Сел қаупі төмендетілді. Қазақстанда 2026 жылғы маусымда жарылу қаупі бар мореналық көлдерден 3,5 млн текше метр су сорылып, бақылаудағы көлдердің жарылуына және қауіпті сел ағындарының қалыптасуына жол берілген жоқ, деп хабарлайды DKNews.kz.
Төтенше жағдайлар министрлігінің «Қазселденқорғау» мамандары маусым бойы тау көлдерін, мұздықтарды, өзендер мен сел арналарын бақылап, қауіпті нысандардағы су деңгейін инженерлік тәсілдермен төмендетті.
Қауіпті көлдерден 3,5 млн текше метр су шығарылды
Маусымдағы негізгі алдын алу шарасы жарылу қаупі жоғары мореналық көлдердегі судың көлемін азайту болды.
Осы мақсатта шамамен 50 сифондық құбыр орнатылды. Мұндай жүйелер суды бақылаулы түрде шығарып, көлге түсетін гидрологиялық жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.
Қажет болған учаскелерде мамандар көлдердің тереңдігі мен көлемін анықтау үшін батиметриялық зерттеулер жүргізді. Табиғи су бұру арналарының жағдайы тексеріліп, инженерлік жұмыстар атқарылды.
Сел маусымының қорытындысында бақылаудағы мұздақ көлдердің жарылуына және қауіпті сел ағындарының пайда болуына жол берілген жоқ.
Тауда 100-ден астам маман жұмыс істеді
Биік таулы аумақтарда 44 маусымдық бақылау бекеті жұмыс істеді.
Жедел әрекет ету үшін 11 авариялық-механикаландырылған бригада құрылды. Бригадалар мен маусымдық жұмыстарға 100-ден астам маман тартылды.
Бақылаушылар тікелей тауда:
- көлдердегі су деңгейін;
- мұздықтардың жағдайын;
- тау беткейлеріндегі өзгерістерді;
- өзендер мен сел арналарын;
- гидрометеорологиялық ахуалды бақылап отырды.
Жиналған ақпарат диспетчерлік қызметтерге беріліп, тәуекелдерді бағалау мен қосымша алдын алу шараларын жүргізу туралы шешім қабылдау үшін пайдаланылды.
Бір маусымда 1 034 тексеру жүргізілді
Дәстүрлі бақылау автоматтандырылған технологиялармен толықтырылды.
Алматыда тәулік бойы ақпарат жинап, оны кезекші қызметтерге беретін 30-дан астам автоматты бақылау станциясы жұмыс істейді. Қауіпті учаскелерде бейнебақылау жүйелері мен гидрометеорологиялық датчиктер қолданылады.
Маусым ішінде мамандар:
- 1 015 жерүсті тексеруін;
- 19 әуеден визуалды тексеруді жүргізді.
Яғни тау аумақтары бір маусымда барлығы 1 034 рет жерден және әуеден тексерілген.
Әуеден бақылау әсіресе жаяу жету қиын аудандар үшін қажет болды. Авиациямен бақылаушылар мен жабдық жеткізіліп, үлкен аумақтағы мореналық-мұздық кешендердің жағдайы бағаланды.
Қыркүйекте көрсеткіш 3 млн текше метр болған
Маусым соңындағы 3,5 млн текше метрлік көрсеткіш алдын алу жұмыстарының қыркүйек ішінде де жалғасқанын көрсетеді.
10 қыркүйекте жарияланған деректе қауіпті мореналық көлдерден шамамен 3 млн текше метр су шығарылғаны айтылған еді. Сол кезде 15 аса қауіпті көл тәулік бойы бақыланып, шамамен 50 сифондық құбыр пайдаланылған.
Сол кезеңде 852 жерүсті және 17 әуе тексеруі жүргізілген болатын. Маусым қорытындысында бұл көрсеткіш тиісінше 1 015 және 19-ға жетті.
Демек, қыркүйектегі аралық есептен кейін қауіпті көлдерден тағы шамамен 500 мың текше метр су шығарылып, жерүсті тексерулерінің саны 163-ке артқан.
Суық түскенімен бақылау тоқтамайды
Температураның төмендеуі және мұздықтардың белсенді еру кезеңінің аяқталуы сел қаупі маусымының негізгі кезеңін аяқтауға мүмкіндік берді.
Маусымдық бақылау бекеттері енді жұмыс режимін тиісті тәртіпке ауыстырады. Бірақ биік таулы аумақтарға мониторинг жалғасады.
Қазақстан сел қаупін ерте анықтау жүйесін де жетілдіріп жатыр. Мұнда автоматты станциялар, бейнебақылау, гидрометеорологиялық датчиктер, әуеден тексеру және көлдердегі суды инженерлік жолмен реттеу қатар қолданылады.
Бұған дейін біз Іле Алатауы мен Қырғыз жотасындағы сел қаупі жоғары учаскелерде маусымдық бақылау бекеттерінің қалай ашылғаны туралы жазған едік. Олар қауіпті өзгерістерді дер кезінде тіркеп, ақпаратты кезекші қызметтерге жедел жеткізу үшін ұйымдастырылған.
