Маңғыстаудағы бес тарихи ескерткішті қорғау жұмыстары жаңа кезеңге өтті. Ақтауда ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген Шақпақ ата, Қараман ата, Шопан ата, Сұлтан епе және Бекет ата ескерткіштерін сақтау мәселесіне арналған өңірлік кездесу өтті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жиында тарихи нысандардың жағдайын бақылау, туристер ағынын реттеу және алдағы бес жылға арналған жұмыс жоспарын әзірлеу мәселелері қаралды.
ЮНЕСКО тізіміндегі бес ескерткіш қалай қорғалады?
Ақтауда өткен кездесуге ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі, Ғылым және жоғары білім министрлігі, «Қазқайтажаңарту» республикалық мемлекеттік кәсіпорны, жергілікті атқарушы органдар және туристік ұйымдардың өкілдері қатысты.
Талқылаудың негізгі тақырыбы — тарихи-мәдени мұраны сақтаудың ортақ жүйесін қалыптастыру.
Әңгіме Маңғыстаудағы бес маңызды нысан туралы болып отыр:
Шақпақ ата;
Қараман ата;
Шопан ата;
Сұлтан епе;
Бекет ата.
Бұл ескерткіштер өңірдің тарихи және рухани мұрасымен тығыз байланысты. Олардың сақталуы Қазақстанның мәдени туризмін дамыту үшін де маңызды.
Ескерткіштер туралы бірыңғай электрондық база құрылады
Кездесуде ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұра комитетінің 48 COM 8B.20 шешімін іске асыру мәселесі қаралды.
Сонымен қатар 2026 жылғы 29 шілдеде ҚР Вице-президенті Ерлан Қариннің төрағалығымен өткен кеңесте берілген тапсырмалардың орындалу барысы талқыланды.
Қатысушылар тарихи нысандардың қазіргі жағдайы туралы мәліметтерді жинақтау және оларды бірыңғай электрондық деректер базасына енгізу қажеттігін атап өтті.
Мұндай база ескерткіштердің жай-күйін жүйелі бақылауға, өзгерістерді тіркеуге және қалпына келтіру жұмыстарының басымдықтарын анықтауға көмектесуі мүмкін.
Сондай-ақ алдағы бес жылға арналған жұмыс жоспарын әзірлеу және тұрақты мониторинг жүйесін енгізу мәселелері көтерілді.
Туристер саны неге реттелуі мүмкін?
«Қазқайтажаңарту» РМК бас директоры Олжас Шариязданов тарихи ескерткіштерді сақтауда барлық жұмысты жүйелі түрде жүргізу қажет екенін айтты.
Оның пікірінше, басты міндет — нысандардың бастапқы қалпын сақтау және олардың бүлінуіне жол бермеу.
Осы мақсатта келушілер санын реттеу, тарихи орындардың жағдайын бақылау және мәдени мұраны көпшілікке дұрыс таныстыру маңызды.
Туристер ағынын басқару әсіресе табиғи әсерге және адам әрекетіне осал тарихи нысандар үшін өзекті.
Дегенмен кездесуде нақты келушілер лимиті немесе жаңа шектеулер жарияланған жоқ.
Үстіртті ЮНЕСКО тізіміне енгізу мәселесі де қаралды
Ақтаудағы жиында тағы бір маңызды тақырып қозғалды. Ол — «Үстірт: ландшафттар мен аң аулауға арналған арандар» номинациясын халықаралық бағалауға дайындау.
Бағалау сапары 2026 жылғы 11–17 қазан аралығына жоспарланған.
Жұмысқа Ескерткіштер мен көрікті орындарды қорғау жөніндегі халықаралық кеңес — ИКОМОС және Халықаралық табиғатты қорғау одағы — ХТҚО сарапшылары қатысады.
Бұл екі ұйым мәдени және табиғи мұра нысандарын бағалауда халықаралық сараптамалық рөл атқарады.
Сапар барысында ұсынылған аумақтың құндылығы, сақталу жағдайы және оны қорғау тетіктері қарастырылуы мүмкін.
Алайда бағалау сапарының өтуі Үстірттің ЮНЕСКО тізіміне автоматты түрде енгізілетінін білдірмейді. Түпкілікті шешім халықаралық рәсімдер қорытындысы бойынша қабылданады.
Үстірт номинациясы қалай пайда болды?
«Үстірт: ландшафттар мен аң аулауға арналған арандар» номинациясы Мемлекет басшысының 2024 жылы Ұлттық құрылтайдың III отырысында берген тапсырмасына сәйкес ұсынылған.
Үстірт табиғи ландшафттарымен ғана емес, ежелгі адамдардың шаруашылық және аңшылық тәжірибесін көрсететін тарихи нысандарымен де ерекшеленеді.
Арандар — аң аулауға арналған көне құрылыстар. Олар өңірдің тарихи ландшафтының маңызды бөлігі саналады.
Сондықтан Үстіртті халықаралық деңгейде таныту табиғи және мәдени мұраны бірге қорғау мәселесін алға шығарады.
Маңғыстау үшін бұл нені білдіреді?
Маңғыстаудың тарихи орындарына қызығушылық артқан сайын оларды сақтау мен туристік қолжетімділікті үйлестіру қажеттілігі де күшейеді.
Бір жағынан, мәдени туризм өңір экономикасына, қызмет көрсету саласына және жергілікті кәсіпкерлікке мүмкіндік береді.
Екінші жағынан, келушілер ағынының өсуі тиісті бақылау болмаған жағдайда ескерткіштердің бүліну қаупін арттыруы мүмкін.
Сондықтан алдағы бес жылға арналған жоспар, электрондық деректер базасы және тұрақты мониторинг жүйесі тарихи мұраны қорғау жұмыстарының маңызды құралдары бола алады.
Ақтаудағы кездесу осы міндеттерді бірлесіп іске асыруға бағытталды. Ал 11–17 қазандағы халықаралық бағалау сапары Үстірт номинациясының келесі кезеңіндегі маңызды оқиғалардың бірі болмақ.
Бұған дейін біз ЮНЕСКО-ның Маңғыстаудағы бес киелі орынды Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізгені және оларды сақтауға қойылған талаптар туралы жазған едік. Енді Ақтаудағы кездесу сол халықаралық мәртебеге байланысты міндеттерді нақты іске асыруға арналды.
