтті Қанат Шарлапаев.
Мұның бизнес үшін айырмашылығы үлкен. Бір реттік тапсырыс кәсіпорынның өндірістік қуатын белгілі бір кезеңге ғана жүктейді. Ал ұзақ мерзімді келісімшарт өндірісті жоспарлауға, жабдықты жаңартуға, мамандарды жұмысқа алуға және жергіліктендіру деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Кәсіпорын 1,2 млрд теңге салды, бірақ өндірістік қуаты толық жүктелмеген
Атырауда өндірістік база мен қажетті құзыреттер бар. Алайда бірқатар компания нарыққа қол жеткізу, инфрақұрылым және салық жүктемесі мәселелеріне тап болып отыр.
Мысалы, отандық медициналық шприц өндіруші «Медстарэкспорт» ЖШС қажетті сатып алу көлеміне және кепілді өткізу нарығына қолжетімділік мәселесін көтерген.
1,2 млрд теңге инвестиция салып, жылу оқшаулағыш пенополистирол және сэндвич-панельдер өндіретін «Теплый Дом Атырау» ЖШС өндірістік қуаттардың толық жүктелмеуі және инфрақұрылымдық шектеулерге тап болуда.
Ал мұнай-газ саласына арналған жабдықтарды жергіліктендіріп отырған Atyrau Oil Service ЖШС үшін импортталатын компоненттерге түсетін салық жүктемесі өзекті.
Бұл мысалдар өндіріс орнын іске қосу мәселенің бір бөлігі ғана екенін көрсетеді. Кәсіпорын тұрақты тапсырыс алмаса, салынған инвестицияға қарамастан өндірістік қуаттың бір бөлігі бос тұруы мүмкін.
Бизнестің он мәселесінің алтауы шешілді
Қазіргі жұмыс ақпан айында басталған диалогтың жалғасы болып отыр. Сол кезде Қанат Шарлапаевтың Атырау бизнес өкілдерімен кездесуінде сатып алулар, жаңа Салық кодексін қолдану және Қазақстандық тауар өндірушілер тізіліміне қатысты мәселелерді қоса алғанда, он өзекті мәселе көтерілген еді.
Бүгінде олардың алтауы шешілді, тағы төртеуі пысықталу үстінде.
2026 жылы Қазақстандық тауар өндірушілер тізілімі отандық бизнестің реттелетін сатып алуларға қатысуында ерекше мәнге ие болды. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап отандық өндірушілердің реттелетін сатып алуларға басымдықпен қатысуы және мемлекеттік қолдаудың мақсатты шараларына қол жеткізуі осы тізіліммен байланысты.
Сонымен қатар инвестициялық жобаларды сүйемелдеу барысында кәсіпкерлердің мәселесі тек сатып алулармен шектелмейтіні анықталған. Бизнес инфрақұрылымға, нормативтік реттеуге, салық жүктемесіне, логистикаға және өндірістік қуаттардың толық пайдаланылмауына қатысты кедергілерді көтеріп отыр.
«Жекелеген мәселелерге жауап берумен шектелмей, жүйелі жұмысқа көшу маңызды. Бизнес өкілдерімен бірлесіп, дамуды тежейтін кедергілерді анықтап, нақты шешімдер әзірлеуіміз қажет», – деді Қанат Шарлапаев.
Нәтижесінде ірі тапсырыс үшін бәсеке келісімшартқа қол қою сәтінен әлдеқайда бұрын басталады. Өндіруші қажетті талаптарға сай болуы, өндіріс көлемін қамтамасыз етуі және тапсырыс берушінің техникалық талаптарына жауап беруі керек.
Атырауда мұнай-газ саласына жұмыс істейтін өндірістік база қалыптасқан
Жұмыс сапары барысында Қанат Шарлапаев Атырау мұнай-газ кешенінің айналасында қалыптасқан өндірістік құзыреттерді көрсететін алты кәсіпорынның жұмысымен танысты.
«Жигермунайсервис» компаниясы 26 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Кәсіпорын бұрғылау құралдарын өндірумен, кері инжинирингпен және жабдықтарды жаңғыртумен айналысады.
«Еділ-Орал.kz» индустриялық паркі мұнай кәсіпшілігі жабдықтарын өндіру, жөндеу және сервистік қызмет көрсетуді, сондай-ақ сала мамандарын даярлауды біріктіреді.
Borkit Safety жеке қорғаныс құралдарын өндіруді дамытып, төрт жыл ішінде 325 жұмыс орнын құрды.
Atyrau Oil Service мұнай-газ саласына арналған жабдықтар мен компоненттер өндірісін жергіліктендіру бағытында жұмыс істейді. WIKA Kazakhstan өнеркәсіптік өлшеу техникасы, автоматтандыру және метрологиялық сервистік қызметтер саласын игерген.
Studbolt Manufacturing өнеркәсіптік бекітпе бұйымдары мен құбыржол компоненттерін шығарады. Құжаттағы мәлімет бойынша, кәсіпорын Қазақстанда ASME, British Standard, DIN және ГОСТ стандарттары бойынша бекітпе элементтерін өндіретін бірегей кәсіпорындардың бірі.
Осы кәсіпорындардың жұмысы Атырауда жергіліктендіруді нөлден бастау міндеті тұрмағанын көрсетеді. Мұнда мұнай-газ саласына қажетті жабдық, компонент, автоматтандыру құралдары мен инженерлік шешімдер ұсына алатын өндірістік бизнес қалыптасқан.
Ендігі міндет — осы компаниялардың ірі жобалар мен өндірістік тізбектерге қатысу ауқымын кеңейту.
BusinessGO-ға бір жарым айда 800-ден астам кәсіпкер қосылды
Ірі өнеркәсіптік жобалармен қатар аудандардағы кәсіпкерлікті дамыту мәселесі де жеке бағыт ретінде қарастырылып отыр.
Атырау облысының кәсіпкерлері қаржыландырудың қолжетімділігі, кепілмен қамтамасыз ету, инженерлік инфрақұрылым және жер қатынастарына байланысты мәселелерді жиі көтереді.
Осы бағыттағы құралдардың бірі — «Іскер аймақ» жобасы. Ол өңірлердің кәсіпкерлік әлеуетін ашуға және жергілікті жерде бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастыруға бағытталған.
Тағы бір құрал — «Атамекен» ҰКП-ның BusinessGO цифрлық экожүйесі. Ол онлайн-касса, фискалдық деректер операторы, тауарлық есеп, маркетинг, адалдық бағдарламалары, аналитика және бизнеске қажетті басқа да сервистерді бір жүйеге біріктіреді. Платформа 2026 жылғы 2 шілдеде отандық шағын және орта бизнеске арналған бірыңғай цифрлық өнім ретінде таныстырылған.
Құжаттағы мәлімет бойынша, алғашқы бір жарым айдың ішінде BusinessGO платформасына 800-ден астам кәсіпкер қосылған.
Мұндай сервистер әсіресе аудандардағы шағын бизнес үшін қажет. Кәсіпкер өзінің орналасқан жері мен бизнес ауқымына қарамастан есеп жүргізу, сатуды басқару, клиенттермен жұмыс және нәтижелерді талдау құралдарына қол жеткізе алады.
Атырау үшін ендігі негізгі мәселе 7,2 трлн теңгелік инвестициялық портфель мен өңірде қалыптасқан отандық өндірісті бір-бірімен байланыстыру болып отыр. Егер жергілікті кәсіпорындар ірі жобалардың тұрақты жеткізушілері мен мердігерлеріне айналса, инвестиция көлемі тек жаңа нысандардың құнымен өлшенбейді — ол қазақстандық кәсіпорындардың өндірістік жүктемесіне, жаңа жұмыс орындарына және жаңа өндірістерге айналады.
«Бүгінгі стратегиялық міндет – Атыраудың экономикалық және инвестициялық әлеуетін жергілікті бизнес үшін жаңа мүмкіндіктерге, жаңа өндірістер мен жұмыс орындарына, сондай-ақ халықтың табысын арттыруға барынша тиімді бағыттау», – деді Қанат Шарлапаев.
Бұған дейін біз «Самұрық-Қазына» тобының отандық өндірушілермен 694 млрд теңгеге келісімшарт жасағаны және бұл көрсеткіштің бір жылда 32%-ға өскені туралы жазған едік.
