Екі салықтық өзгеріс кейінге шегеріліп, қайта қаралады.
Қазақстанда қатты пайдалы қазбаларға роялти енгізуді 2027 жылдан 2029 жылға ауыстыру қолдау тапты. Ал 1,37 млн проблемалық қарыз алушыға қатысты берешекті кешірген кезде жеке табыс салығын салмаудың жаңа тетігі әзірленбек, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәселелер Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Салық кодексін енгізу жөніндегі жобалық кеңсенің 28-ші отырысында қаралды.
Роялти 2029 жылға дейін шегеріледі
Жаңа Салық кодексі бойынша қатты пайдалы қазбаларға роялти 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылуы тиіс еді.
Төлем бұрын жер қойнауын пайдалану құқығы берілмеген аумақтарда 2026 жылғы 31 желтоқсаннан кейін берілген лицензиялар бойынша өндірілген минералдық шикізат пен қатты пайдалы қазбаларды, оның ішінде өңдеуден өткен өнімді өткізу кезінде қарастырылған.
Алайда Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі жаңа механизмді іске қосуға дейін бірқатар мәселені қосымша пысықтау қажеттігін мәлімдеді.
Олардың қатарында:
- техногендік минералдық түзілімдер бойынша салық базасын анықтау;
- роялтиді әкімшілендіру тәртібі;
- жаңа лицензиялардың ерекшеліктерін есепке алу;
- жобалардың капиталды қажетсіну деңгейі;
- ілеспе компоненттердің рентабельділігіне байланысты мөлшерлемелерді белгілеу бар.
Министрлік бұл параметрлерді кәсіпорындардың қаржы-экономикалық модельдерінде сынақтан өткізіп, салааралық деңгейде келісу қажет екенін хабарлады.
Нәтижесінде жобалық кеңес роялтиді қолдану мерзімін 2027 жылғы 1 қаңтардан 2029 жылғы 1 қаңтарға ауыстыруды қолдады.
Бұл тау-кен жобалары үшін жаңа салық режиміне бейімделуге қосымша екі жыл береді. Сонымен бірге осы уақыт ішінде роялтидің нақты салық базасы мен әкімшілендіру тетігін анықтау қажет болады.
1,37 млн адамның проблемалық қарызы бар
Жиындағы екінші мәселе халықтың қарызына қатысты болды.
2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша жеке тұлғалардың банктер мен микроқаржы ұйымдары алдындағы 90 күннен астам мерзімі өткен проблемалық берешегі шамамен 2,5 трлн теңгеге жеткен.
Мұндай қарызы бар адамдар саны — 1,37 млн.
Банк секторындағы 90 күннен астам мерзімі өткен жеке тұлғалар қарызының өзі 1,2 трлн теңгені құрайды. Бұл халықтың банктердегі кредиттік портфелінің 4,8%-ына тең.
Проблеманың ауқымын азаматтардың өтініштері де көрсетеді. 2026 жылғы маусымда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі 16,4 мың өтініш қараған. Оның 45%-ы қарыз берешегін реттеуге қатысты болған.
Қарыз кешірілсе, жаңа салық туындамауы мүмкін
Қазір Үкімет деңгейінде тағы бір мәселе қаралып жатыр: банк немесе микроқаржы ұйымы проблемалық берешекті кешірген жағдайда, азаматта сол сомадан ЖТС төлеу міндеті туындамауы тиіс пе?
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бұрын болған тәртіпті қалпына келтіруді ұсынды.
Ол механизм бойынша банктер, жекелеген банк операцияларын жүргізетін ұйымдар және микроқаржы ұйымдары кешірген берешек жеке тұлғаның ЖТС салынатын табысынан алынып тасталатын. Бұл тәртіп 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін қолданылған.
Ұсыныстың логикасы — проблемалық қарызды есептен шығарғаннан кейін азаматқа жаңа салық міндеттемесін жүктемеу. Сонымен бірге бұл банктер мен микроқаржы ұйымдарына өндіріп алу мүмкіндігі төмен қарыздарды түпкілікті реттеуге мүмкіндік беруі мүмкін.
Әзірге бұл барлық қарыз алушылар үшін автоматты түрде енгізілген жеңілдік емес. Оның нақты тәртібі әлі әзірленеді.
Банктер 25 млрд теңге қарызды кешіруді қарастырған
Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының мәліметі бойынша, банктер қазірдің өзінде 2 401 қарыз алушының жалпы сомасы 25 млрд теңге болатын берешегін кешіру мүмкіндігін пысықтаған.
Осы операциялардың ықтимал салық әсері шамамен 2,7 млрд теңгеге бағаланып отыр.
ЖТС-дан қосымша босату Ұлттық банктің тиісті бағдарламасымен қамтылған ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша жекелеген азаматтарға да қарастырылуы мүмкін.
Тағы бір санат — кредиттік міндеттемесі анықталған алаяқтық әрекеттер салдарынан пайда болған азаматтар.
Жеңілдік бәріне бірдей берілмеуі мүмкін
Ең маңызды мәселе — болашақ жеңілдіктің кімдерге қолданылатыны.
Жобалық кеңес нәтижесінде Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне Ұлттық банкпен, мемлекеттік органдармен және қаржы институттарымен бірлесіп ЖТС-дан босату тәртібін әзірлеу тапсырылды.
Қазір екі ықтимал тәсіл қарастырылып отыр.
Біріншісі — нақты белгіленген санаттағы қарыз алушыларға бір рет атаулы салық жеңілдігін беру. Бұл ретте Отбасының цифрлық картасындағы мәліметтер ескерілуі мүмкін.
Екіншісі — қаржы ұйымдары кешіретін берешек көлеміне шектеу белгілеу.
Сондықтан 2,5 трлн теңге проблемалық берешектің барлығы есептен шығарылады немесе 1,37 млн адамның бәрі ЖТС-дан босатылады деген сөз емес. Әзірге мемлекет жеңілдік қолданылатын нақты жағдайлар мен қарыз алушылар санатын анықтап жатыр.
Роялти бойынша да түпкілікті өзгеріс заңнамалық рәсімдерден өтуі тиіс: жобалық кеңес 2029 жылға шегеруді қолдады, ал жаңа Салық кодексіндегі қолданыстағы мерзім — 2027 жылғы 1 қаңтар.
Бұған дейін біз Қазақстанның 2027–2029 жылдарға арналған экономикалық параметрлері туралы жазған едік. Үкіметтің базалық болжамында нақты ЖІӨ өсімі 2027 жылы 5,3%, 2028 жылы 5,5%, 2029 жылы 5,4% деңгейінде күтіледі. Осы кезеңдегі экономикалық және бюджеттік жоспарлардың негізгі көрсеткіштері 2027–2029 жылдарға арналған болжам туралы DKNews.kz материалында егжей-тегжейлі қарастырылған.
