Онлайн несие енді сауалнамадан басталады.
2026 жылғы 1 қазаннан бастап Қазақстандағы банктер мен микроқаржы ұйымдары кепілсіз тұтынушылық онлайн қарыз рәсімдейтін азаматтарды алдын ала сауалнамадан өткізуге міндетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа тәртіп адамның несиені өз еркімен емес, алаяқтардың ықпалымен рәсімдеп, кейін қарыз қаражатын үшінші тұлғаларға аударып жіберу жағдайларын анықтауға бағытталған.
Сауалнама енгізілгенін Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі хабарлады. Бұл талап биометриялық аутентификация және қарыз алушыларды қорғаудың басқа да тетіктерімен қатар алаяқтық несиелеуге қарсы қосымша шара болады.
Жеті сұрақ несие өтінімінің артында кім тұрғанын анықтауы тиіс
Негізгі өзгеріс ақша берілгенге дейінгі кезеңге қатысты. Қарыз алушы шешімді өз бетінше қабылдап отырғанын анықтау үшін жеті сұраққа жауап береді.
Банк немесе микроқаржы ұйымы:
- несиені рәсімдеуді кім ұсынғанын;
- адамның несие алуға өзі өтініш бергенін немесе үшінші тұлғалардың өтінішімен әрекет етіп отырғанын;
- қарыздың қандай мақсатқа алынатынын;
- шарттың негізгі талаптарымен танысқан-таныспағанын;
- біреудің қысым көрсетіп немесе несиені тезірек рәсімдеуге асықтырып жатқан-жатпағанын;
- несие рәсімдегенін банк қызметкерлерінен немесе туыстарынан жасыруға кеңес берілген-берілмегенін;
- бұған дейін «ақшаны қорғау» немесе «шоттағы операцияларды тексеру» туралы қоңыраулар түскен-түспегенін сұрайды.
Мұндай белгілер әлеуметтік инженерияға негізделген алаяқтық схеманы көрсетуі мүмкін. Ондай жағдайда қылмыскер жәбірленушіні несиені өз қолымен рәсімдеп, алынған ақшаны кейін басқа шотқа аударуға көндіреді.
Күдікті жауаптар несие беруді тоқтатуы мүмкін
Сауалнамадан өту автоматты түрде несие беруден бас тарту деген сөз емес.
Егер жауаптар үшінші тұлғалардың ықпалын немесе алаяқтық белгілерін көрсетсе, қаржы ұйымы қарыз алу жағдайларын қосымша тексеруге тиіс. Сонымен бірге клиентке ықтимал алаяқтық әрекеттердің тәуекелі туралы қосымша ақпарат беріледі.
Тексеру нәтижесінде банк немесе МҚҰ шарт жасасуы, анықталған жағдайлар жойылғанға дейін рәсімдеуді тоқтата тұруы немесе несие беруден бас тартуы мүмкін.
Демек, онлайн өтінім бұрынғыдай толық автоматты режимде өтіп кетпеуі ықтимал. Кейбір қарыз алушыларға қатысты банк қосымша тексеру жүргізеді.
Талап кепілсіз онлайн қарыздарға қатысты
Жаңа талап интернет арқылы рәсімделетін және кепілмен қамтамасыз етілмеген жеке тұлғалардың тұтынушылық қарыздарына қолданылады.
Қарыз алушы үшін практикалық өзгеріс айқын: сауалнамадағы жауаптар несие беру туралы шешім қабылдау процесінің бір бөлігіне айналады.
Егер адам қарызды бейтаныс адамның нұсқауымен алып жатқанын, несиені жақындарынан жасырып отырғанын немесе біреудің қысымына ұшырағанын айтса, қаржы ұйымы өтінімді тереңірек тексеруге негіз алады.
Талап тек банктерге ғана емес, микроқаржы ұйымдарына да қатысты.
Сауалнама «салқындау кезеңін» толықтырады
Жаңа тексеру басқа шектеулерден бөлек енгізіліп отырған жоқ.
Қазақстанда ірі кепілсіз тұтынушылық онлайн қарыздарға арналған «салқындау кезеңі» қазірдің өзінде қолданылады. Оның мәні — шарт рәсімделгеннен кейін ақшаны бірден бермей, қосымша тексеруге немесе асығыс қабылданған шешімнен бас тартуға уақыт беру.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, банктік қарыз сомасы 150-ден 255 АЕК-ке дейін болса, «салқындау кезеңі» кемінде сегіз сағатты құрайды. Ірі сомалар үшін ұзағырақ мерзім қарастырылған. Бұл шаралар да азаматтардың алаяқтық схемаларға тартылу қаупін азайтуға бағытталған. Бұл талаптар туралы бұған дейін Агенттік те түсіндірген.
Тағы бір қорғаныс тетігі — банктік қарыздар мен микрокредиттер алудан ерікті түрде бас тарту. Бұл мүмкіндік азаматқа өз атына жаңа несие рәсімдеуге алдын ала шектеу қоюға мүмкіндік береді.
Алаяқтар үшін схеманың ең осал кезеңі қиындайды
Мұндай алаяқтықтың басты ерекшеліктерінің бірі — несиені құжат жүзінде жәбірленушінің өзі рәсімдейді. Ол сәйкестендіруден өтеді, өтінімді растайды, содан кейін ғана алынған ақшаны алаяқтарға аударады.
Жаңа сауалнама дәл осы кезеңде іске қосылады. Шарт жасалғанға дейін банк немесе МҚҰ адамның сыртқы қысыммен әрекет етіп отырғанын көрсететін қосымша белгілерді анықтай алады.
Алайда жеті сұрақтың өзі алаяқтық схеманы автоматты түрде тоқтатуға кепілдік бермейді. Нәтиже клиенттің жауаптарына және қаржы ұйымының кейінгі тексеруіне байланысты болады.
1 қазаннан бастап Қазақстанда кепілсіз тұтынушылық онлайн несие рәсімдеу тек төлем қабілеттілігін тексерумен шектелмейді. Қаржы ұйымдары қарыз алушының бұл шешімді шынымен өз еркімен қабылдап отырғанын да анықтайды.
Бұған дейін біз Қазақстанда онлайн қарыз беру кезінде енгізілген «салқындау кезеңі» туралы жазған едік. Бұл тетік те азаматтардың алаяқтардың ықпалымен асығыс несие рәсімдеу қаупін азайтуға арналған.
