Онлайн сауданың 86%-ы маркетплейстерге өтті. Қазақстанда цифрлық платформалар бөлшек сауданың қосымша арнасынан 3,2 трлн теңгелік нарыққа айналып, кәсіпкерлер үшін дүкен, төлем, логистика және бүкіл елге шығу мүмкіндігін бір жерге жинады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ұлттық статистика бюросының 2025 жылға арналған деректеріне сәйкес, Қазақстандағы бөлшек электрондық коммерцияның ішкі нарығы 3,7688 трлн теңгеге жетті. Бұл елдегі жалпы бөлшек сауданың 14,3%-ына тең. Бір жыл ішінде онлайн сауда көлемі 19,4%-ға өсті.
Әр 100 теңгенің 86 теңгесі маркетплейстер арқылы өтті
Электрондық саудадағы негізгі өзгеріс нарықтың көлемінде ғана емес, оның құрылымында болып отыр.
2025 жылы маркетплейстер арқылы 3,2375 трлн теңгенің тауары сатылды. Бұл бүкіл бөлшек электрондық коммерцияның 86%-ы. Кәсіпорындардың өз интернет-ресурстары арқылы өткізген тауарлары 531,3 млрд теңгені немесе нарықтың 14%-ын құрады.
Бір жыл бұрын маркетплейстердегі сауда айналымы 2,6798 трлн теңге болған. Демек, 2025 жылы бұл сегмент шамамен 20,8%-ға ұлғайды.
Бұл өзгеріс кәсіпкер үшін маңызды. Бұрын онлайн саудаға шығу үшін жеке сайт, төлем жүйесі, жарнама, жеткізу және тапсырыстарды өңдеу инфрақұрылымын бөлек құру қажет болса, маркетплейс осы қызметтердің едәуір бөлігін бір платформаға біріктіреді.
Соның арқасында шағын бизнес алғашқы инвестицияны дүкен мен жеке IT-инфрақұрылымға емес, тауарға, бағаға және сатуға бағыттай алады.
Қазақстандықтар бір жылда 291 миллионнан астам тапсырыс жасады
Маркетплейстердің қаншалықты тез күнделікті сауда құралына айналғанын тапсырыстар саны көрсетеді.
2025 жылы платформалардағы бөлшек тауарлардың орташа чегі 11 123 теңгені құрады. Маркетплейстердегі 3,2375 трлн теңгелік айналыммен салыстырғанда, бұл шамамен 291 миллион сатып алуға сәйкес келеді.
Тұтынушылар маркетплейстерден тек смартфон немесе тұрмыстық техника сатып алмайды. 2025 жылғы сатылым құрылымында күнделікті қолданылатын тауарлардың салмағы артты.
Ең көп сатылған бес санат:
- телефондар мен гаджеттер — 17,1%;
- киім, аяқ киім және спорт тауарлары — 12,4%;
- үй мен саяжайға арналған тауарлар — 12,1%;
- тұрмыстық техника — 10,3%;
- азық-түлік өнімдері — 7,4%.
Осы бес санаттың өзі маркетплейстердегі тауар айналымының 59,3%-ын құрайды.
Бұл жерде азық-түліктің үздік бестікке кіруі назар аударарлық. Онлайн платформа сирек немесе қымбат сатып алуларға арналған арнадан тұрақты тұтыну құралына қарай жылжып келеді.
Шағын бизнес үшін дүкеннің мекенжайы бұрынғыдай шешуші емес
Маркетплейстер кәсіпкерлік географиясына да әсер етеді.
Өңірдегі шағын бизнес үшін дәстүрлі модельдің шектеуі түсінікті: жергілікті сұраныс аз болса, өсу үшін басқа қалада дүкен ашу, қойма ұйымдастыру, жарнамаға ақша жұмсау және жеткізуді жолға қою керек.
Цифрлық платформада бұл кедергінің бір бөлігі жойылады. Түркістандағы, Қостанайдағы немесе Семейдегі сатушы тауарын Астана мен Алматыдағы сатып алушыға ұсына алады.
Қазақстан Үкіметі бұған дейін жүргізген талдауда маркетплейске шыққаннан кейін 1,5 жыл өткен соң зерттелген компаниялардың орташа сатылымы 4,8 есе, салық төлемдері 13,5 есе өскенін хабарлаған. Талдау 10 мың жағдайды қамтыған. Бұл деректерді Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев Үкімет отырысында келтірген.
Бұл барлық кәсіпкер маркетплейске шыққаннан кейін дәл осындай өсімге жетеді дегенді білдірмейді. Нәтиже тауарға, бағаға, бәсекеге, комиссияларға, логистикаға және сатушының өз жұмысына байланысты.
Бірақ цифрлық платформа кәсіпкерге сұранысты үлкен бастапқы шығынсыз тексеруге мүмкіндік береді. Алдымен шағын ассортимент шығаруға, сатылымды бақылауға, содан кейін ғана қор мен өндірісті көбейтуге болады.
Маркетплейс сатушыдан бөлек тұтас қызмет нарығын өсіреді
3,2 трлн теңгелік айналым тек сатушылардың табысымен шектелмейді.
Әрбір онлайн тапсырыстың артында қойма, фулфилмент, қаптама, курьерлік жеткізу, жүк тасымалы, төлем сервисі, жарнама, фотография, контент және IT-қызметтер тұр.
Маркетплейстердегі тапсырыс көбейген сайын осы қызметтерге сұраныс та артады. Сондықтан электрондық коммерцияның экономикалық әсері интернет-дүкеннің өзінен әлдеқайда кең.
Мұның тағы бір жағы бар: платформаларға тәуелділік күшейген сайын кәсіпкерлер үшін комиссия, платформа ережелері, рейтинг, логистикалық тарифтер және іздеу алгоритмдері маңызды бола түседі. Онлайн нарыққа кіру арзандағанымен, сол нарықтың ішінде көріну үшін бәсеке күшейеді.
ШОБ экономикадағы үлесін 40,9%-ға жеткізді
Электрондық сауданың өсуі Қазақстандағы кәсіпкерлік белсенділіктің жалпы кеңеюімен қатар жүріп жатыр.
2025 жылдың қорытындысында шағын және орта бизнестің Қазақстан ЖІӨ-сіндегі үлесі 40,9%-ға жетті. 2021 жылы бұл көрсеткіш 33,5% болған. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында елдегі кәсіпкерлік субъектілерінің жалпы саны 2,9 млн-ға жеткені хабарланды.
ШОБ жұмыспен қамтуда да үлкен салмаққа ие. Ресми мәлімет бойынша, секторда 4,5 миллионнан астам қазақстандық жұмыс істейді.
Алайда ШОБ үлесінің өсуін тек маркетплейстердің дамуымен түсіндіру дұрыс болмас еді. Оған экономикалық өсім, мемлекеттік қолдау, салық режимдері, қаржыландыру, қызмет көрсету секторының кеңеюі және басқа да факторлар әсер етеді.
Маркетплейстер бұл процестің бір бөлігі ретінде кәсіпкерге сатып алушыға жетудің бұрын болмаған жылдам цифрлық арнасын ұсынып отыр.
Келесі бәсеке сатушы саны үшін емес, сатып алушы үшін жүреді
Қазақстандағы электрондық сауда әлі бүкіл бөлшек нарықты алмастырған жоқ: оның үлесі 14,3%. Бірақ сол онлайн нарықтың ішінде маркетплейстердің 86%-дық үлеске жетуі сауда моделінің қай бағытқа өзгергенін көрсетеді.
Кәсіпкер үшін ендігі мәселе интернетте болу немесе болмау ғана емес. 291 миллионнан астам тапсырыс жасалатын ортада сатып алушыны табу, баға мен сервисте бәсекеге түсу және платформаның шығындарын ескере отырып пайда табу маңызды бола түседі. Бұған дейін біз Қазақстандағы онлайн сауда бір жылда 29%-ға өсіп, оның негізгі драйверіне маркетплейстер айналғаны туралы жазған едік.
