Жаңа талап күшіне енді. Қазақстанда 1 қыркүйектен бастап майлау майлары, майлау материалдары, антифриздер және арнайы автомобиль сұйықтықтарының кеңейтілген тізіміне міндетті цифрлық таңбалау енгізілді. Жаңа талап 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап өндірілген тиісті өнімдерге қолданылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өзгеріс автокөлік иелеріне де, өндірушілерге, импорттаушыларға, жанармай құю станцияларына, дүкендер мен дилерлік орталықтарға да қатысты. Негізгі мақсат — контрафактілік және жалған өнімдердің айналымын азайтып, тауар қозғалысын ашық ету.
Бұған дейін Энергетика министрлігі мотор майларын цифрлық таңбалаудың енгізілетінін хабарлаған болатын. Министрлік жаңа механизмді мұнай өнімдері нарығын цифрландыру және тұтынушыларды сапасыз өнімнен қорғау шараларының бірі ретінде түсіндірген.
1 қыркүйектен нақты не өзгерді
Міндетті таңбалау Қазақстанда кезең-кезеңімен енгізіліп жатыр.
Бірінші кезең 2026 жылғы 1 ақпанда басталды. Сол күннен бастап өндірілген белгілі бір мотор майларын міндетті таңбалау енгізілді.
Ал 1 қыркүйектен бастап тізім айтарлықтай кеңейді. Енді оған ТН ВЭД ЕАЭО-ның 27, 34 және 38-топтарына кіретін бірқатар басқа майлау майлары, майлау материалдары мен арнайы автомобиль сұйықтықтары кіреді.
Қолданыстағы таңбалауға жататын тауарлардың ресми тізімінде, мысалы, гидравликалық сұйықтықтар, редукторлық майлар, коррозияға қарсы майлар және басқа да бірқатар өнімдер үшін 2026 жылғы 1 қыркүйек міндетті таңбалау күні ретінде белгіленген.
Антифриз бен арнайы сұйықтықтар да қамтылды
Өзгерістің автокөлік нарығы үшін маңызды тұсы — талаптың тек қозғалтқыш майымен шектелмеуі.
Жаңартылған Энергетика министрлігінің таңбалау және қадағалау қағидалары енді «мотор майлары» деген тар санаттың орнына майлау майларының, майлау материалдарының және арнайы автомобиль сұйықтықтарының жекелеген түрлерін қамтиды.
Тиісті санатқа жататын және белгіленген күннен кейін өндірілген өнім нарыққа сәйкестендіру коды арқылы шығарылуы керек.
Осылайша жаңа талап:
- майлау майларының жекелеген түрлеріне;
- майлау материалдарына;
- антифриздерге;
- гидравликалық сұйықтықтарға;
- редукторлық майларға;
- арнайы автомобиль сұйықтықтарының жекелеген түрлеріне таралады.
Қаптамада Data Matrix коды пайда болады
Таңбалау кәдімгі штрихкодпен шектелмейді.
Еуразиялық экономикалық одақ деңгейіндегі майлау материалдарын сәйкестендіру туралы шешімде таңбалау құралы машина оқи алатын Data Matrix GS1 форматындағы екі өлшемді код ретінде белгіленген.
Қазақстанның қолданыстағы қағидалары бойынша сәйкестендіру құралы өнімнің тұтынушылық немесе топтық қаптамасына не тікелей қаптамада орналасқан затбелгіге басып шығару немесе жапсырма арқылы орналастырылады. Кодты басқа ақпарат жауып қалмауы керек.
Бұл әр тауар бірлігін цифрлық жүйеде сәйкестендіруге мүмкіндік береді.
Өндіруші мен импорттаушыға қандай міндет жүктеледі
Жаңа тәртіп бизнес үшін қосымша операциялық талаптар енгізеді.
Қазақстанда шығарылатын өнімді өндіруші тауарды жаңа иесіне алғаш бергенге дейін таңбалауға тиіс.
Ал шетелде өндірілген тиісті майлау материалдары бойынша таңбалауды импорттаушы қамтамасыз етеді. Қолданыстағы ресми қағидаларға сәйкес, импорттық тауарға код Қазақстан аумағына әкелінгенге немесе ішкі тұтыну үшін шығару не реимпорт кедендік рәсіміне орналастырылғанға дейін енгізілуі керек.
Өнімнің өзін де цифрлық таңбалау және қадағалау жүйесінде тіркеу қажет. Жүйеге тауар атауы, өндіруші туралы мәлімет, GTIN коды, тауар белгісі және басқа қажетті ақпарат енгізіледі.
Дүкендер, жанармай құю станциялары мен дилерлерге де қатысты
Өзгеріс тек май өндіретін зауыттар мен импорттаушыларға арналған талап емес.
Майлау материалдарының айналымына қатысатын бизнес те цифрлық жүйемен жұмыс істеуге дайын болуы қажет. Оған бөлшек сауда дүкендері, жанармай құю станциялары, автомобиль дилерлері және осы тауарларды сататын басқа кәсіпкерлер кіреді.
Таңбалау жүйесінің негізгі ерекшелігі — өнім туралы ақпаратты жеткізу тізбегінің әр кезеңінде цифрлық түрде байланыстыру.
Сондықтан кәсіпкерлер үшін бірінші кезектегі мәселе — таңбалауға жататын тауарларының бар-жоғын ТН ВЭД коды мен өнім атауы бойынша тексеру және цифрлық жүйеде жұмыс істеуге дайындалу.
2027 жылдан толық қадағалау енгізіледі
Реформаның келесі маңызды кезеңі 2027 жылғы 1 ақпанға жоспарланған.
Осы санаттағы 2027 жылғы 1 ақпаннан бастап өндірілген тауарлар үшін жеткізу тізбегі бойынша толық қадағалау тетігі іске қосылмақ.
Бұл өнімнің өндірушіден немесе импорттаушыдан бастап әрі қарайғы айналымын цифрлық жүйеде бақылауға мүмкіндік береді.
Яғни реформа бірнеше кезеңге бөлінген:
- 2026 жылғы 1 ақпан — мотор майларының алғашқы санатына міндетті таңбалау;
- 2026 жылғы 1 қыркүйек — майлау материалдары мен арнайы автомобиль сұйықтықтарының кеңейтілген тізімін таңбалау;
- 2027 жылғы 1 ақпан — осы тауарлар бойынша жеткізу тізбегіндегі толық қадағалау кезеңіне көшу.
Тізім неге кеңейтілді
Тауарлар тізімін кеңейтудің құқықтық негізі бұған дейін қалыптастырылған.
2025 жылғы 22 қарашада Сауда және интеграция министрінің №330-НҚ бұйрығымен таңбалауға жататын тауарлар тізіміне өзгерістер енгізілді. Бұл құжаттың ресми нұсқасында майлардың бірнеше санаты үшін міндетті таңбалау басталатын күн 2026 жылғы 1 қыркүйек деп белгіленген.
Кейін тізім жаңартылып, 2026 жылғы 26 мамырдағы №199-НҚ бұйрықпен бекітілген қазіргі редакция қолданысқа енгізілді. Жаңартылған Энергетика министрлігінің қағидалары да дәл осы тізімге сүйенеді.
Бұл жүргізушілерге не береді
Өзгерістің түпкі мақсаты — майлау материалдарының көлеңкелі айналымын азайту және сатып алушыға өнімнің шығу тегін тексеруге мүмкіндік беретін жүйе қалыптастыру.
Мотор майы немесе антифриз сапасыз болған жағдайда мәселе тек тауардың өзімен шектелмейді. Жалған немесе талапқа сәйкес келмейтін сұйықтық қозғалтқышқа, салқындату жүйесіне және автомобильдің басқа тораптарына зиян келтіруі мүмкін.
Энергетика министрлігі цифрлық таңбалауды енгізудің негізгі себептерінің бірі ретінде нарықты жалған өнімнен қорғауды және тұтынушылардың құқықтарын қамтамасыз етуді атаған.
Бизнес үшін де өзгеріс екі жақты әсер береді. Бір жағынан, цифрлық жүйеге тіркелу және тауар қозғалысын белгілеу жаңа талаптарды орындауды қажет етеді. Екінші жағынан, заңды өндірушілер мен импорттаушылар үшін контрафактілік өніммен бәсекені азайтуға мүмкіндік береді.
Қазақстандағы таңбалау жүйесі кеңейіп келеді
Автомобиль сұйықтықтары цифрлық бақылау енгізіліп жатқан жалғыз тауар санаты емес.
2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап Қазақстанда бірқатар басқа өнімдерге де міндетті таңбалау талаптары күшіне енді. Мәселен, мемлекеттік кірістер органдары биологиялық белсенді қоспалар, сыра және сыра сусындары бойынша жаңа талаптарды түсіндірген болатын.
Майлау материалдары нарығындағы өзгерістің ерекшелігі — реформаның кезең-кезеңімен жүргізілуінде. Алдымен мотор майлары қамтылды, енді тауарлар тізімі кеңейтілді, келесі кезеңде бүкіл жеткізу тізбегін қадағалау күшейеді.
Осылайша 1 қыркүйектен кейін өндірілген тиісті майлау материалдары мен автомобиль сұйықтықтарын нарыққа шығаратын кәсіпкерлер үшін цифрлық таңбалау енді ерікті құрал емес, міндетті талапқа айналды.
