Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясына 80 жыл толды. 17 қазанда өткен мерейтойлық жиында отандық ғылымның жаңа басымдықтары, жасанды интеллектіні зерттеулерге енгізу және ғылыми нәтижелерді экономикада пайдалану мәселелері талқыланды. Бұл туралы ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі хабарлады.
1946 жылы Қаныш Сәтбаевтың бастамасымен құрылған Академия бүгінде ғылыми зерттеулерді ел экономикасының нақты қажеттіліктерімен байланыстыруды басты міндеттердің бірі ретінде қарастырып отыр. Мерейтойда 2027 жылдан бастап қолдану көзделген жаңа ғылыми басымдықтар моделі де таныстырылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қаныш Сәтбаевтың мұрасы және ғылымның жаңа кезеңі
Ұлттық ғылым академиясының тарихы Қазақстандағы іргелі ғылымның қалыптасуымен тығыз байланысты. Сексен жыл ішінде елімізде ғылыми мектептер құрылып, зерттеушілердің бірнеше буыны қалыптасты.
Мерейтойлық жиынға мемлекеттік органдардың басшылары, шетелдік ғылым академияларының өкілдері, отандық және халықаралық ғалымдар, жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдардың жетекшілері, бизнес өкілдері және жас зерттеушілер қатысты.
Қатысушыларға Академияның негізгі жетістіктері мен отандық ғылымның даму кезеңдерін көрсететін мультимедиалық таныстырылым ұсынылды.
Бағдарламаның ерекше сәттерінің бірі – Қазақстан Ғылым академиясының тұңғыш президенті Қаныш Сәтбаевтың 3D-голограммасының көрсетілуі болды. Осылайша, тарихи тұлғаның бейнесі заманауи технология арқылы қайта жаңғыртылды.
Тоқаев ғылымның Конституциядағы жаңа мәртебесін атап өтті
Салтанатты жиынды Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек ашып, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық ғылым академиясының 80 жылдығына арналған құттықтау хатын оқып берді.
Мемлекет басшысы Академияның отандық ғылымды дамытудағы тарихи рөліне тоқталып, оның Қазақстанның индустриялық, экономикалық және зияткерлік әлеуетін нығайтуға қосқан үлесін атап өтті.
«Биыл бірінші шілдеде күшіне енген жаңа Конституцияда алғаш рет адам капиталын, білімді, ғылымды, инновацияны өркендету мемлекеттің стратегиялық міндеті ретінде бекітілді», – делінген Президент құттықтауында.
Бұл ұстаным ғылыми зерттеулердің нәтижелілігін арттыруға, жаңа технологияларды дамытуға және елдің ғылыми әлеуетін нығайтуға бағытталған мемлекеттік саясаттың маңызын көрсетеді.
Саясат Нұрбек те ғылымның экономиканы жаңғыртудағы, технологиялық тәуелсіздікті нығайтудағы және Қазақстанның зияткерлік әлеуетін арттырудағы стратегиялық рөліне назар аударды.
75-тен астам сессия және 220-ға жуық ғылыми міндет
Ұлттық ғылым академиясының президенті, академик Ақылбек Күрішбаев мерейтойлық жиында негізгі бағдарламалық баяндама жасады. Ол Академияның жаңа мәртебесі аясында атқарылған жұмыстар мен алдағы міндеттерді таныстырды.
Басты мақсат – ғылымды жекелеген зерттеулер жиынтығынан экономика мен өндірістің нақты сұраныстарына жауап беретін біртұтас жүйеге айналдыру.
Академияның бастамасымен 75-тен астам өңірлік және салалық форсайт-сессия өткізілген. Олардың нәтижесінде 220-ға жуық перспективалы міндет анықталды.
Осы жұмыстар негізінде ғылыми басымдықтардың төрт деңгейлі моделі ұсынылды. Ол технологиялық тәуелсіздікті нығайтуға, іргелі зерттеулерді дамытуға және жаңа ғылыми құзыреттер қалыптастыруға бағытталған.
Жаңа модель Үкімет тарапынан қолдау тапты. Оны 2027 жылдан бастап қолдану көзделіп отыр.
Қазақстан ғылымында қандай бағыттар басым болады?
Ұлттық ғылым академиясы алдағы кезеңде бірнеше стратегиялық бағыт бойынша флагмандық ғылыми-техникалық бағдарламаларды іске асыруды жоспарлап отыр.
Олардың қатарында:
- Су ресурстарын тиімді басқару.
- Сейсмикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
- Стратегиялық маңызды минералдарды зерттеу.
- Энергетикалық материалдар саласындағы зерттеулер.
- Ауыл шаруашылығы селекциясын дамыту.
- Биотехнологиялар саласындағы ғылыми бағдарламалар.
Бұл бағыттар Қазақстан үшін маңызды практикалық мәселелермен байланысты. Атап айтқанда, су қауіпсіздігі, табиғи тәуекелдер, шикізат ресурстарын зерттеу және ауыл шаруашылығының өнімділігін арттыру ғылыми ізденістердің негізгі нысандарына айналмақ.
Жасанды интеллект ғылымға қалай енгізіледі?
Академияның жаңа даму жоспарында жасанды интеллект технологияларына ерекше орын берілген.
Негізгі бастамалардың бірі – Qazaqstan AI for Science ұлттық зерттеу экожүйесін дамыту. Бұл бағыт жасанды интеллектіні ғылыми зерттеулерге енгізуге арналған.
Сонымен қатар Қазақстанның ұзақмерзімді ғылыми-технологиялық даму стратегиясын әзірлеу көзделіп отыр.
Ақылбек Күрішбаев ғылыми ұйымдардың дербестігін кеңейту, тұрақты әрі ұзақмерзімді қаржыландыру жүйесін қалыптастыру және зерттеу нәтижелерінің экономикалық тиімділігін арттыру қажеттігін атап өтті.
«Академияның сексен жылдығы – оның тарихи мұрасы мен жаңа жауапкершілігі тоғысқан маңызды белес», – деп атап өтті А.Күрішбаев.
Бес жас ғалымға тұрғын үй сертификаты табысталды
Мерейтойдың маңызды оқиғаларының бірі – ғылыми-зерттеу институттары мен жоғары оқу орындарында еңбек ететін бес жас ғалымға Мемлекет басшысынан тұрғын үй сертификаттарының табысталуы.
Бұл қолдау жас зерттеушілердің әлеуметтік жағдайын жақсартуға және олардың ғылыми қызметпен тұрақты айналысуына қолайлы жағдай жасауға бағытталған.
Ғылыми кадрларды қолдау мәселесі Академияның жаңа даму кезеңіндегі міндеттермен де байланысты. Зерттеу нәтижелерін өндіріске енгізу үшін ғылыми инфрақұрылыммен қатар, білікті мамандардың тұрақты жұмысы маңызды.
Бұрын көрсетілмеген архив құжаттары көпшілікке ұсынылды
Мерейтой аясында Қазақстан Республикасы Президентінің Архивімен бірлесіп әзірленген «ҚР ҰҒА – 80 жыл» тарихи-құжаттық көрмесі таныстырылды.
Көрмеде Академияның қалыптасу кезеңдерін сипаттайтын бұрын көрсетілмеген архивтік құжаттар мен фотосуреттер, көрнекті ғалымдар және ғылыми мектептердің мұрасы ұсынылды.
Сондай-ақ отандық ғылымның дамуына елеулі үлес қосқан жетекші ғалымдар алғаш рет Ғылым және жоғары білім министрлігінің «Қаныш Сәтбаев» медалімен марапатталды.
Жеті елдің ғылым академияларының басшылары марапатталды
Мерейтойлық жиын халықаралық ғылыми ынтымақтастыққа да арналды.
Қытай, Ресей, Түркия, Әзербайжан, Өзбекстан, Қырғызстан және Моңғолия ғылым академияларының басшыларына Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының 80 жылдығына арналған мерейтойлық төсбелгілер табысталды.
Бұл рәсім ғылыми байланыстарды нығайтуға және халықаралық академиялық әріптестікті дамытуға бағытталды.
Ұлттық ғылым академиясының 80 жылдығы Қазақстан ғылымының тарихи мұрасын қорытындылаумен қатар, оның алдағы даму бағытын айқындаған оқиға болды. Ендігі негізгі міндет – ғылыми зерттеулерді нақты технологияларға, өндірістік шешімдерге және ел экономикасына қажет нәтижелерге айналдыру.
Ранее біз Қазақстанның ғылымды қаржыландырудың жаңа моделіне көшу жоспары туралы жазған едік. Онда 2027–2029 жылдарға арналған ғылыми басымдықтар, 220-ға жуық ғылыми-технологиялық міндет және зерттеулерді экономиканың нақты сұраныстарымен байланыстыру тәсілдері қарастырылған.
