Жоғары аудиторлық палатаның құрамы жаңарды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 23 қыркүйекте Жоғары аудиторлық палатаның сегіз мүшесін тағайындады. Тағайындаулар 2026 жылғы жаңа Конституцияда белгіленген тәртіппен жүзеге асырылып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа модель бойынша Жоғары аудиторлық палатаның сегіз мүшесін Президент Құрылтайдың келісімімен бес жыл мерзімге тағайындайды. Ал палатаның төрағасын Мемлекет басшысы тікелей тағайындайды.
Жоғары аудиторлық палатаға кімдер тағайындалды
Мемлекет басшысының жарлықтарымен Жоғары аудиторлық палатаның мүшелері болып:
- Бақыт Үрістемұлы Әбілдинов;
- Рахимжан Мырзаханұлы Ділдәев;
- Амангелді Сағандықұлы Исенов;
- Ғабиден Хасенұлы Жақсылықов;
- Руслан Қасқырбекұлы Мелдебеков;
- Нұрлан Амангелдіұлы Нұржанов;
- Ардақ Мырзабайұлы Теңгебаев;
- Юлия Федоровна Энгель
тағайындалды.
Бақыт Әбілдинов жаңа қызметке тағайындалуына байланысты бұған дейін атқарған лауазымынан босатылды.
Сегіз мүше бес жылға тағайындалады
23 қыркүйектегі шешім 2026 жылғы конституциялық реформадан кейін мемлекеттік органдарды қалыптастыру тәртібінің өзгеруімен тікелей байланысты.
Жаңа Конституция бойынша Президент Құрылтай депутаттарының жалпы санының көпшілік даусымен берілген келісімнен кейін:
- Конституциялық соттың он судьясын сегіз жылға;
- Орталық сайлау комиссиясының алты мүшесін бес жылға;
- Жоғары аудиторлық палатаның сегіз мүшесін бес жылға
тағайындайды.
Бұл ретте Жоғары аудиторлық палатаның төрағасына басқа тәртіп қолданылады — оны Президент дербес тағайындайды және қызметінен босатады.
Құрылтайдың рөлі күшейді
Бұрын Конституциялық сот, Орталық сайлау комиссиясы және Жоғары аудиторлық палата құрамын қалыптастыру өкілеттіктері Президент, Сенат және Мәжіліс арасында бөлінген болатын. Конституциялық реформадан кейін механизм өзгерді.
Енді Жоғары аудиторлық палатаның сегіз мүшесін тағайындау үшін Құрылтайдың келісімі қажет.
Жаңа Конституция Құрылтайға тек палата мүшелерін тағайындауға келісім беру құқығын ғана берген жоқ. Жоғары өкілдік орган Жоғары аудиторлық палата төрағасының есебін жылына екі рет тыңдайды, сондай-ақ Үкімет пен палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді.
Бұл мемлекеттік аудит пен республикалық бюджет қаражатының жұмсалуына парламенттік бақылаудың институционалдық рөлін арттырады.
Жаңа құрамды жасақтауға екі ай берілген
Конституцияда Жоғары аудиторлық палатаны жаңа тәртіппен қалыптастыру үшін арнайы өтпелі кезең белгіленген.
Бірінші шақырылымдағы Құрылтайдың алғашқы сессиясы ашылған күннен бастап Орталық сайлау комиссиясы мен Жоғары аудиторлық палатаның төрағалары және мүшелері екі ай ішінде тағайындалуға тиіс.
Жаңа құрам жасақталғанға дейін 1995 жылғы Конституция бойынша тағайындалған төраға мен палата мүшелері өз өкілеттіктерін сақтайды.
Сондықтан 23 қыркүйектегі сегіз тағайындау жай кадрлық шешім емес, жаңа Конституциядан кейін мемлекеттік бақылау институттарын қайта қалыптастыру процесінің бір бөлігі.
Палатаның бюджетке қатысты өкілеттігі сақталады
Жоғары аудиторлық палатаның негізгі міндеті мемлекеттік аудитпен және бюджет қаражатының тиімді пайдаланылуын бақылаумен байланысты.
Жаңа конституциялық модельде оның Құрылтаймен байланысы күшейтілген. Құрылтай палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есебін талқылап, бекітеді.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Құрылтайдың алғашқы сессиясында Конституциялық сот судьялары, ОСК және Жоғары аудиторлық палата мүшелерінің жаңа өкілдік органмен келісу арқылы тағайындалатынын институционалдық өзгерістердің бірі ретінде атаған.
23 қыркүйектегі шешіммен осы механизм Жоғары аудиторлық палатаға қатысты іс жүзінде іске асырылды: сегіз мүше бес жылдық мерзімге тағайындалды.
