Еуропа мен Орталық Азиядағы орташа көрсеткіштен төмен: Дүниежүзілік банк Қазақстандағы әйелдердің мүмкіндіктерін қалай бағалады?
2026 жылы Дүниежүзілік банк әлемнің 190 экономикасындағы әйелдердің экономикалық теңдігіне жасалған жағдайларды бағалайтын Women, Business and the Law 2026 жаңа зерттеуін ұсынды.
Зерттеу тек заң жүзінде бекітілген құқықтарды ғана емес, бірден үш бағытты қамтиды: заңнамалық базаны, қолдау тетіктері мен институттардың болуын, сондай-ақ заңдардың іс жүзінде қалай қолданылатынын бағалайды.
Жалпы алғанда, Қазақстандағы әйелдердің экономикалық теңдігіне қатысты заңнамалық жағдайдың бағасы салыстырмалы түрде жоғары: 100 балдың 73-і. Қазақстанның көрсеткіші әлемдік орташа деңгейден (66,97) жоғары болғанымен, Еуропа мен Орталық Азиядағы орташа көрсеткіштен (80,62) төмен. Бұдан бөлек, заңнамада бекітілген құқықтарды іс жүзінде жүзеге асыруды қамтамасыз ететін қолдау тетіктерінің бағасы айтарлықтай төмен, небәрі 57,43 балды құрады.
Мұндай мәселе тек Қазақстанға немесе жекелеген өңірлерге ғана тән емес, ол бүкіл әлемде бар. Заң жүзінде бекітілген құқықтар мен оларды іс жүзінде жүзеге асыруға қажетті жағдайлар арасындағы алшақтық — Дүниежүзілік банк атап көрсеткен негізгі мәселелердің бірі. Women, Business and the Law 2026 деректеріне сәйкес әлем бойынша заңнамалық базаның орташа көрсеткіші 100 балдың 67-сін құраса, қолдау тетіктерінің көрсеткіші небәрі 47 балға тең. Дүниежүзілік банк тең құқықтардың болуы өздігінен тең мүмкіндіктерге кепілдік бермейтінін атап көрсетеді — әйелдердің осы құқықтарды пайдалана алуы үшін институттар, бағдарламалар, қызметтер және басқа да практикалық тетіктер қажет.
Айта кетерлігі, Қазақстанда әйелдерді қолдауға бағытталған кейбір тетіктер тиімді жұмыс істеп келеді және олардың бірқатары бұрыннан жүзеге асырылуда, оларға халықаралық сарапшылар да назар аударған. Осындай тетіктердің бірі — Азия даму банкінің (АДБ) қолдауымен Отбасы банк жүзеге асырып отырған «Ұмай» жеңілдетілген ипотекасы. «Ұмай» бағдарламасын қаржыландыратын АДБ да әйелдердің жеке баспанаға қол жеткізуі мен тұрғын үй жағдайын жақсартуы олардың қаржылық тұрақтылығы мен дербестігін арттырып, жалпы тұрақты дамуға ықпал етеді деп санайды. Биыл сәуірде даму институты қолжетімді тұрғын үй қаржыландыруын кеңейту және «жасыл» ипотеканы дамыту үшін Отбасы банкке 90 млрд теңге (немесе 173,6 млн АҚШ доллары) бөлуді мақұлдады. Жоба аясында 2 мыңнан астам үй шаруашылығына баспана сатып алуға қаржы бөлу жоспарланған, басымдық әйелдерге беріледі.
