Шекарада күту уақыты бірнеше есе қысқарды.
Қазақстанда өткізу пункттерін жаңғырту нәтижесінде жүк көліктерін рәсімдеу уақыты 9 сағаттан 30 минутқа дейін азайып, автомобиль бекеттерінің жиынтық өткізу қабілеті жылына шамамен 2 млн-нан 5 млн көлікке дейін артты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл жұмыстар Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдауында белгіленген міндеттер аясында жүргізіліп жатыр. Үкіметтің мәліметінше, негізгі мақсат — шекарадан өту уақытын қысқарту, бақылауды цифрландыру және тасымалдаушылар үшін рәсімдерді жеңілдету.
Үш жылда шекараға 118,6 млрд теңге бағытталды
Соңғы үш жылда өткізу пункттерін жаңғыртуға 118,6 млрд теңге жұмсалды. ЕАЭО-ның сыртқы шекарасындағы 11 автомобиль өткізу пункті жаңартылды.
Жекелеген бекеттерде қозғалыс жолақтарының саны 2-ден 6-ға дейін көбейтілді. Кіру және шығу аймақтары қайта құрылып, жүк және жолаушылар көлігінің ағындары бөлінді.
Өткізу пункттері:
- инспекциялық-тексеру кешендерімен;
- автоматты салмақ-габарит бақылауымен;
- радиациялық бақылау құралдарымен;
- бейнебақылаумен;
- көлік құралдарын сәйкестендіру жүйелерімен жабдықталды.
Кейбір тексерулер енді көлік тоқтамай-ақ жүргізіледі. Қажетті параметрлер қозғалыс кезінде тіркеліп, ақпараттық жүйелерге автоматты түрде беріледі.
Нәтижесінде автомобиль өткізу пункттерінің жиынтық қуаты жылына шамамен 2 млн-нан 5 млн көлікке дейін өсті. Жүк көліктерін рәсімдеуге кететін уақыт 9 сағаттан 30 минутқа дейін қысқарды.
Шекарадан өтетін көлік саны 2,6 еседен астам өсті
Инфрақұрылымның кеңеюі шекарадағы көлік ағынын да айтарлықтай арттырды.
2022 жылы ЕАЭО-ның сыртқы шекарасындағы автомобиль өткізу пункттері арқылы шамамен 640 мың көлік өткен. 2023 жылы көрсеткіш 1 млн-нан асып, 2024 жылы 1,4 млн-ға, ал 2025 жылы 1,7 млн көлікке жетті.
Үш жыл ішінде шекарадан өткен автомобиль саны 2,6 еседен астам көбейді.
Өсім 2026 жылы да жалғасты. Алғашқы сегіз айда өткізу пункттері арқылы 1,3 млн-ға жуық көлік өткен. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 19,3%-ға жоғары.
Қазір Қазақстанның мемлекеттік шекарасында 70 өткізу пункті жұмыс істейді. Оның 51-і автомобиль, 5-еуі теміржол, 10-ы әуе, 3-еуі теңіз өткізу пункті, тағы біреуі «Қорғас» ШЫХО аумағында орналасқан.
Кедендік рәсімдеу 11 сағаттан 3,5 сағатқа түсті
Өзгерістің екінші бөлігі — цифрландыру.
KEDEN ақпараттық жүйесінде алдын ала хабарлау, кедендік транзит, декларациялау және тауарларды өткізу процестері автоматтандырылды. Тәуекел анықталмаған жағдайда декларацияны шығару туралы шешімді жүйе автоматты түрде қабылдай алады.
Соның нәтижесінде кедендік рәсімдеудің орташа ұзақтығы 2024 жылғы 11 сағаттан 2026 жылы 3 сағат 30 минутқа дейін қысқарды.
Шекарадағы кезекті басқаруда CarGoRuqsat жүйесінің рөлі де артып келеді. Ол тасымалдаушыларға өткізу пунктінен өтетін уақытты алдын ала брондауға мүмкіндік береді.
Бұл жүйе бірнеше жылдан бері кезең-кезеңімен кеңейтіліп келеді. Бұған дейін CarGoRuqsat Қытай, Өзбекстан, Түрікменстан және Ресеймен шекараларда қолданылған, ал Қазақстан – Ресей шекарасындағы 24 өткізу пунктіне кезең-кезеңімен енгізілген.
Қазіргі дерек бойынша, CarGoRuqsat арқылы 4,5 млн-нан астам брондау рәсімделген.
Бір контейнерлік пойызды рәсімдеу 30 минутқа дейін қысқарды
Автоматтандыру тек автомобиль шекарасымен шектелмейді.
Қытай – Қазақстан – Орталық Азия бағыты бойынша транзиттік декларацияларды автоматты түрде шығару механизмі енгізіліп жатыр.
Бұрын бір контейнерлік пойызды рәсімдеуге шамамен үш сағат кетсе, автоматтандырылған шығарылымнан кейін бұл уақыт 30 минутқа дейін қысқарған.
Бұл Қазақстан үшін ерекше маңызды. Ел Қытай мен Еуропа арасындағы транзиттік бағыттардағы өткізу уақытын қысқартуға ұмтылып отыр, ал шекарадағы бірнеше сағаттық кідіріс бүкіл логистикалық тізбектің жылдамдығына әсер етеді.
Қытайдан келетін транзит негізгі ағын болып қалды
Шекара инфрақұрылымының жаңаруы транзит көлемінің өсуімен қатар жүріп жатыр.
2025 жылы Қазақстанда 1,4 млн транзиттік декларация рәсімделді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 8,6%-ға көп.
Кедендік шекара арқылы өткен жүктердің жалпы салмағы:
- 2024 жылы — 20,3 млн тонна;
- 2025 жылы — 23,1 млн тонна.
2026 жылдың алғашқы сегіз айында 1,1 млн транзиттік декларация рәсімделіп, көрсеткіш бір жылда 19%-ға өсті.
Негізгі ағын Қытайдан келеді. Биылғы сегіз айда Қытайдан Қазақстан арқылы 814,5 мың транзиттік декларация рәсімделген. Бір жыл бұрын осы кезеңдегі көрсеткіш 655,3 мың болған.
Келесі қадам — «кедергісіз транзит»
Үкімет енді шекарадағы физикалық инфрақұрылымды жаңартудан деректерді біріктіруге көшіп жатыр.
«Жасыл дәліз» қағидаты аясында тексеру және өлшеу жабдықтарының деректері бірыңғай автоматтандырылған бақылау жүйесіне біріктіріледі. Алдын ала хабарлау және «бір терезе» қағидаты да осы жүйенің бөлігі болады.
Келесі кезеңде «кедергісіз транзит» жобасын іске асыру жоспарланған. Ол жүктерді рәсімдеу кезінде серіктес мемлекеттердің экспорттық және транзиттік декларацияларындағы мәліметтерді автоматты түрде пайдалануды көздейді.
Мұндағы мақсат — бір ақпаратты шекараның әр жағында қайта енгізуді және қайталама рәсімдерді азайту.
«Нұр Жолы – Қорғас» тәулік бойы жұмыс істейді
Шекарадағы өзгерістер бақылау рәсімдерімен ғана шектелмейді.
Қазақ-қытай учаскесінде көлік-логистикалық орталықтар, уақытша сақтау қоймалары және автохабтар жұмыс істейді. Жүк көліктеріне арналған тұрақтар мен күту аймақтарын өткізу пункттерінен тыс орналастыру арқылы шекараға кіретін жолдардағы жүктемені азайту көзделген.
Жаңғыртылып жатқан кеден бекеттеріндегі байланыс арналарының өткізу қабілеті 165 Мбит/с-ке дейін ұлғайтылды. 13 өткізу пунктінде спутниктік байланыс қолданылады.
«Нұр Жолы – Қорғас» бағытында тәулік бойы жұмыс режимі енгізілген. Мұндай режим бұған дейін де көлік ағынын арттыру және шекарада жүк көліктерінің жиналуын азайту үшін қолданылған.
Қазақстан мен Қытай көліктерді тәуліктік қабылдау көлемін ұлғайту және инспекциялық-тексеру кешендерінің нәтижелерін өзара пайдалану мәселесі бойынша да уағдаластыққа келген.
Ресей және Қырғызстан шекаралары 2030 жылға дейін жаңартылады
Келесі ірі кезең ЕАЭО-ның ішкі шекараларына қатысты.
Шекара маңындағы аумақтарды дамыту жөніндегі Жол картасына сәйкес, Ресей және Қырғызстанмен шекарадағы автомобиль өткізу пункттерін 2030 жылға дейін кезең-кезеңімен реконструкциялау көзделген.
Ал 2025 жылы ЕАЭО-ның сыртқы шекарасындағы тоғыз автомобиль өткізу пунктін жаңғырту аяқталды. 2026 жылғы қазанда қазақ-өзбек шекарасындағы «Жібек жолы» өткізу пунктін жаңарту жұмыстарын аяқтау жоспарланған.
Нәтижесінде Қазақстан үшін шекараны жаңғыртудың экономикалық мәні өткізу пунктінің өзімен шектелмейді. 9 сағаттық рәсімдеудің 30 минутқа дейін қысқаруы тасымалдаушының бос тұру уақытын азайтады, ал жылдық өткізу қуатының 2 млн-нан 5 млн көлікке дейін өсуі транзит пен сыртқы сауда көлемін одан әрі арттыруға мүмкіндік береді.
Бұған дейін шекарадағы цифрландырудың тасымалдаушылар жұмысына қалай әсер етіп жатқанын жазған едік. Қазақстанда CarGoRuqsat электрондық кезек жүйесі Қытай, Өзбекстан, Түрікменстан және Ресеймен шекарада енгізіліп, тасымалдаушыларға өткізу уақытын алдын ала брондауға мүмкіндік берді. Енді инфрақұрылымды жаңарту мен автоматтандыру қатар жүріп, шекарадан өтуді толық цифрлық басқару моделіне көшіру көзделіп отыр.
