Бос орын бар, бірақ бала қабылдау қиындаған. Түркістан облысындағы жекеменшік балабақшалар ваучерлік қаржыландыру жүйесіндегі техникалық және ұйымдастырушылық мәселелер салдарынан топтарды толық жасақтай алмай отырғанын мәлімдеді. Бұл ата-аналардың баласын балабақшаға орналастыруына кедергі келтіріп, кәсіпкерлерге қаржылық шығын әкеліп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мәселе «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының алаңында өткен жиында көтерілді. Кездесуде ваучерлік қаржыландырумен қатар жаңа санитариялық талаптарды қолдану және жекеменшік балабақшаларды Жедел басқару орталықтарына қосу құны талқыланды.
Балабақшада орын бар, бірақ ваучер алу қиындаған
Талқылаудың негізгі тақырыбы — мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды ваучерлік қаржыландыру аясында балаларды орналастыру.
Ваучерлік модельде қаржыландыру баланың артынан жүреді. Ресми мәлімет бойынша, жүйе енгізілген бірқатар өңірде кезек қысқарып, 3 мыңнан астам мектепке дейінгі ұйым жүйеге қосылған, 230 мыңнан астам бала мектепке дейінгі біліммен қамтылған. Түркістан қаласы мен облыстың бірнеше ауданы да пилотқа қатысқан.
Жаңа оқу жылына топтарды жасақтау кезінде де ваучерлер кезек жаңартылғаннан кейін берілетіні Оқу-ағарту министрлігінің ресми түсіндірмесінде көрсетілген.
Алайда кәсіпкерлердің айтуынша, Түркістан облысында балаларды кезекке қою, жолдама беру және ұйымдарды жасақтауға арналған ақпараттық жүйедегі іркілістер бұл механизмнің толық жұмыс істеуіне кедергі келтіріп отыр.
Ата-ана баласын тіркей алмайды, балабақша топты толтыра алмайды
Түркістан облысы бойынша «Қазақстандық үздіксіз білім беру қауымдастығы» филиалы директорының орынбасары Лаура Станбекованың айтуынша, жекеменшік ұйымдар жаңа оқу жылына топтарды жасақтау, ата-аналармен шарт жасасу және мемлекеттік тапсырысты орындауды бастау кезінде қиындықтарға тап болған.
Кәсіпкерлердің мәліметінше, ақпараттық жүйедегі мәселелер салдарынан кей ата-аналар баласын тіркеп, ваучер ала алмай отыр. Ал балабақшалар бос орындарға жаңа тәрбиеленушілерді қабылдай алмайды.
Мәселе 2020 жылы туған балалар мектепке дейінгі ұйымдарды аяқтағаннан кейін ерекше байқалған. Олардың орны босағанымен, жаңа балаларды қабылдау мүмкіндігі шектелген.
Нәтижесінде бір мәселенің екі салдары пайда болады: ата-ана баласын балабақшаға орналастыра алмайды, ал кәсіпкер бос орын үшін мемлекеттік қаржыландыру алмайды.
«Бос орын тікелей қаржылық шығынға айналады»
Жекеменшік балабақшалар үшін топтың толмауы тек ұйымдастырушылық мәселе емес.
Кәсіпкер ғимаратты ұстайды, қызметкерлерге жалақы төлейді, коммуналдық және басқа да тұрақты шығындарды көтереді. Сондықтан мемлекеттік тапсырысқа есептелген орынның бос қалуы ұйым экономикасына тікелей әсер етеді.
«Жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдар үшін ваучерлік қаржыландыру жүйесінің тұрақты жұмыс істеуі аса маңызды. Кәсіпкерлер мемлекеттік қаржыландыру тетігіне сүйене отырып, алдын ала штат қалыптастырады, ғимараттарды қамтамасыз етеді және қажетті инфрақұрылымды жасайды. Ал техникалық немесе ұйымдастырушылық ақаулардың салдарынан бала ваучер ала алмай, балабақшаға қабылданбаған жағдайда, бос орын мектепке дейінгі ұйым үшін тікелей қаржылық шығынға айналады. Сондықтан жүйе ата-аналар мен ұйымдар үшін түсінікті, болжамды және барлық өңірде бірдей жұмыс істеуі қажет», – деді «Қазақстандық үздіксіз білім беру қауымдастығы» ЖКЗТБ төрайымы Лейла Куленова.
Түркістандағы ваучер жүйесі қалай жұмыс істеуі тиіс
Түркістанда ваучерлік қаржыландыру бұрыннан пилоттық режимде қолданылып келеді. Оқу-ағарту министрлігінің түсіндірмесіне сәйкес, пилот мемлекеттік білім беру тапсырысын орналастыру тетігін жетілдіруге бағытталған.
Ал Түркістан облысында мемлекеттік тапсырысты ваучерлік қаржыландыруды ескере отырып орналастыру үшін мектепке дейінгі ұйымдардың тізімдерін қалыптастыру бойынша комиссиялар да жұмыс істейді. Мысалы, 2026 жылғы ақпанда Түркістан қаласында осындай комиссияның кезекті отырысы өткен.
Жиын барысында қауымдастық өкілдері балаларды тіркеу, ваучер алу және Түркістан облысындағы жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдарға қабылдау мүмкіндігін жедел қалпына келтіруді ұсынды.
Сонымен бірге пилоттық жобаға қатыспайтын жекеменшік балабақшалар үшін тиісті конкурстық рәсімдерді өткізіп, мемлекеттік тапсырысты орналастыру мәселесін шешу ұсынылды.
Санитариялық талаптар да кәсіпкерлерді алаңдатып отыр
Екінші үлкен мәселе — жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдарға санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды қолдану тәртібі.
Кәсіпкерлерден жаңа талаптар негізінде жүргізіліп жатқан тексерулер мен берілген нұсқамаларға қатысты өтініштер түскен.
Мектепке дейінгі ұйымдарға арналған негізгі санитариялық қағидалар Денсаулық сақтау министрінің № ҚР ДСМ-59 бұйрығымен бекітілген. Құжат 2021 жылдан бері қолданыста және кейін бірнеше рет өзгертілген.
Соңғы маңызды түзетулердің бірі 2026 жылғы 24 шілдеде қабылданып, 29 шілдеде мемлекеттік тіркеуден өтті. №83 бұйрықпен санитариялық қағидалардың бірқатар нормалары жаңартылды.
Ескі балабақшаларға жаңа талап қалай қолданылуы керек?
Талқылаудағы негізгі құқықтық сұрақтардың бірі осы болды.
Кәсіпкерлер жаңа талаптар күшіне енгенге дейін пайдалануға берілген және санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды алған нысандарға жаңа нормалардың қалай қолданылатынын нақтылауды сұрап отыр.
Түркістан облысы бойынша қауымдастық филиалының директоры Дильдар Хабибованың айтуынша, кәсіпкерлерден осы мәселе бойынша өтініштер түсуде.
Жиынға қатысушылардың пікірінше, өңірлерде әртүрлі түсіндіру қалыптаспау үшін санитариялық талаптарды қолданудың бірыңғай құқықтық тәсілі қажет.
Бұл мәселе әсіресе бұрыннан жұмыс істейтін жекеменшік балабақшалар үшін маңызды: жаңа талаптардың қай бөлігі қолданыстағы ғимараттарға қолданылатыны және қандай жағдайда нысанды қайта жабдықтау қажет екені бизнес үшін алдын ала түсінікті болуы тиіс.
«Ата-ана да, бизнес те зардап шегеді»
«Атамекен» ҰКП Адами капиталды дамыту департаментінің директоры – Басқарушы директоры Азамат Бейсенбенов мәселені мемлекеттік қолдаудың көлемімен ғана өлшеуге болмайтынын айтты.
«Кәсіпкерлер үшін мемлекеттік қолдаудың болуы ғана емес, оны іске асыру тетіктерінің тұрақты жұмыс істеуі де маңызды. Егер балабақшада орын бар болса, бірақ техникалық немесе ұйымдастырушылық себептермен бала оған қабылдана алмаса, бұл жағдайдан ата-ана да, бизнес те зардап шегеді. Сондықтан мемлекеттік органдармен бірлесіп, мәселені оң шешіп, жауапты тарапты нақты анықтау және кәсіпкерлер үшін түсінікті өзара іс-қимыл тетігін қалыптастыру қажет», – деді Азамат Бейсенбенов.
Жедел басқару орталығына қосылу құны да талқыланды
Кәсіпкерлер көтерген үшінші мәселе — жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдарды Жедел басқару орталықтарына қосу және одан кейінгі қызмет көрсету құны.
Ордабасы ауданындағы «Бал-бөбек» балабақшасының құрылтайшысы Раушан Қаныбекованың айтуынша, қазіргі төлем көлемі балабақшаның нақты қуаты мен тәрбиеленушілер санын толық ескермейді.
Нәтижесінде шағын балабақша ірі мектепке дейінгі ұйыммен салыстырмалы қаржылық жүктеме көтеруі мүмкін.
Кәсіпкерлер сондықтан бірыңғай тарифтің орнына сараланған тәсілді қарастыруды ұсынды.
Олардың пікірінше, қызмет құнын есептеген кезде:
- балабақшаның қуаты;
- тәрбиеленушілер саны;
- нысанның көлемі;
- көрсетілетін қызметтің нақты ауқымы сияқты объективті көрсеткіштер ескерілуі керек.
Неліктен бұл мәселе маңызды
Ваучерлік қаржыландырудың негізгі логикасы — мемлекеттік қаражатты мекемеге емес, баланың нақты таңдауына байланысты бағыттау.
Ресми мәлімет бойынша, ваучерлік модель енгізілген Тараз, Түркістан, Шымкент, Орал және Астана қалаларында кезек 44 пайызға қысқарған. Бұл жүйенің дұрыс жұмыс істеген жағдайда нақты нәтиже бере алатынын көрсетеді.
Бірақ модель ақпараттық жүйеге тікелей тәуелді. Егер ата-ана ваучерді рәсімдей алмаса, қаржыландыру баланың артынан балабақшаға жетпейді.
Сондықтан Түркістан облысында көтерілген мәселе бір ғана өңірдегі техникалық ақау туралы емес. Ол ваучерлік модельді бүкіл елге кеңейту кезінде жүйенің тұрақтылығы, бизнестің болжамды қаржыландырылуы және ата-аналардың балабақша таңдау мүмкіндігі қалай қамтамасыз етілетіні туралы мәселе көтеріп отыр.
Жиын қорытындысында тараптар ваучерлік жүйенің жұмысын тұрақтандыру, санитариялық талаптарды бірыңғай қолдану және ЖБО қызметінің құнын әділ қалыптастыру бойынша нақты ұсыныстар әзірлеуге келісті.
Бұған дейін біз Қазақстанда ваучерлік қаржыландыру енгізілгеннен кейін мектепке дейінгі білім беру жүйесінде қандай өзгерістер болғаны туралы жазған едік.
