Тарихи сапарға — 35 жыл. Астанада Тоқтар Әубәкіров пен Талғат Мұсабаевқа арналған көрме ашылып, келушілер назарына ғарышкерлердің жеке заттарынан қазіргі қазақстандық спутниктерге дейінгі 170-тен астам жәдігер мен материал ұсынылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
ҚР Президенттік орталығындағы «Қазақстанның жұлдызды жолы: ғарыш қаһармандарының мерейтойларына орай» көрмесі қазақтың тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіровтің 80 жылдығына және ғарышқа ұшқанына 35 жыл толуына, сондай-ақ Талғат Мұсабаевтың 75 жылдығына арналған.
Тарихи ұшу Тәуелсіздікке екі ай қалғанда болды
1991 жылғы 2 қазанда Тоқтар Әубәкіров Байқоңыр ғарыш айлағынан «Союз ТМ-13» кемесімен ғарышқа аттанды.
Бұл Қазақстанның тәуелсіздігін жариялауынан екі айдан сәл астам уақыт бұрын болған тарихи оқиға еді.
ҚР Президенттік орталығының директоры Бақытжан Темірболат Әубәкіровтің сапарын ел тәуелсіздігінің символдық бастауы ретінде сипаттады.
«1991 жылғы 2 қазанда жүзеге асқан бұл тарихи ұшу 1991 жылғы 16 желтоқсанда жариялаған тәуелсіздігіміздің өзіндік бастауы болды. Т. Әубәкіровтен кейін Қазақстанның ғарыш шежіресін ғарышкерлер Т. Мұсабаев пен А. Айымбетов жалғастырды. Биыл 75 жылдығы аталып өтетін Халық Қаһарманы Талғат Мұсабаев отандық ғарыш саласының тарихында айрықша із қалдырған тұлға. Даңқты отандасымыз ғарышқа үш рет ұшып, орбитада жалпы бір жылдан астам уақыт болды, оның ішінде ашық ғарыш кеңістігінде бір тәуліктен астам уақыт өткізді. Ал тағы бір ғарышкеріміз, Халық Қаһарманы А. Айымбетов бүгін арамызда отыр. Қазіргі уақытта қазақстандық-ресейлік «Байқоңыр» бірлескен кәсіпорнын басқара отырып, Қазақстанның ғарыштық мемлекеттер қатарына ену үдерісіне өзіндік үлес қосып келеді», — деді Бақытжан Темірболат.
Көрменің ашылуы Талғат Мұсабаевты еске алуға арналған бір минуттық үнсіздікпен басталды.
Талғат Мұсабаев ғарышта 341 тәулік өткізді
Экспозицияның маңызды бөлігі Талғат Мұсабаевтың ғарыштық жолына арналған.
Ол үш рет ғарышқа ұшып, орбитада жалпы 341 тәулік 9 сағат 48 минут болды.
Талғат Мұсабаев ашық ғарыш кеңістігіне жеті рет шығып, онда 41 сағат 15 минут жұмыс істеді.
Көрмеде оның ғарышқа өзімен бірге алып барған заттары да қойылған. Олардың арасында Қазақстанның Мемлекеттік туы мен Байқоңыр топырағы салынған капсула бар.
Әубәкіровтің ғарыштық қолғапы да көрмеге қойылды
Көрмеге 170-тен астам музейлік жәдігер мен тарихи-танымдық материал жинақталған.
Олар ҚР Президенттік орталығы, Ұлттық музей, Қарулы күштердің Әскери-тарихи музейі, Ақтөбе облыстық планетарийі, сондай-ақ Байқоңыр ардагері, қазақстандық ғарыш шежірешісі және журналист Сара Нұрғалиеваның қорларынан ұсынылды.
Экспозиция екі бөлімге бөлінген:
- «Ғарышкерлер – қаһармандар: Тоқтар Әубәкіров, Талғат Мұсабаев»;
- «Қазақстанның ғарыш саласы: жаңа белестер».
Бірінші бөлімдегі ерекше жәдігерлердің бірі — Тоқтар Әубәкіровтің ғарыштық киіміндегі қолғап.
Сондай-ақ келушілер Талғат Мұсабаев ғарышқа алып барған заттарды, ғарышкерлерге арналған азық-түлік жиынтықтарын және тарихи материалдарды көре алады.
Қазақстанның орбитада бес спутнигі бар
Көрменің екінші бөлімі Қазақстанның қазіргі ғарыш саласына арналған. Мұнда Айдын Айымбетовтің ғарыш сапары, жасанды Жер серіктерінің макеттері және саланың жаңа жобалары көрсетілген.
ҚР Аэроғарыш комитетінің төрағасы Баубек Оралмағамбетов Қазақстанның қазіргі ғарыштық мүмкіндіктеріне тоқталды.
«Бұл азаматтар қазіргі заманғы ғарыш саласының берік негізін қалады. Бүгінде Қазақстанның Жер маңындағы орбитада 5 спутнигі бар. Біз ғарыш аппараттарын тек өз қажеттіліктеріміз үшін ғана емес, экспортқа да шығарамыз. Бұл еліміздің технологиялық даму деңгейінің жоғарылағанын көрсетеді. Сонымен қатар, 30 сәуірде Байқоңыр ғарыш айлағында «Бәйтерек» ғарыштық-зымыран кешенінен «Сұңқар» орта класындағы зымыран-тасығыштың алғашқы сынақ ұшырылымы сәтті жүзеге асырылды. Бұл ұшыру кешеннің пайдалануға дайын екенін және Қазақстанның ғарыштық қызметтер нарығына шығу әлеуетін растады», — деді Баубек Оралмағамбетов.
Осылайша, экспозиция 1991 жылғы тарихи сапардан қазіргі спутниктер мен «Бәйтерек» кешеніне дейінгі Қазақстан ғарыш саласының даму жолын көрсетеді.
Айдын Айымбетов жастардың әлеуетіне назар аударды
«Бәйтерек» БК» АҚ Басқарма төрағасы, Қазақстан Қаһарманы, ұшқыш-ғарышкер Айдын Айымбетов елде ғарыш аппараттарын құрастыруға және сынауға мүмкіндік беретін жеке инфрақұрылым қалыптасқанына тоқталды.
«Қазақ ғарышкерінің тұңғыш рет ғарышқа ұшуына 35 жыл толды, бірақ ғалам үшін бұл бір сәт қана. Осы мерзім ішінде Қазақстанда өзінің Ғарыш аппараттарын құрастыру-сынау кешені пайда болды, онда біздің жас мамандар жобалау кезеңінен бастап барлық қажетті сынақтарды өткізу кезеңіне дейін спутниктерді құрастырады. Ал «Сұңқар» ЗТ-нің сәтті ұшырылуы біздің прогрессивті жастарымыздың Қазақстанның техникалық прогресін алға жылжытуға зор әлеуеті бар екенін тағы да дәлелдеді. Бүгін мен барлық жастарға аңсайтын биіктерге жетуді тілеймін және де бұл үшін тек ғарышкер болудың қажеті жоқ екенін айтқым келеді, өйткені жер бетіндегі барлық мамандықтар маңызды».
Бұл Қазақстанның ғарыш саласындағы өзгерістің бір бағытын көрсетеді: ел үшін ғарышкердің орбитаға ұшуымен қатар, спутникті жобалайтын, құрастыратын және сынайтын инженерлер даярлау да маңызды бола түсті.
Көрмеге кіру 1 қарашаға дейін тегін
Ашылу рәсіміне мемлекеттік органдар, халықаралық ұйымдар, отандық ғарыш кәсіпорындары мен қоғам өкілдерінен 100-ден астам адам қатысты.
Көрме Аэроғарыш комитеті және отандық ғарыш саласының бірқатар кәсіпорындарымен бірлесіп ұйымдастырылды.
«Қазақстанның жұлдызды жолы» көрмесі 2026 жылғы 1 қарашаға дейін жұмыс істейді. Астана тұрғындары мен қонақтары үшін кіру тегін.
Ал Қазақстанның ғарыш саласындағы жаңа жобалары, Байқоңыр және отандық спутниктер туралы DKNews.kz жариялаған материалдардан толығырақ оқуға болады.
