Энергетикалық тәуекел азайды.
Соңғы екі жылда Қазақстандағы «қызыл аймаққа» кіретін жылу электр орталықтарының саны шамамен төрт есеге қысқарды, алайда бес станция әлі де жоғары назарды қажет етеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан Үкіметінің мәліметінше, сонымен бірге электр станцияларындағы технологиялық бұзушылықтар азайып, ел 2027 жылы электр энергиясына деген ішкі сұранысты толық өтеуге жақындап келеді.
«Қызыл аймақтағы» ЖЭО саны 19-дан 5-ке түсті
2024–2025 жылдары Қазақстанның электр станцияларында 20 энергоблок, 118 қазандық және 84 турбина жөнделді.
Электр станцияларының орташа тозу деңгейі 56%-дан 53%-ға төмендеді. 2026 жылғы жөндеу науқанының қорытындысында бұл көрсеткішті 52%-ға дейін азайту жоспарланған.
Станциялардың тәуекел аймақтары бойынша бөлінісінде де өзгеріс бар. Екі жылда «қызыл аймақтағы» ЖЭО саны 19-дан 5-ке дейін қысқарды.
Ал «сары аймақтағы» нысандар саны 11-ден 19-ға өсті. «Жасыл аймақтағы» станциялар екі есеге көбейіп, 7-ден 14-ке жетті.
Бұл ең проблемалы санаттағы нысандар санының айтарлықтай азайғанын көрсетеді. Бірақ жылу энергетикасының сенімділігіне қатысты мәселе толық шешілді деуге әлі ерте.
Электр станцияларындағы ақаулар 465 жағдайға азайды
Тағы бір маңызды көрсеткіш — жылыту маусымындағы технологиялық бұзушылықтар саны.
2023–2024 жылғы маусымда электр станцияларында 1 469 технологиялық бұзушылық тіркелсе, 2025–2026 жылдары олардың саны 1 004-ке дейін төмендеді. Бұл шамамен 32% аз.
Жылу желілеріндегі температуралық кестені сақтамау жағдайлары одан да күрт қысқарған. Көрсеткіш 215-тен 21 жағдайға дейін, яғни он еседен астам төмендеді.
Тұрғындар үшін бұл көрсеткіштердің практикалық маңызы жоғары. Өйткені олар энергетикалық инфрақұрылымның қысқы жүктемеге қаншалықты төтеп бере алатынын және жылу беру параметрлерінің сақталуын көрсетеді.
Қазақстан 2027 жылы электр тапшылығын жабуды жоспарлап отыр
Келесі кезең тек ескі қуаттарды жөндеумен шектелмейді. Ел жаңа генерацияны да белсенді түрде ұлғайтпақ.
2025 жылы жалпы қуаты 166 МВт дәстүрлі энергетика нысандары және 503,5 МВт болатын тоғыз жаңартылатын энергия жобасы іске қосылды.
2026 жылы дәстүрлі және жаңартылатын генерация бойынша тағы 2,6 ГВт қуат енгізу жоспарланған. Қызылордада қуаты 240 МВт бу-газ қондырғысы іске қосылды.
Текелі энергетикалық кешенін жаңғырту аяқталып, оның қуаты екі жыл ішінде 53 МВт-қа артты.
Ең ірі жаңа жобалардың бірі — қуаты 1 ГВт болатын «Түркістан» бу-газ қондырғысы. Ол елдің оңтүстік аймағындағы электрмен жабдықтауды күшейтуге тиіс.
2027 жылы тағы 845 МВт жаңа қуат іске қосылмақ.
Үкімет есебіне сәйкес, 2027 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстан электр энергиясына деген ішкі қажеттілігін толық өтеуі мүмкін.
Ал жыл соңына қарай шамамен 1,3 млрд кВт·сағ көлемінде профицит қалыптастыру көзделіп отыр. 2029 жылға қарай тұрақты электр энергиясы профицитіне шығу жоспарланған.
2030 жылға дейін сегіз жаңа энергия көзі салынбақ
Көмір генерациясын дамыту да жеке бағыт ретінде қарастырылып отыр.
Ұлттық жоба 2030 жылға дейін сегіз жаңа энергия көзін салуды және жұмыс істеп тұрған 11 электр станциясын жаңғыртуды көздейді. Жалпы қуат көлемі 7,8 ГВт болады.
Курчатовта қуаты 700 МВт конденсациялық электр станциясының құрылысы басталды.
Сонымен қатар Қазақстан жаңартылатын энергетиканы да кеңейтпек. 2035 жылға дейін жалпы қуаты кемінде 8,4 ГВт болатын жобаларды іске асыру жоспарланған.
Коммуналдық жаңғырту 700-ден астам жобаны қамтиды
Жаңарту жұмыстары тек электр станцияларымен шектелмейді.
«Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасының тізіліміне техникалық жағдайы мен тозу деңгейі әртүрлі 700-ден астам жоба енгізілген.
20 өңірдегі 451 табиғи монополия субъектісінің жағдайы талданған. Соның ішінде 305 кәсіпорынның жаңғырту жұмыстарын өз қаражаты есебінен жүргізу мүмкіндігі шектеулі.
Критикалық инфрақұрылымдық тәуекелдерді жүйелі түрде азайту 2029 жылға дейін жоспарланған.
Қазақстан Тұрғын үй компаниясы желісі бойынша 103 жобаға шамамен 145 млрд теңге қаржы бөлінді.
Қаражат жылу, су, кәріз желілерін қайта жаңғыртуға, су тазарту кешендерін жөндеуге және өндірістік процестерді автоматтандыруға бағытталған.
Су және кәріз жүйесіне 2026 жылы шамамен 209 млрд теңге бөлінеді
Соңғы жылдары су инфрақұрылымына қомақты қаражат бағытталды.
2025 жылы республикалық бюджеттен сумен жабдықтау және су бұру саласындағы 257 жобаға 106 млрд теңге қарастырылды.
Арнайы мемлекеттік қордан тағы 229 жобаға 135,8 млрд теңге бөлінді.
2026 жылы жалпы сипаттағы трансферттер мен жергілікті бюджеттер есебінен шамамен 209 млрд теңге қарастырылған.
2021 жылдан бері халықты ауыз сумен қамтамасыз етуге шамамен 835 млрд теңге жұмсалды. Бұл қаражат 1,6 мыңға жуық жобаға бағытталған.
Орталықтандырылған сумен жабдықтау 34 қала мен 756 ауылдық елді мекенде қамтамасыз етілді. Тағы 699 ауылда кешенді блок-модульдер орнатылды.
Су құбыры желілерінің тозуы 2023 жылғы 40%-дан 2025 жылы 38%-ға дейін төмендеді.
Су бұру желілерінің тозуы осы кезеңде 56%-дан 54%-ға қысқарды.
2029 жылға қарай су желілерінің тозуын 33%-ға, ал су бұру желілерін 41%-ға дейін төмендету жоспарланған.
Төрт жылда 45 тазарту нысаны іске қосылуы тиіс
Кәріз инфрақұрылымын жаңғыртуға арналған жеке бағдарлама да жүзеге асырылып жатыр.
2026 жылы үш жаңа тазарту құрылысы, 2027 жылы 23, 2028 жылы 15 және 2029 жылы тағы төрт нысан іске қосылуы тиіс.
Жалпы төрт жыл ішінде 45 тазарту нысанын пайдалануға беру жоспарланған.
Нақты жобалардың қатарында Зачаганск пен Орал қалаларындағы сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін дамыту бар. Олар ондаған мың тұрғын мен абонентке есептелген.
Тариф коммуналдық қызмет сапасымен байланыстырылды
Инфрақұрылымды жаңғырту табиғи монополия субъектілеріне қойылатын талаптарды да күшейтеді.
Кәсіпорындар үшін сапа, сенімділік және тиімділік көрсеткіштері белгіленеді.
Егер субъект инвестициялық міндеттемелерді орындамаса, тариф қайта қаралуы немесе уақытша өтемдік тариф енгізілуі мүмкін.
Сондықтан коммуналдық тарифтердің өсуі енді нақты инвестициялық міндеттемелермен және қызмет сапасына қойылатын талаптармен қатар жүруге тиіс.
Smart Turmys төлемдер мен тұтыну деректерін бір жүйеге біріктіреді
Коммуналдық саладағы тағы бір өзгеріс цифрлық есепке байланысты.
Smart Turmys ұлттық цифрлық платформасы жылжымайтын мүлік нысандары, абоненттер, есептеулер, төлемдер және коммуналдық ресурстарды тұтыну туралы мәліметтерді бір жүйеге біріктіруге тиіс.
2026–2027 жылдары шамамен 4,76 млн интеллектуалды есепке алу құралын орнату жоспарланған.
Автоматтандыру есептеулердің дәлдігін арттыруға, техникалық және коммерциялық шығындарды бөлек есептеуге және қызмет көрсету шығындарын азайтуға бағытталған.
Қазір 9,3 млн есепке алу нүктесіне қолмен қызмет көрсетіледі.
Қазақстандағы газдандыру деңгейі 2035 жылы 80%-ға жетуі тиіс
2026 жылдың басында Қазақстанда 13,1 млн адам табиғи газбен қамтылған. Бұл ел халқының 64,2%-ына тең.
2025 жылы 94 елді мекендегі 354 мыңнан астам тұрғын газға қол жеткізді.
2026 жылғы жобалар аясында тағы шамамен 36 мың адамды газбен қамту жоспарланып отыр.
2035 жылға қарай елдегі газдандыру деңгейін 80%-ға жеткізу көзделген.
2026 жылдың соңына дейін «Бейнеу – Бозой – Шымкент» магистральдық газ құбырының екінші желісінің сызықтық бөлігін аяқтау жоспарланған. Оның өткізу қуаты жылына 10 млрд текше метрге дейін жетеді.
2027–2029 жылдары бұл көрсеткішті жылына 15 млрд текше метрге дейін арттыру көзделген.
Сонымен бірге газ өңдеу қуаттары да ұлғайтылып жатыр.
Қашағанда жылына 1 млрд және 2,5 млрд текше метр газ өңдейтін зауыт жобалары іске асырылуда.
Қарашығанақта жылына 5 млрд текше метрге дейін газ өңдейтін зауыт қарастырылып жатыр. Ал Жаңаөзенде қуаты жылына 900 млн текше метр болатын газ өңдеу зауыты салынуда.
Энергетика саласындағы негізгі меженің мерзімі қазірдің өзінде белгіленген: Қазақстан 2027 жылдың бірінші тоқсанында электр энергиясына деген ішкі сұранысты толық өтеуді жоспарлап отыр.
Бұған дейін біз Теміртаудағы ГРЭС-1 неліктен қыс қарсаңында тәуекел аймағында қалып отырғаны және станция мен қалалық жылу желілерінде қандай жұмыстар жүргізіліп жатқаны туралы жазған едік.
