Қазақстан аграрлық рекордқа жақындады. 2026 жылы майлы дақылдар өнімі алғаш рет 5 млн тоннадан асуы мүмкін. Ал өсімдік майын өндіру қазірдің өзінде төрттен бірге ұлғайды, деп хабарлайды DKNews.kz. Бұл отандық өңдеу кәсіпорындары үшін шикізат қорының молаятынын білдіреді. Бірақ мол өнім дүкендердегі май бағасын арзандата ма?
Бұл туралы 13 қазанда Үкімет отырысында Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов мәлімдеді. Үкіметтің ресми мәліметіне сәйкес, егін жинау науқаны аяқталуға жақын. Диқандар 23 млн тонна астық бастырып, 3,7 млн тонна майлы дақыл тұқымын жинаған.
Майлы дақылдар өнімі бір жылда 2,5 есе артты
Биылғы егін жинау науқанының басты жаңалығы бидайға ғана қатысты емес.
Қазақстанда майлы дақылдар өндірісі ерекше қарқын алып отыр.
Қазан айының ортасына қарай шаруалар 3,7 млн тонна майлы дақыл тұқымын жинады. Өткен жылдың сәйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 1,4 млн тонна болған.
Яғни өнім көлемі 2,5 есе өскен. Оның үстіне егін жинау жұмыстары әлі аяқталған жоқ.
«Майлы дақылдарды жинау жұмыстары жақсы қарқын алып келеді. Қазір 3,7 млн тонна майлы дақыл тұқымы бастырылды. Бұл өткен жылғы көрсеткіштен (1,4 млн тонна) 2,5 есе көп. Егін жинау қорытындысы бойынша рекордтық өнім — 5 млн тоннадан астам майлы дақыл тұқымын аламыз деп күтіп отырмыз», — деді Азат Сұлтанов.
Салыстыру үшін айтсақ, 2025 жылы Қазақстанда шамамен 4,9 млн тонна майлы дақыл жиналған.
Егер биылғы көрсеткіш 5 млн тоннадан асса, бұл сала үшін жаңа рекорд болмақ.
Мұндай өсім егіс құрылымының өзгеруімен қатар жүріп жатыр. Қазақстан біртіндеп бидай алқаптарын қысқартып, баламалы дақылдардың үлесін арттыруда.
Бұған дейін біз Қазақстанда майлы дақылдар алқабының кеңеюі және егіс құрылымының өзгеруі туралы жазған едік. Соңғы екі жылда майлы дақылдар егілетін жер көлемі 2,2 млн гектарға ұлғайып, 5,2 млн гектарға жеткен.
Биылғы егін нәтижесі осы өзгерістердің ауқымын көрсетіп отыр.
Қазақстанда өсімдік майын өндіру 25,2%-ға өсті
Майлы дақылдардың мол өнімі ең алдымен өсімдік майын өндіретін кәсіпорындар үшін маңызды.
2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында Қазақстанда өсімдік майын өндіру көлемі 25,2%-ға артты.
Өндірістегі бұл өсім отандық шикізат көлемінің ұлғаюымен қатар жүріп жатыр.
Егін толық жиналғаннан кейін өңдеу кәсіпорындары ішкі нарықтан бұрынғыдан көбірек майлы дақыл сатып алу мүмкіндігіне ие болуы ықтимал.
Алайда өнімнің мол болуы өсімдік майының дүкендегі бағасы міндетті түрде төмендейді деген сөз емес.
Бағаға шикізаттың құны ғана емес, оны өңдеу, тасымалдау, сақтау және сауда шығындары да әсер етеді.
Сондықтан рекордтық өнім жиналады екен деп, күнбағыс майы бірден арзандайды деуге негіз жоқ. Үкімет отырысында да бағаның төмендеуіне қатысты нақты болжам айтылған жоқ.
Қазақстанның май өңдеу саласы соңғы жылдары өндіріс көлемін ұлғайтып келеді. Бұған дейін өсімдік майы өндірісі мен экспорттық әлеуеттің артуы туралы да жазғанбыз.
2026 жылдың қаңтар–шілде айларында отандық кәсіпорындар 673,2 мың тонна өсімдік майын өндірген. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 29,1%-ға көп.
Бидай алқабы 1,8 млн гектарға қысқарды
Майлы дақылдар рекордқа жақындағанымен, Қазақстан астық өндірудегі жоғары көрсеткіштерін де сақтап отыр.
13 қазандағы мәлімет бойынша, елде 23 млн тонна астық бастырылған.
Дәнді және дәнді-бұршақты дақылдар егілген алқаптардың 96%-ында егін жинау жұмыстары аяқталды.
Биыл бұл дақылдардың жалпы егін жинау алаңы 15,6 млн гектарды құрайды. Орташа өнімділік гектарына 15,2 центнерге жеткен.
Негізгі астықты өңірлердегі көрсеткіштер:
- Солтүстік Қазақстан облысы — 17 ц/га.
- Қостанай облысы — 14,2 ц/га.
- Ақмола облысы — 14 ц/га.
Бір қызығы, Қазақстанда бидай егілетін жер көлемі 1,8 млн гектарға қысқарған.
Соған қарамастан, Ауыл шаруашылығы министрлігі биылғы жалпы астық түсімі көпжылдық орташа деңгейден жоғары болады деп болжап отыр.
Бұл нәтижеге вегетация кезеңіндегі күрделі ауа райы жағдайларына қарамастан қол жеткізілуде.
Мұндай көрсеткіштер Қазақстанның бидай өндірісін сақтай отырып, майлы дақылдарға арналған алқаптарды ұлғайтып жатқанын көрсетеді.
Элеваторларға түскен бидайдың 72%-дан астамы үшінші сыныпқа жатады
Егіннің көлемі ғана емес, сапасы да маңызды.
Әсіресе бұл ұн өндіретін кәсіпорындар мен астық экспорттаушылар үшін өзекті.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, элеваторларға жеткізілген бидайдың 72,4%-дан астамы үшінші сыныпқа жатады.
Ал бидайдың 47%-дан астамында желімше мөлшері 28%-дан жоғары.
Бұл көрсеткіш бойынша Ақмола облысы ерекшеленеді.
Өңірде үшінші сыныпты бидайдың үлесі 90%-ға, ал Hi-Pro санатындағы жоғары ақуызды бидайдың үлесі 70%-ға жеткен.
«Өндіріс көлемімен қатар алынған астықтың сапасы, оның сақталуын қамтамасыз ету және уақытылы өткізу де ерекше маңызды. Биыл астық сапасы жоғары. Элеваторларға түскен бидайдың 72,4%-дан астамы үшінші сыныпқа жатады. Оның 47%-дан астамында желімше мөлшері 28%-дан жоғары. Кейбір өңірлерде сапа көрсеткіштері бұдан да жақсы. Мәселен, Ақмола облысында үшінші сыныпты бидайдың үлесі 90%-ға, ал Hi-Pro санатының үлесі 70%-ға жетеді», — деді вице-министр.
Сапалы астық ішкі нарықтағы ұн өндірушілер үшін де, экспорттаушылар үшін де құнды.
Қыркүйек айында Қазақстан жаңа өнімнен 1,1 млн тонна астық экспорттаған. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңінен 13%-ға жоғары.
Экспорт көлемінің өсуі астықты уақытылы жөнелту, элеваторлардың үздіксіз жұмыс істеуі және көлік-логистика мүмкіндіктерін тиімді пайдалану мәселесін алға шығарады.
Аграрлық жұмыстарды қаржыландыру 750 млрд теңгеге жетпек
Ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау биыл да жалғасып жатыр.
2026 жылы көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарын қаржыландыру көлемін 750 млрд теңгеге жеткізу жоспарланған.
Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығы техникасын жеңілдетілген лизинг арқылы сатып алуға 350 млрд теңге қарастырылған.
Үкімет техниканы жаңарту қарқынын 6,5%-дан 8%-ға арттыруды көздеп отыр.
Сонымен бірге ауыл шаруашылығы техникасының тозу деңгейін 80%-дан 65%-ға төмендету жоспарланған.
Тыңайтқыш қолдану көлемі де ұлғайып келеді.
Биыл жоспарлы көрсеткіш 1,8 млн тоннадан 2,1 млн тоннаға көтерілген. Қазіргі кезде осы жоспардың 90%-дан астамы орындалған.
Элиталық тұқымдардың үлесі 12,4%-ға жетті.
Су үнемдеу технологиялары қолданылатын жер көлемі қосымша шамамен 160 мың гектарға ұлғайды.
Мұның бәрі шаруашылықтардың өнімділігін арттыруға бағытталған. Дегенмен түпкі нәтиже бөлінген қаржы мен ресурстардың қаншалықты тиімді пайдаланылатынына байланысты болады.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 7,3 трлн теңгеге жетті
Егіннің молаюы ауыл шаруашылығы өндірісінің жалпы көрсеткіштеріне де әсер етіп отыр.
2026 жылдың тоғыз айында Қазақстанның ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің көлемі 7,3 трлн теңгені құрады.
Нақты өсім 5,8%-ға жетті.
Салыстыру үшін, 2025 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында бұл көрсеткіш 6,5 трлн теңге болған.
Биылғы өсімге негізінен өсімдік шаруашылығы үлес қосты. Бұл саладағы өндіріс көлемі 7,6%-ға артқан.
Мал шаруашылығындағы өсім 3,5%-ды құрады.
Өңірлер арасында Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстары жоғары қарқын көрсетті.
Ал азық-түлік өндірісі ауыл шаруашылығының жалпы өсімінен де жылдам дамып келеді.
Тоғыз айда елдегі азық-түлік өнімдерінің өндіріс көлемі 3,2 трлн теңгеге жетіп, 13,8%-ға ұлғайған.
Өсімдік майынан бөлек, бірқатар өнім түрлері бойынша да өсім тіркелді.
Ұн өндірісі 13,9%-ға, ірімшік пен сүзбе өндірісі 9,3%-ға, шоколад пен қанттан жасалатын кондитерлік өнімдер өндірісі 10,4%-ға өскен.
Ал балмұздақ өндірісі бірден 51,7%-ға артты.
Көкөніс, картоп және бақша өнімдері 8,4 млн тоннаға жетті
Биылғы егін жинау науқаны тек астық пен майлы дақылдармен шектелмейді.
Үкімет мәліметінше, шаруалар 3,1 млн тонна көкөніс, 2,9 млн тонна картоп және шамамен 2,4 млн тонна бақша өнімдерін жинаған.
Үш санатты қоса есептегенде өнім көлемі шамамен 8,4 млн тоннаға жетеді.
Жыл соңына дейін Үкімет ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің 6%-ға өсетінін болжап отыр.
Азық-түлік өндірісіндегі күтілетін өсім — 9,5%, ал сусын өндірісінде 10,5%.
Дегенмен өсімдік шаруашылығы үшін алдағы басты нәтиже майлы дақылдарды жинау науқанының қорытындысы болмақ.
Қазірдің өзінде 3,7 млн тонна майлы дақыл тұқымы жиналды. Ал болжанған көрсеткіш 5 млн тоннадан асады.
Демек, рекордтық межеге жету үшін диқандар әлі кемінде 1,3 млн тоннадан астам өнім жинауы керек.
Қазақстанның жаңа аграрлық рекорды қаншалықты жоғары болатыны егін жинау науқаны толық аяқталған кезде белгілі болады.
