Қазақстандағы спорт саласы технологиямен бұрынғыдан да тығыз байланыса бастады. Нұрасыл Медеу спорт мамандарын даярлауды тек жаттықтырушылықпен немесе кәсіби жарыстармен шектемейді. Оның көзқарасында жасанды интеллект, аналитика, менеджмент және халықаралық спорт бизнесі бір жүйенің бөлігі болуы керек, деп хабарлайды DKNews.kz.
Еуропалық EU Reporter басылымы Қазақ ұлттық спорт университетінің (KNUS) негізін қалаушы Нұрасыл Медеуге көлемді сұхбат арнады. Материалда оның Бостондағы Computer Science мамандығынан Астанадағы спорттық білім беру жобасына және халықаралық киберспорт саласына дейінгі жолы баяндалады.
2025 жылдың соңынан бері Нұрасыл Медеу Халықаралық киберспорт федерациясының (IESF) даму жөніндегі директоры қызметін де атқарады. Алайда оның спорт саласына келуі стадионнан емес, технологиядан басталған.
Computer Science-тен спорттық білімге дейін
Медеу Boston University-де Computer Science мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алған. Оның академиялық дайындығына жасанды интеллект, data science, киберқауіпсіздік және бағдарламалық инженерия бағыттары кірген.
Кейін дәл осы технологиялық база оның спортқа деген көзқарасына әсер етті. Деректер мен цифрлық құралдарды тек спортшылардың нәтижесін талдау үшін емес, білім беру бағдарламаларын құруға және спорт индустриясының өзін дамытуға да қолдануға болады деген түсінік қалыптасты.
АҚШ-та оқып жүрген кезінде Медеу Қазақстандағы жеке білім беру жобасымен де қатар айналысқан.
Оның айтуынша, америкалық университеттік орта білім, технология, бизнес және индустрияны бір кеңістікте тоғыстыруға болатынын көрсетті.
«Мен талантты студенттердің елден міндетті түрде кетпей-ақ, заманауи білімге, жаңа технологияларға, халықаралық сарапшылар мен кәсіби байланыстарға қол жеткізуін қаладым», — деді Медеу.
Уақыт өте келе бұл идея APEMS жобасынан Қазақ ұлттық спорт университетіне — KNUS-қа ұласты.
Шетелдік үлгіні көшіру емес, Қазақстанға бейімдеу
Университет моделін қалыптастыру кезінде команда Ұлыбританиядағы Loughborough University мен Германиядағы German Sport University Cologne тәжірибесін зерттеген.
Медеуді әсіресе бұл оқу орындарының білім беру, ғылыми зерттеу және кәсіби тәжірибені бір жүйеге біріктіру тәсілі қызықтырған.
Сонымен бірге KNUS-тың мақсаты дайын шетелдік үлгіні сол күйінде көшіру болмаған.
Университеттің бағыты Қазақстан мен Орталық Азияның нақты қажеттіліктеріне негізделген. Мұнда спорт саласына қажет мамандарды даярлау, зерттеу әлеуетін күшейту, технологияны енгізу және басқарушылық құзыреттерді дамытуға басымдық беріледі.
Бұл спорт индустриясының өзіндегі өзгеріспен де сәйкес келеді. Бүгінде салаға тек спортшылар мен жаттықтырушылар жеткіліксіз. Аналитиктерге, спорт медицинасы мен оңалту мамандарына, менеджерлерге, зерттеушілерге және спорт пен технология тоғысындағы сарапшыларға сұраныс артып келеді.
2026 жылдың жазында жаңа кампус ашылған кезде университет спорт ғылымы, жасанды интеллект және халықаралық академиялық ынтымақтастыққа қатысты бағыттарын да таныстырған еді.
Бес мыңнан астам студенті бар университетке дейін
Бірнеше жылдың ішінде жобаның ауқымы айтарлықтай кеңейді.
Медеудің сұхбатта келтірген мәліметі бойынша, қазір университетте 5 мыңнан астам студент білім алады, ал 2026 жылы KNUS алғашқы түлектерін шығарды.
Осы уақыт ішінде академиялық команда қалыптасты, университеттің өзіндік білім беру бағдарламалары әзірленді, зертханалар құрылды, халықаралық ұйымдармен және шетелдік университеттермен байланыс күшейді.
Қазақстандық SN.kz бұған дейін KNUS-тың жаңа кампусының ашылуы туралы жазған. Басылым бұл үдерісті білім беру жобасының бірнеше жыл ішінде кеңейіп, спорт ғылымына және жаңа технологияларға бағыт алғанымен байланыстырған.
Сұхбатта Медеу тағы бір даулы тақырыпқа арнайы тоқталды.
Кампус университеттің меншігі емес
Медеу университет ғимаратының кімге тиесілі екеніне қатысты ақпаратты нақтылады.
«Біз кампусты салған жоқпыз және ол бізге тиесілі емес», — деді ол.
Оның түсіндіруінше, KNUS — жекеменшік университет, ал кампус мемлекет меншігінде. Университет нысанды білім беру мақсатында шарт негізінде пайдаланады.
Медеудің айтуынша, келісім талаптары бұл мүлікті жекешелендіруге, иеліктен шығаруға немесе жеке меншікке беруге жол бермейді.
Осы себепті ол университеттің жекеменшік мәртебесі мен кампустың меншік құқығын бір ұғым ретінде қарастыру дұрыс емес екенін айтады.
Life Chance оқу ақысын да, жатақхананы да қамтиды
KNUS-та студенттерге арналған Life Chance және Merit бағдарламалары бар.
Life Chance, соның ішінде, ауылдық және шалғай өңірлерден шыққан талантты жастарға, сондай-ақ әлеуметтік осал топ өкілдеріне арналған.
Медеудің сөзінше, бағдарлама оқу ақысын толық өтейді, кампуста тегін тұруға мүмкіндік береді және ай сайынғы стипендияны қамтиды. Стипендияны университет негізін қалаушы өзі қаржыландырады.
Сұхбатта айтылғандай, шәкіртақы бағдарламалары университеттің салықтар, міндетті төлемдер және заңда көзделген басқа да төлемдерден кейін қалған табысы есебінен қаржыландырылады.
Ал Merit академиялық нәтижеге негізделген. Ол жоғары емтихан нәтижесін көрсеткен, жақсы оқитын және университет өміріне белсенді араласатын талапкерлер мен студенттерге беріледі.
Спорт пен технологияның арасы жақындап келеді
Медеудің жолы бір университеттің тарихымен ғана шектелмейді. Бұл Қазақстандағы спорт нарығының өзі қалай өзгеріп жатқанын да көрсетеді.
Спорт пен технологияның тоғысуы киберспортта анық байқалады. Қазақстан халықаралық жарыстар өткізіп келеді, ал Астана цифрлық индустрия, кәсіби спорт және халықаралық федерациялар тоғысатын алаңдардың біріне айналып келеді.
Медеу қазір бір мезгілде университеттік ортада және халықаралық киберспорт саласында жұмыс істейді. 2026 жылы Астана 2027 жылғы IESF киберспорттан әлем чемпионатын өткізу құқығына ие болды.
Бұл білім беру мен жарыс индустриясының бір-біріне бұрынғыдан да жақындай түскенін көрсетеді.
Университет үшін мұндай модель кадр даярлау тәсілін де өзгертеді. Спорт саласының болашақ маманына енді бір ғана бағытты білу аздық етеді. Оған физиологияны, деректермен жұмыс істеуді, цифрлық құралдарды, басқаруды және спорт экономикасын қатар түсіну қажет болады.
Нұрасыл Медеу ұсынып отырған модель де осыған негізделген: халықаралық тәжірибені Қазақстанға бейімдеу және спорт индустриясының жаңа талаптарына сай мамандар даярлау.
