Ғылыми басымдықтар қайта құрылады. Қазақстанда 2027–2029 жылдарға арналған ғылымды дамытудың бес интеграцияланған бағыты ұсынылып, зерттеулерді нақты ұлттық міндеттермен байланыстыратын жаңа тәсіл таныстырылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа модель 24 қыркүйекте Ғылым ордасында өткен жұмыс кеңесінде талқыланды. Оны ҚР Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитетімен бірлесіп ұйымдастырды.
70 сараптамалық сессия бес ірі бағытқа негіз болды
Ұлттық ғылым академиясының бас ғылыми хатшысы Исмаил Тоқбергеновтің айтуынша, жаңа басымдықтар ұлттық ғылыми-технологиялық форсайттың нәтижелері негізінде қалыптастырылған.
Жұмыс барысында 70 сараптамалық сессия өткізіліп, 220-ға жуық ғылыми-технологиялық міндет қарастырылған. Сонымен бірге стратегиялық құжаттар, әлемдік технологиялық үрдістер және Қазақстанның ғылыми әлеуеті талданған.
Нәтижесінде бес интеграцияланған бағыт ұсынылды:
- табиғи-өндірістік жүйелерді басқару;
- ғылыми білімнен өндіріске дейінгі толық технологиялық тізбекті дамыту;
- денсаулық пен өмір сапасын арттыру;
- мемлекет пен қоғамның кешенді қатерлерге төзімділігін күшейту;
- ұзақ мерзімді технологиялық тәуелсіздікке негіз болатын іргелі зерттеулер.
Негізгі өзгеріс бағыттардың атауында ғана емес. Ғылыми ресурстарды жекелеген салалар бойынша бөлшектеудің орнына ұзақ мерзімді ұлттық міндеттердің айналасына шоғырландыру көзделіп отыр.
Ауыл шаруашылығы мен медицина жеке бағыт ретінде жоғалмайды
Жаңа модельге қатысты маңызды түсіндірменің бірі салалық ғылымның тағдырына байланысты болды.
Бес ірі бағытқа көшу ауыл және су шаруашылығы, экология, медицина, өнеркәсіп, энергетика, көлік, цифрландыру, ұлттық қауіпсіздік немесе білім саласындағы зерттеулерден бас тартуды білдірмейді.
Олар мамандандырылған ғылыми бағыттар — МҒБ арқылы нақтыланады.
Сондай-ақ қаржыландыруды бір үлкен, бөлінбейтін бюджетке біріктіру жоспарланып отырғаны айтылған жоқ. Пәндік мамандану мен бейінді сараптама МҒБ деңгейінде сақталады.
Ғылыми бағытқа ену автоматты түрде ақша бермейді
Жаңа жүйедегі тағы бір принцип — мамандандырылған ғылыми бағыт мәртебесін алу белгілі бір институттың, зерттеу тобының немесе жобаның автоматты түрде қаржыландырылатынын білдірмейді.
Конкурстық іріктеу мен тәуелсіз ғылыми сараптама сақталады.
МҒБ ұсыну үшін аналитикалық негіздеме қажет болады. Онда:
- шешілуге тиіс мәселе;
- қолда бар ғылыми база;
- әлемдік үрдістер;
- қажетті мамандар мен құзыреттер;
- инфрақұрылым;
- күтілетін нәтиже;
- нәтижені пайдаланатын тараптар;
- әзірлемені практикада қолдану шарттары көрсетілуге тиіс.
Бұл талап ғылыми тақырыпты ұсынудан бұрын оның кімге және қандай мәселені шешу үшін қажет екенін негіздеуге мәжбүрлейді.
Министрліктер ғылымға нақты сұранысты растауы керек
Жаңа модельде Ұлттық ғылым академиясы, салалық мемлекеттік органдар және сараптамалық құрылымдар арасындағы міндеттер де бөлінеді.
Ұлттық ғылым академиясы ғылыми-талдамалық негізді әзірлейді. Салалық мемлекеттік органдар зерттеуге сұраныстың бар екенін және оның нәтижесін енгізу мүмкіндігін растауы тиіс.
Ғылыми ұйымдар ұсынылған шешімдердің негізділігіне жауап береді, ал сараптамалық органдар ғылыми сапа мен міндеттің орындалу мүмкіндігін бағалайды.
Мұндай схема зерттеу тақырыбы мен оның ықтимал пайдаланушысы арасындағы байланысты ғылыми жоба басталмай тұрып анықтауға бағытталған.
Ғалымдар жаңа модельге ұсыныстар енгізді
Жұмыс кеңесіне салалық министрліктердің, «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ-ның, ғылыми ұйымдардың өкілдері мен Ұлттық ғылыми кеңестердің мүшелері қатысты.
Талқылауда бес басым бағыттың мазмұны, МҒБ қалыптастыру тәртібі және ғылыми-технологиялық саясатты іске асыру тетіктері бойынша ұсыныстар айтылды.
Ұлттық ғылым академиясының өкілдері жаңа жүйе салалық мамандануды жоймайтынын және МҒБ деңгейіндегі бағалау нақты жобалардың тәуелсіз конкурстық сараптамасын алмастырмайтынын түсіндірді.
Қатысушылардан түскен ұсыныстар 2027–2029 жылдарға арналған басым бағыттардың жобасын одан әрі пысықтау кезінде қарастырылмақ.
Қазақстан ғылымын басқару жүйесін қайта қарау бұған дейін де күн тәртібіне шыққан. Жақында біз Қазақстанда әзірленіп жатқан ғылым саласындағы ауқымды реформа туралы жазған едік. Онда ұлттық ғылыми басымдықтарды айқындаудан бастап зерттеу нәтижелерін өндіріске енгізу мен коммерцияландыруға дейінгі толық циклді қалыптастыру көзделген.
