Жазалау шараларының өзі жеткіліксіз. Көлік министрлігінде өткен семинарда сыбайлас жемқорлықтың алдын алуды заң талаптарын орындаумен ғана шектемей, мемлекеттік қызметшінің күнделікті мінез-құлқы мен жеке жауапкершілігіне айналдыру мәселесі көтерілді, деп хабарлайды DKNews.kz.
«Заң мен тәртіп аясындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет» тақырыбындағы семинар-лекцияны Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Конституциялық және азаматтық құқық кафедрасының профессоры, заң ғылымдарының докторы Жамаладен Ибраһимұлы Ибрагимов өткізді.
Заңды білу жеткіліксіз: талап күнделікті ұстанымға айналуы тиіс
Семинардың негізгі тақырыбы мемлекеттік қызметшілердің құқықтық мәдениетін көтеру және сыбайлас жемқорлықтың алдын алуда жеке жауапкершілікті күшейту болды.
Профессор Ибрагимовтың айтуынша, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастырудың негізгі тетіктерінің бірі — заң талаптарын адамның сана деңгейінде қабылдауы және оларды күнделікті өмірде ұстануы.
«Заң мен тәртіп» қағидаты да осы тұрғыдан қарастырылды.
«Заң мен тәртіп» қағидаты тек құқықтық нормаларды орындаумен шектелмей, әр адамның ішкі ұстанымына айналуы қажет. Осы ретте адалдық, әділдік және жауапкершілік сияқты құндылықтардың маңызы ерекше», — деді лектор.
Бұл тәсіл Қазақстандағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың алдын алу бағытымен де сабақтас. 2026 жылы қабылданған заңнамалық өзгерістерде мүдделер қақтығысының түрлері ажыратылып, оларға әрекет ету алгоритмдері белгіленді, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтердің дербестігін күшейту қарастырылған.
Адалдық мәдениеті отбасынан басталады
Лекцияда сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат мемлекеттік аппарат шеңберіндегі мәселе ретінде ғана қарастырылған жоқ.
Профессор қазақ қоғамында адалдық ежелден қалыптасқан құндылықтардың бірі екенін айтып, оны жас ұрпаққа жеткізудегі отбасының рөліне назар аударды.
Оның пікірінше, заңға құрмет пен құқықтық жауапкершілік алдымен отбасында қалыптасып, кейін қоғамдық қатынастарға жалғасуы қажет.
Семинарда Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Адал азамат – Адал еңбек – Адал табыс» қағидатына қатысты ұстанымдары да сөз болды. Бұл бағыт адалдық мәдениетін қалыптастыру, еңбекқорлықты дәріптеу және еңбек нәтижесіне құрметпен қарау мәселелерімен байланыстырылды.
Финляндия мен Эстония тәжірибесі талқыланды
Көлік министрлігіндегі семинарда халықаралық тәжірибеге де назар аударылды.
Финляндия мен Эстонияның заң үстемдігін қамтамасыз ету, мемлекеттік процестердің ашықтығын және адалдық қағидаттарын нығайту тәсілдері мысал ретінде қарастырылды.
Талқылаудағы негізгі тезис — сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты тек құқық бұзушылық анықталғаннан кейін қолданылатын жазамен шектемеу.
Бұл үшін құқықтық сауаттылықты арттыру, мемлекеттік басқару процестерінің ашықтығын күшейту және цифрландыру құралдарын пайдалану қажеттігі айтылды.
Мемлекеттік қызметте алдын алу тетіктеріне басымдық берілуде
Қазақстанда сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттардың өзі заңдылық, ашықтық, әдептілік, азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарын сақтау және мүдделер қақтығысын болдырмау қағидаттарына негізделген.
Сондықтан Көлік министрлігіндегі семинардың практикалық мәні мемлекеттік қызметшілерге жауапкершілікті тек заң бұзылғаннан кейін туындайтын мәселе ретінде емес, шешім қабылдау сәтінен басталатын талап ретінде қарастыруында.
Профессор Ибрагимовтың пікірінше, тұрақты сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет қалыптастыру үшін қоғамда заңды құрметтеу, адал еңбек ету және жеке жауапкершілік қағидаттары орнығуы қажет.
Бұған дейін біз Алматыда «Заң мен тәртіп» қағидаты аясында жастардың құқықтық мәдениетін арттыру үшін 330-дан астам іс-шара өткізілгені туралы жазған едік. Бағдарлама сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет пен жастардың азаматтық жауапкершілігін дамыту бағыттарын да қамтиды.
