Қазақстанның мәдени картасы кеңейді. Соңғы жеті жылда елде 312 жаңа мәдениет нысаны салынды. Сонымен қатар музейлер мен театрлар желісі ұлғайып, қорларды цифрландыру жұмысы басталды және қазақстандық өнердің халықаралық кеңістіктегі орны күшейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл деректер Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі кезеңіндегі мәдениет саласының дамуына арналған салалық материалдарда келтірілген. Өзгерістің ауқымы жаңа ғимараттардың санымен ғана өлшенбейді: өңірлік мәдениет үйлерінен бастап музейлердің цифрлық қорларына дейін тұтас инфрақұрылым жаңарып жатыр.
312 жаңа нысан: мәдени инфрақұрылым өңірлерге бет бұрды
Жеті жыл ішінде Қазақстанда 312 жаңа мәдениет нысаны бой көтерді. Олардың қатарында театрлар, музейлер, кітапханалар мен мәдениет үйлері бар.
Сонымен бірге жұмыс істеп тұрған мекемелер қайта жаңғыртылып, материалдық-техникалық базасы күшейтілді. Өңірлер үшін мұның маңызы ерекше: мәдени инфрақұрылым біртіндеп тек ірі қалаларға шоғырланған жүйеден шығып келеді.
Кітапханаларды жаңғырту да жеке бағытқа айналды. Бұл салада 2027 жылға дейінгі жол картасы іске асырылып жатыр.
Шығармашылық білім беру инфрақұрылымы да кеңеюде. Алматыда шығармашылық оқу орындарының студенттеріне арналған 500 орындық жатақхананың құрылысы басталды. Петропавлда Қазақ ұлттық өнер университетінің өкілдігі ашылды, ал Шымкентте Мәдениет және өнер университетін құру жұмысы жүргізіліп жатыр.
Бес жаңа мемлекеттік театр ашылып, жаңа сахналар салынып жатыр
Театр саласы инфрақұрылымдық жаңғыру ең анық байқалған бағыттардың біріне айналды.
Жеті жылда Астана, Атырау, Қызылорда және Шымкент қалаларында бес жаңа мемлекеттік театр құрылды. Астанадағы Қалибек Қуанышбаев атындағы театр, Петропавлдағы Сәбит Мұқанов атындағы театр және Түркістан музыкалық драма театры жаңа ғимараттарға көшті.
Қазір Ақтөбе мен Қонаевта театр құрылысы жалғасып жатыр. Шымкент, Қызылорда және Семейде жаңа жобалар пысықталуда. Мұхтар Әуезов және Наталия Сац атындағы театрларда реконструкция жүргізілуде.
Мәдениет ұйымдарының мәртебесі де өзгерді. Соңғы алты жылда республикалық он ұйымға «Ұлттық» мәртебесі берілсе, тағы он республикалық және өңірлік ұйым «Академиялық» мәртебесіне ие болды.
30 жылға жуық үзілістен кейін «Қазақстанның халық әртісі» құрметті атағы қайта енгізілді.
Театр сахналарында ұлттық репертуар да кеңейді. «Қозы Көрпеш – Баян сұлу», «Алтын гүл», «Ақбала» балеттері, «Жошы хан» тарихи драмасы және «Аппақ. Қыпшақ қызы» операсы көрерменге жол тартты.
Сонымен бірге «Гүлдер» ансамблі қайта жанданып, Мемлекеттік классикалық гитаристер квинтеті мен «Бірлік» көпұлтты шығармашылық ұжымы құрылды.
Музей саны 286-ға жетіп, қорлар 68 мыңнан астам экспонатпен толықты
Соңғы жеті жылда музей саласындағы өзгерістер де айқын көрінді.
Елдегі музейлер саны 250-ден 286-ға дейін өсті. Яғни 36 жаңа музей қосылды. Музей қорлары тағы 68 669 сақтау бірлігімен толықты.
Бес визит-орталық пайдалануға берілді. Олар — Алматы облысындағы «Таңбалы», Түркістан облысындағы «Отырар» және «Ордабасы», Ұлытау облысындағы «Ұлытау», Атырау облысындағы «Сарайшық».
Қазір «Сауран», «Гауһар-Ана» және «Есік» визит-орталықтарының жобалары дамытылып жатыр.
Ірі жобалардың бірі — ашық аспан астындағы «Бозоқ» археологиялық паркі. Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінде де күрделі жөндеу жүргізілді.
E-museum жүйесіне 284 музей қосылды
Музей саласындағы ең елеулі өзгерістердің бірі ғимараттардың ішінде емес, цифрлық кеңістікте жүріп жатыр.
E-museum жүйесіне Қазақстанның барлық 20 өңіріндегі 284 музей қосылған. Цифрлық каталогқа 66 мыңнан астам музей жәдігері енгізіліп, 750 үшөлшемді модель және 15 виртуалды тур жасалды. Бұл көрсеткіштер Қазақстандағы музей қорларын цифрландыру жөніндегі материалдарда да көрсетілген. Қазақстан музейлерінің цифрландырылуы туралы толығырақ
Бұл музей жәдігерін көру үшін міндетті түрде белгілі бір қалаға немесе ғимаратқа бару қажет болған бұрынғы модельдің біртіндеп өзгеріп жатқанын көрсетеді. Енді қорлар бірыңғай цифрлық каталог арқылы қолжетімді бола бастады.
Қазақстандық музейлердің халықаралық байланыстары да кеңейді. Отандық коллекциялар Ресей, Италия, Франция, Қытай және Әзербайжанның көрме алаңдарында таныстырылды.
2025 жылы Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінің туындылары Третьяков галереясында қойылды. Қазақстандық жобалар Венеция биенналесінде және Париждегі Гиме Азия өнері музейінде де ұсынылды.
ЮНЕСКО Маңғыстаудағы бес киелі нысанды тізімге қосты
Қазақстанның мәдени мұрасына халықаралық деңгейдегі жаңа мәртебе 2026 жылы берілді.
ЮНЕСКО Маңғыстаудың жерасты мешіттері мен олармен байланысты киелі орындарды Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді. Сериялық нысан құрамына Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан епе кешендері кірді. Шешім ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орталығының сайтында жарияланған
Осы номинацияны қоса алғанда, Қазақстанда ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген жеті нысан бар, оның төртеуі мәдени мұра санатына жатады. Қазақстанның ЮНЕСКО тізіміндегі нысандары
ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізімінде Қазақстанның қатысуымен 14 элемент бар. Олардың қатарында домбыра күйін орындау өнері, қазақ күресі, асық ату, «Ортеке» және «Беташар» бар. «Беташар» үйлену дәстүрі тізімге енгізілгеннен кейін мұндай элементтердің саны 14-ке жетті. «Беташардың» ЮНЕСКО тізіміне енуі туралы
2026 жылы Қазақстан ЮНЕСКО және ИСЕСКО аясындағы мәдени мұраны сақтау және ілгерілету жөніндегі 2026–2028 жылдарға арналған кешенді жоспарды да бекітті. Бұған дейін осы жоспарға енген шаралар туралы жазған едік
Қазақстандық фильмдер бір жылда шамамен 30 млрд ₸ жинады
Жеті жыл ішінде отандық кино нарығы да айтарлықтай өзгерді.
2019–2025 жылдар аралығында мемлекеттік қолдаумен 150 киножоба іске қосылып, оның 124-і аяқталды.
Коммерциялық нарық та өсті. 2024 жылы экранға 94 қазақстандық фильм шықса, 2025 жылы олардың саны 103-ке жетті. Отандық картиналардың 2025 жылғы жиынтық кассалық түсімі шамамен 30 млрд ₸ болды.
Ұлттық кино халықаралық фестивальдерде де жиі көріне бастады. «Ақын», «Схема» және «Адемоканың оқуы» фильмдері Токио, Берлин және Варшавадағы халықаралық алаңдарда жүлде алды.
2024 жылдың өзінде жеті ұлттық фильм 34 халықаралық марапат иеленді. «Бауырына салу» картинасы Қазақстан атынан «Оскар» сыйлығына ұсынылды.
Мұны халықаралық индекстерден де көруге болады. Global Innovation Index 2024 рейтингінде Қазақстан National feature films көрсеткіші бойынша 61-орыннан 31-орынға көтерілді. WIPO дерегінде Қазақстанда 15–69 жас аралығындағы әр миллион тұрғынға 4,5 ұлттық толықметражды фильмнен келген. Global Innovation Index 2024 деректері
Келесі жылы бұл көрсеткіш бойынша Қазақстан 29-орынға дейін көтерілді.
Бейжің Қазақстанның шетелдегі тұрақты мәдени алаңына айналды
Мәдени дипломатия да енді тек гастрольдер мен бір реттік іс-шаралармен шектелмейді.
Жеті жыл ішінде Қазақстанның мәдениет күндері 15 елде, ал Қазақстан киносының күндері 30-дан астам мемлекетте өтті.
2025 жылы Бейжіңде Қазақстанның мәдени орталығы ашылды. Ол елдің шетелдегі жалғыз ресми мәдени мекемесіне және ұлттық өнерді, тілді, дәстүрді тұрақты түрде таныстыратын алаңға айналды. Орталық алғашқы қонақтарын 2025 жылғы 2 қыркүйекте қабылдады. Қазақстанның Бейжіңдегі мәдени орталығының ерекшелігі туралы бұған дейін жазған едік
Сол жылы Ақтау Түркі әлемінің мәдени астанасы мәртебесін алды.
Қазақстандық мәдениет қайраткерлерінің мерейтойлары да халықаралық күн тәртібіне шықты. ЮНЕСКО-ның атаулы күндер күнтізбесінде Роза Бағланова, Бердібек Соқпақбаев, Нұрғиса Тілендиев, Абдолла Қарсақбаев және Ермек Серкебаевтың мерейтойлары аталып өтті.
Қазақстандық орындаушылар да халықаралық сахналарда жетістікке жетті. Димаш Құдайберген Madison Square Garden сахнасында өнер көрсетті, Данэлия Төлешова America's Got Talent финалына өтті, ал Қарақат Башанова «Балалар Евровидениесі – 2020» байқауында екінші орын алды.
Әлім Бейсембаев 2021 жылы Лидстегі халықаралық пианистер байқауының алтын медалін иеленді. 2024 жылы Сағадат Омарғазин Австриядағы Бетховен атындағы XIX халықаралық скрипкашылар байқауында жеңіске жетті. Жандос Сауыт пен Scythians триосы 79-шы Coupe Mondiale халықаралық аккордеоншылар байқауының жеңімпазы атанды.
Осы өзгерістер аясында 312 жаңа мәдениет нысаны жай ғана құрылыс статистикасы болып көрінбейді. Жеті жыл ішінде Қазақстан бір мезгілде мәдени мекемелер желісін кеңейтті, музей қорларын цифрлық ортаға шығара бастады және халықаралық мәдени кеңістіктегі тұрақты қатысуын күшейтті.
Ал 2026 жылы бұл тізімге Маңғыстаудың бес киелі орны — Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан епе қосылды. Олар ресми түрде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра нысаны мәртебесін алды.
