Шетелде оқу салық міндетін жоймайды. Қазақстандық студенттердің бір бөлігі үшін шетелдік банк шоты, пәтер, автокөлік, бағалы қағаздар немесе цифрлық активтер 2026 жылғы 15 қыркүйекке дейін декларация тапсыру міндетін туындатуы мүмкін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті студент мәртебесінің өзі декларация тапсыруға негіз болмайтынын түсіндіреді. Студенттердің басым көпшілігі арнайы негіздер болмаса, міндетті декларациядан босатылған.
Негізгі шек — 4,325 млн емес, 3 932 000 теңге
Бұл жерде бірнеше жүз мың теңгеге қателесу оңай.
Егер 2025 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша шетелдік банктердегі шоттардағы ақшаның жиынтық қалдығы 1 000 АЕК-тен асса, декларациялау міндетін тексеру қажет.
Мұнда 2026 жылғы емес, дәл 2025 жылғы АЕК қолданылады. Ол кезде бір АЕК 3 932 теңге болған. Сондықтан шек — 3 932 000 теңге. Құжатта бұл сома дәл осылай көрсетілген.
2026 жылы АЕК 4 325 теңгеге өсті. Бірақ 2025 жылғы 31 желтоқсандағы шетелдік шот қалдығын анықтағанда 4,325 млн теңгелік шекті қолдану дұрыс емес.
Бір шот емес, барлық шетелдік шоттың сомасы есептеледі
Студент шетелдік банк картасын тек оқу мен күнделікті өмірге пайдаланып, оны инвестициялық немесе салықтық актив деп қабылдамауы мүмкін.
Бірақ салықтық есепте картаның мақсаты шешуші емес.
Шекті анықтағанда барлық шетелдік банк шотындағы ақша бірге есептеледі. Құжатта оқу еліндегі шәкіртақы шоты, кампустағы өмірге арналған банк картасы мен жинақ шотының бәрі есепке кіретіні нақты жазылған.
Мысалы, бір шетелдік шотта теңгеге шаққанда 2 млн теңге, екіншісінде тағы 2 млн теңге болса, әрқайсын жеке қарауға болмайды.
Жиынтық сома 3,932 млн теңгелік шектен асып кетеді.
Лондонда немесе Сеулде оқыса да, ҚР салық резиденті болып қалуы мүмкін
Ең күтпеген мәселе ақшадан емес, студенттің салықтық мәртебесінен туындайды.
Қазақстан азаматы бірнеше жыл шетелде оқығаны үшін автоматты түрде Қазақстанның салық резиденті мәртебесінен айырылмайды.
Маңғыстау облысы бойынша МКД түсіндірмесінде оқу мақсатымен шетелде жүрген Қазақстан азаматы Салық кодексі бойынша оқу кезеңінде, әдетте, ҚР салық резиденті мәртебесін сақтайтыны көрсетілген. Демек, студент басқа мемлекетте тұрса да, оның кейбір кірістері мен активтері Қазақстанның салық өрісіне түсуі мүмкін.
Сондықтан «мен жыл бойы Қазақстанда тұрмадым, демек қазақстандық декларацияның маған қатысы жоқ» деген ұстаным қате болуы мүмкін.
Шетелдегі пәтер мен көлік студент мәртебесінен маңыздырақ
Шетелдік банк шоты — критерийлердің біреуі ғана.
Шетелдегі пәтер, үй, жер учаскесі, автокөлік, мотоцикл, шетелдік компаниядағы қатысу үлесі, шетелдік эмитенттердің бағалы қағаздары, брокерлік шот, инвестициялық алтын, зияткерлік меншік объектілері және цифрлық активтер де декларациялау міндетін туындатуы мүмкін.
Бұл активтер құжатта жеке негіз ретінде көрсетілген.
Студенттер үшін бұл, мысалы, ата-анасы шетелден пәтер сатып алып, оны баласының атына рәсімдеген жағдайда өзекті болуы мүмкін.
Мұнда ақшаны нақты кім бергенінен гөрі, активтің кімнің атына тіркелгені және заң бойынша қандай міндет туындайтыны маңызды.
Әр студентке бірден 270.00 нысанын тапсыру керек емес
Бұл жерде тағы бір жиі кездесетін шатасу бар.
Қазақстанда екі бөлек декларация қолданылады:
250.00 нысаны — активтер мен міндеттемелер туралы декларация.
270.00 нысаны — кірістер мен мүлік туралы декларация.
Құжаттағы түсіндірмеге сәйкес, 250.00 нысаны жинақталған шетелдік активтерді көрсету міндеті туындағанда беріледі, ал 270.00 нысаны күнтізбелік жылдағы кірістерді, шекті сомадан жоғары шетелдік шоттарды, сатып алулар мен цифрлық активтерді қамтиды.
Сондықтан «шетелде шотым бар екен — бірден 270.00 тапсырамын» деген қағида барлық жағдайға бірдей келе бермейді.
Егер міндет алғаш рет шетелдік мүлік немесе басқа актив салдарынан туындаса, нақты қай нысанды тапсыру керектігін анықтап алған жөн.
Криптовалюта болса, 3,93 млн теңгелік шек көмектеспейді
Цифрлық активтерге басқа қағида қолданылады.
Олар шетелдік банк шоттарындағы қаражатпен бірдей есептелмейді. Яғни 1 000 АЕК шегі криптовалюта иелігіне автоматты түрде қолданылмайды.
Құжатта цифрлық актив иелері декларация тапсыратын арнайы санаттардың қатарында көрсетілген.
Сондықтан студенттің шетелдік банк картасында 3,932 млн теңгеден әлдеқайда аз ақша болуы мүмкін, бірақ оның криптовалютасы болса, декларациялау міндетін бәрібір бөлек тексеру қажет.
15 қыркүйекке дейін үш нәрсені жеке қараған дұрыс: шетелдік банк шоттарындағы ақша, шетелдегі мүлік және цифрлық активтер.
78,64 млн теңгеден асатын сатып алу — тағы бір жеке критерий
Ірі сатып алулар үшін де бөлек шек белгіленген.
Егер 2025 жылы 20 000 АЕК-тен асатын мүлік сатып алынған болса, қаражат көзі декларацияда көрсетілуі мүмкін.
2025 жылғы АЕК бойынша 20 000 АЕК — 78 640 000 теңге. Бұл сома құжатта да дәл осылай берілген.
Көпшілік студент үшін мұндай сатып алу сирек жағдай.
Бірақ отбасы баласына шетелден пәтер сатып алып, мүлікті студенттің атына рәсімдесе, бұл критерийдің практикалық маңызы бірден артады.
Шәкіртақы бойынша 2025 пен 2026 жылды араластырмау керек
Исходниктағы ең мұқият тексеруді қажет еткен бөлім осы болды.
2025 жылы алынған кез келген шетелдік шәкіртақыға Қазақстанда автоматты түрде 10% ЖТС салынады деп айту дұрыс емес. Керісінше, барлық шетелдік шәкіртақы толық босатылған деу де дұрыс болмайды.
Себебі 2026 жылдан салық заңнамасы өзгерді.
Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексі 2026 жылғы 1 қаңтардан күшіне енді. Онда Қазақстаннан тыс білім беру ұйымдарында оқитын адамдарға төленетін шәкіртақылар мен гранттар түріндегі кірістерге арнайы жеңілдікті тәртіп көзделген.
Ал 2026 жылғы 15 қыркүйекте тапсырылатын декларация 2025 есепті жылға қатысты.
Сондықтан 2026 жылғы жаңа жеңілдікті 2025 жылғы төлемдерге автоматты түрде кері қолдануға болмайды. 2025 жылғы шетелдік шәкіртақының салықтық режимі сол кезде қолданылған заңнамаға, төлемнің сипатына және қажет болған жағдайда қосарланған салық салуды болдырмау туралы халықаралық келісімге байланысты анықталады.
Практикалық қорытынды қарапайым: студент тек «шәкіртақы шетелден келді» деген себеппен өзіне автоматты түрде 10% ЖТС есептемеуі керек.
Бірақ шәкіртақының болуы шетелдік банк шоттарын, мүлікті және декларациялау үшін басқа негіздерді тексеру міндетін жоймайды.
Шетелдік шотты «ешкім көрмейді» деу қауіпті
Тағы бір тәуекел — Қазақстанның салық органдары басқа елдегі банк шоты туралы білмейді деп ойлау.
Қазақстан қаржылық шоттар туралы ақпаратты автоматты түрде алмасудың халықаралық CRS стандартына қатысады.
Осы механизм арқылы салық органдары Қазақстан резиденттерінің шетелдік қаржы институттарындағы шоттары туралы ақпарат ала алады.
Құжаттағы формулировка да өте нақты:
«Көрінбейтін» шетелдік шот — жаңсақ түсінік.
Сондықтан шетелдегі есепшотты декларациядан әдейі алып тастау оның мемлекетке мүлде белгісіз болып қалатынына кепілдік бермейді.
Алғашқы кешіктіру — бірден 30 АЕК айыппұл емес
Бастапқы материалдағы жауапкершілік туралы блокта ескірген немесе тым кең формулировка болған.
Қазіргі ресми түсіндірмелер бойынша декларацияны белгіленген мерзімде алғаш рет тапсырмаған жағдайда ескерту көзделеді.
Құқық бұзушылық бір жыл ішінде қайталанса — 15 АЕК көлемінде айыппұл салынуы мүмкін.
2026 жылы бір АЕК — 4 325 теңге. Демек, 15 АЕК — 64 875 теңге.
Толық емес немесе дұрыс емес мәліметтерді қайталап көрсету үшін 3 АЕК, яғни 12 975 теңге мөлшерінде айыппұл көзделуі мүмкін.
Ал декларациялануға тиіс шетелдік активтер мен кірістерді жасыру бойынша санкция 100 АЕК-ке дейін, яғни 2026 жылғы көрсеткішпен 432 500 теңгеге дейін жетуі ықтимал.
Сондықтан ең қымбат қателік декларацияны бір күн кеш тапсыру емес, көрсетуге міндетті шетелдік активті жасыру болуы мүмкін.
15 қыркүйекке дейін төрт нәрсені тексеру жеткілікті
2025 жылы шетелде оқыған студентке тек студент мәртебесі үшін декларация тапсыру қажет емес.
Құжатта да студенттер арнайы негіздер болмаған жағдайда міндетті декларациядан босатылғаны нақты жазылған.
Бірақ 15 қыркүйекке дейін мыналарды тексеріп алған жөн:
- 2025 жылғы 31 желтоқсанда барлық шетелдік банк шотындағы ақша қанша болды;
- шетелде сіздің атыңызға тіркелген жылжымайтын мүлік, көлік, бағалы қағаз немесе компания үлесі бар ма;
- цифрлық активтерге иелік еттіңіз бе;
- 2025 жылы ірі сатып алу немесе дербес салық салуға жататын кіріс болды ма.
Декларацияны тапсыру үшін Қазақстанға арнайы келудің қажеті жоқ.
Құжатқа сәйкес, есептілікті Салық төлеуші кабинеті, eGov.kz, e-Salyq Azamat, eGov mobile, Halyk, bcc.kz және Kaspi.kz арқылы онлайн тапсыруға болады. Кейбір сервистерде ЭЦҚ міндетті емес, SMS, биометрия немесе банк қосымшасы арқылы авторизация қолжетімді.
Негізгі мерзім — 2026 жылғы 15 қыркүйек.
Егер декларация нәтижесінде 2025 жыл үшін ЖТС төлеу міндеті туындаса, оны 2026 жылғы 25 қыркүйектен кешіктірмей төлеу қажет. Бұл мерзім бастапқы құжатта да көрсетілген.
Бұған дейін біз Қазақстанда 15 қыркүйекке дейін кімдер декларация тапсыруы керектігін және 250.00 мен 270.00 нысандарының айырмашылығын түсіндірген едік.
Шетелде оқитын студент үшін ең нақты көрсеткіштің бірі мынау: 2025 жылғы 31 желтоқсанда шетелдік банк шоттарындағы ақша жиынтығы 3 932 000 теңгеден асса, бұл деректі елемеуге болмайды.
