ҚазҰУ-да литий-ионды аккумуляторларды қайта өңдейтін пилоттық цех ашылды. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде Республика күніне арналған мерекелік шаралар ғылым, экология және студенттік кәсіпкерлік бастамаларын біріктірді. Жаңа өндірістік алаңда пайдаланылған аккумуляторлардан бағалы металдарды бөліп алу технологиялары сынақтан өткізіледі. Бұған дейін университеттің ресми сайтында жарияланған мәліметте бұл ғылыми жобаның литий, кобальт және никельді қайта өндіріске қайтаруға бағытталғаны хабарланған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мерекелік бағдарлама аясында «Алтын күз» креативті және инновациялық идеялар жәрмеңкесі ұйымдастырылып, «Таза Қазақстан» акциясы өтті. Студенттер мен оқытушылар 65 ағаш пен бұта көшетін отырғызды, жас ғалымдар технологиялық жобаларын таныстырды, ал қайырымдылық бастамалары әлеуметтік қолдауға бағытталды.
Биылғы мерекенің басты ерекшелігі – университеттегі ғылыми зерттеулердің нақты технологиялық шешімдермен ұштасуы. Литий аккумуляторларын қайта өңдейтін жаңа цех осы бағыттағы маңызды қадамдардың бірі болды.
ҚазҰУ-да аккумуляторларды қайта өңдейтін пилоттық цех іске қосылды
Республика күні қарсаңында университетте қолданылған литий-ионды аккумуляторларды қайта өңдеуге арналған пилоттық өндірістік алаң ашылды.
Жоба бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру аясында жүзеге асырылып жатыр. Оның негізгі мақсаты – істен шыққан аккумуляторларды қауіпсіз өңдеу және олардың құрамындағы бағалы компоненттерді қайта пайдалануға жарамды шикізатқа айналдыру технологияларын сынау.
Литий-ионды аккумуляторлар смартфондарда, ноутбуктерде, электр көліктерінде және энергия сақтау жүйелерінде кеңінен қолданылады. Олардың қызмет ету мерзімі аяқталғаннан кейін қауіпсіз жинау мен қайта өңдеу мәселесі туындайды.
Мұндай батареялардың құрамында қайта пайдалануға болатын металдар мен басқа да материалдар кездеседі. Сонымен бірге дұрыс өңделмеген аккумуляторлар өрт қаупін тудырып, қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін.
Сондықтан ҚазҰУ ғалымдарының жобасы екі міндетті қатар шешуге бағытталған: қауіпті қалдықтарды қауіпсіз өңдеу және бағалы шикізатты қайта айналымға қайтару.
Литий, кобальт және никельді қайта алуға мүмкіндік бар
Университеттің бұған дейін жариялаған ғылыми мәліметіне сәйкес, жоба литий-ионды аккумуляторлардан литий, кобальт және никель сияқты бағалы металдарды бөліп алуға бағытталған.
Бұл металдар заманауи аккумулятор өндірісінде маңызды орын алады. Оларды пайдаланылған батареялардан қайта алу бастапқы шикізатқа деген қажеттілікті азайтуға көмектесуі мүмкін.
Алайда қайта өңдеу технологиясының тиімділігі аккумулятордың химиялық құрамына, қолданылатын әдіске, энергия шығынына және алынған материалдың сапасына байланысты.
Сондықтан пилоттық цехтың міндеті – өндірістік ауқымдағы нәтижелерді алдын ала жариялау емес, технологиялық процестерді тәжірибе жүзінде тексеру.
Жобаның нақты экономикалық тиімділігі мен қайта өңделген шикізат көлемі сынақтардың нәтижесіне қарай бағаланатын болады.
Аккумуляторлар қалай қайта өңделеді?
Пилоттық цехтың жұмысымен таныстырған жоба жетекшісі Фёдор Мальчик аккумуляторларды қайта өңдеудің негізгі кезеңдерін түсіндірді.
Оның айтуынша, ең алдымен пайдаланылған аккумуляторлар қауіпсіз түрде қуатсыздандырылады. Содан кейін олар ұсақталып, құрамындағы материалдар жеке компоненттерге бөлінеді.
Технологиялық процесс бірнеше кезеңнен тұрады:
- Пайдаланылған аккумуляторларды қауіпсіз қуатсыздандыру.
- Батареяларды арнайы жабдықта ұсақтау.
- Ұсақталған материалдарды сұрыптау.
- Жекелеген компоненттерді бөліп алу.
- Бағалы материалдарды одан әрі өңдеу технологияларын сынау.
Аккумуляторларды алдын ала қуатсыздандыру қауіпсіздік үшін маңызды. Өйткені энергиясы сақталған литий-ионды батареяны механикалық зақымдау қызуға, қысқа тұйықталуға немесе тұтануға әкелуі мүмкін.
Ал материалдарды сұрыптау кейінгі өңдеу кезеңдерінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Жаңа цехта қандай жабдықтар орнатылған?
Ашылу рәсіміне келген қонақтарға өндірістік алаңда қолданылатын арнайы техникалар таныстырылды.
Олардың қатарында:
- Fante 400 – аккумулятор материалдарын ұсақтауға арналған қос білікті шредер.
- DZSF-515 – материалдарды фракцияларға бөлуге арналған дірілдеуіш елеуіш.
- NG-706 – компоненттерді сұрыптауға арналған құрылғы.
Бұл жабдықтар аккумуляторларды механикалық өңдеу және материалдарды бөлу кезеңдерінде қолданылады.
Пилоттық цехта технологиялық процестердің бірізділігі, жабдықтардың өзара үйлесімділігі және қайта өңдеу нәтижелері зерттеледі.
Жобаның өнеркәсіптік ауқымға шығуы үшін технологияның қауіпсіздігімен қатар, оның экономикалық тиімділігін де дәлелдеу қажет.
ҚазҰУ ғылым мен өндіріс арасындағы байланысты күшейтпек
Жаңа цехтың ашылуына университет басшылығы, қазақстандық ғалымдар, шетелдік қонақтар, профессор-оқытушылар мен студенттер қатысты.
ҚазҰУ-дың Басқарма мүшесі – академиялық мәселелер жөніндегі проректоры Алина Галеева ғылыми зерттеулерді нақты өндіріске енгізудің маңыздылығына тоқталды.
«Мұндай жобалар ғылым мен өндіріс арасындағы байланысты нығайтып, отандық ғалымдардың қолданбалы зерттеулер жүргізуіне жаңа мүмкіндіктер ашады. Сонымен бірге экологиялық мәселелерді шешуге бағытталған бұл бастама тұрақты даму қағидаттарын жүзеге асыруда ерекше маңызға ие», – деді проректор.
Пилоттық өндірістік алаң университет ғалымдарына зертханалық нәтижелерді тәжірибелік жағдайда тексеруге мүмкіндік береді.
Бұл әсіресе материалтану, химия, электрохимия және экологиялық технологиялар саласындағы қолданбалы зерттеулер үшін маңызды.
Студенттер мен жас зерттеушілер үшін де мұндай нысандардың тәжірибелік маңызы бар. Олар ғылыми идеяның зертханадан өндірістік технологияға дейінгі жолын нақты жабдықтар арқылы зерттей алады.
Қазақстан үшін аккумуляторларды қайта өңдеу неге маңызды?
Әлемде электр көліктері, мобильді құрылғылар және энергия сақтау жүйелері көбейген сайын пайдаланылған аккумуляторларды қайта өңдеу мәселесінің өзектілігі артып келеді.
Аккумуляторлардың құрамындағы бағалы металдарды қайта пайдалану айналмалы экономика қағидаттарына сәйкес келеді. Бұл тәсіл қалдықтарды тек жоюға емес, оларды жаңа өндірістік ресурс ретінде қарастыруға негізделген.
Қазақстан үшін мұндай технологияларды дамыту бірнеше бағытта маңызды болуы мүмкін.
Біріншіден, қауіпті қалдықтарды қауіпсіз өңдеу тәсілдерін жетілдіруге мүмкіндік береді. Екіншіден, бағалы материалдарды қайта алу саласында отандық ғылыми құзыреттерді қалыптастырады. Үшіншіден, болашақта аккумулятор өндірісі мен қайта өңдеу арасындағы технологиялық байланысты дамытуға негіз бола алады.
Дегенмен пилоттық цехтың ашылуы Қазақстандағы пайдаланылған аккумуляторлар мәселесі толық шешілді дегенді білдірмейді.
Бұл үшін қалдықтарды жинау, тасымалдау, сұрыптау және қайта өңдеу жүйелерін кешенді дамыту қажет.
«Таза Қазақстан»: университетте 65 көшет отырғызылды
Республика күніне арналған бағдарлама экологиялық акциямен жалғасты.
«Таза Қазақстан» республикалық бастамасы аясында ҚазҰУ ғалымдары, оқытушылары мен студенттері университет аумағын көгалдандыруға қатысты.
Оқу ғимараттары мен жатақханалар маңына 30 қарағай және 35 бөртегүл көшеті отырғызылды.
Осылайша, мерекелік акция барысында барлығы 65 ағаш пен бұта көшеті егілді.
Университет қалашығын көгалдандыру жұмыстары бірнеше жылдан бері жүргізіліп келеді.
ҚазҰУ мәліметінше, 2021 жылдан бері кампус аумағында 3 мыңнан астам ағаш отырғызылған.
Олардың ішінде 2300 қарағай, 250 шырша және 250 жеміс ағашы бар. Бұлардан бөлек басқа да жасыл желек түрлері егілген.
Көгалдандыру жұмыстары кампустың экологиялық жағдайын жақсартуға, студенттер мен қызметкерлер үшін қолайлы орта қалыптастыруға бағытталған.
«Алтын күз» жәрмеңкесінде жасанды интеллект жобалары таныстырылды
Университет кітапханасының алаңында дәстүрлі «Алтын күз» креативті және инновациялық идеялар жәрмеңкесі ұйымдастырылды.
Бұл жолы жәрмеңке тек ауыл шаруашылығы өнімдері мен қолөнер бұйымдарын ұсынатын мерекелік алаң емес, студенттік технологиялық бастамаларды таныстыру орнына да айналды.
Жас ғалымдар мен студенттер өздерінің инновациялық жобаларын көпшілік назарына ұсынды.
Олардың қатарында:
- AIQaz-Media инновациялық жобасы.
- KazNU Ilearn жобасы.
- Zhurek AI жобасы.
- AlfaBrain жобасы.
Бұл бастамалар студенттердің технологиялық жобаларды әзірлеуге қызығушылығын көрсетті.
Алайда ұсынылған ақпаратта әр жобаның нақты функционалдық мүмкіндіктері, әзірлік деңгейі және коммерциялық нәтижелері туралы деректер келтірілмеген.
Сондықтан оларды нарыққа толық шыққан дайын өнімдер емес, жәрмеңкеде таныстырылған инновациялық жобалар ретінде қарастырған дұрыс.
«Оқитын ұлт» жобасы аясында кітап көрмесі өтті
Мерекелік шараның мәдени-ағартушылық бөлігі де мазмұнды болды.
«Оқитын ұлт» жобасы аясында университетте отандық баспалардың кітап көрмесі ұйымдастырылды.
Көрмеге қатысқан баспалар:
- Adal Kitap.
- Alash Book.
- «Альманахъ».
- «Дарын».
- Jogary Bilim.
- «Лантар books».
- «Қазақ университеті».
Келушілер баспалардың өнімдерімен танысып, түрлі бағыттағы кітаптарды тамашалады.
Мұндай көрмелер студенттер арасында кітап оқу мәдениетін дамытуға және отандық баспа өнімдерін таныстыруға мүмкіндік береді.
Студенттер қолөнер бұйымдары мен шығармашылық жұмыстарын ұсынды
«Алтын күз» жәрмеңкесінде шығармашылық бастамаларға да орын берілді.
«Жас шебер» стартабының қатысушылары өздері дайындаған тоқыма бұйымдары мен зергерлік әшекейлерді таныстырды.
Қонақтар студенттердің Республика күніне арнап салған көркем туындыларын тамашалады.
Жәрмеңкеге Darhan Radio медиаплатформасы да қатысып, келушілерге арналған арнайы сыйлықтар ұтысын ұйымдастырды.
Осындай шаралар студенттердің шығармашылық қабілетін көрсетуіне, өз өнімдерін таныстыруына және алғашқы кәсіпкерлік тәжірибе жинақтауына жағдай жасайды.
Қазақ күресі, тоғызқұмалақ және ұлттық ойындар ұйымдастырылды
Республика күніне арналған мерекелік бағдарлама ұлттық спорт түрлерін де қамтыды.
Университетте арнайы спорт алаңы ұйымдастырылып, студенттер мен қонақтар дәстүрлі жарыстарға қатысты.
Бағдарламада:
- Қазақ күресі.
- Асық ату.
- Арқан тарту.
- Тоғызқұмалақ.
Ұлттық ойындар мерекелік шараның мазмұнын толықтырып, студенттерді қазақ халқының спорттық және мәдени дәстүрлерімен жақынырақ таныстырды.
1000 келі палау мен 500 келі бауырсақ дайындалды
«Алтын күз» жәрмеңкесінің ерекше бөліктерінің бірі – ұлттық тағамдар ұсынылған алаң болды.
Келушілерге 1000 келі палау мен 500 келі бауырсақ әзірленді.
Сондай-ақ қонақтарға Zamran сусыны және түрік дәстүрі бойынша құм үстінде дайындалған хош иісті кофе ұсынылды.
Университеттің агробиостанциясында өсірілген экологиялық таза жеміс-жидектер мен көкөністер де сатылымға шығарылды.
Бұл жәрмеңке университеттің ғылыми, шығармашылық және ауыл шаруашылығы бағытындағы бастамаларын бір алаңда таныстыруға мүмкіндік берді.
Студенттер жәрмеңкеден түскен қаражатты қайырымдылыққа жұмсамақ
Мерекелік шараның әлеуметтік маңызы бар бастамаларының бірі – студенттердің қайырымдылық акциясы.
«Ашық жүрек» студенттік ұйымының мүшелері жәрмеңкеге арнайы тағамдар дайындап, оларды сатудан түскен қаражатты тұрмысы төмен отбасыларға көмек көрсетуге бағыттауды жоспарлады.
Ұйым мүшесі Айжан Төрехан бастаманың мақсатын түсіндірді.
«Жәрмеңкеге арнап бәліштер мен салаттарды өзіміз дайындадық. Жиналған қаражатқа тұрмысы төмен отбасыларға азық-түлік сатып алып, таратуды көздеп отырмыз», – деді «Ашық жүрек» студенттік ұйымының мүшесі Айжан Төрехан.
Бұл бастама студенттердің қоғамдық жауапкершілігін арттыруға және мұқтаж отбасыларға қолдау көрсетуге бағытталған.
Алайда жәрмеңкеден нақты қанша қаражат жиналғаны және қанша отбасыға көмек көрсетілгені туралы мәлімет әзірге жарияланған жоқ.
ҚазҰУ Республика күнін ғылым мен ұлттық дәстүрді ұштастырып атап өтті
Мерекелік шаралар салтанатты концертпен аяқталды.
Университет ұжымы мен студенттерін біріктірген бағдарламада ғылыми инновациялар, экологиялық бастамалар, ұлттық спорт, қолөнер және қайырымдылық қатар қамтылды.
Биылғы мерекенің басты нәтижелерінің бірі – пайдаланылған литий-ионды аккумуляторларды қайта өңдейтін пилоттық цехтың іске қосылуы.
Бұл жоба университеттің қолданбалы ғылымды дамытуға және экологиялық технологияларды тәжірибелік өндіріске жақындатуға бағытталған жұмысының бір бөлігі.
Ал «Таза Қазақстан» акциясы мен «Алтын күз» жәрмеңкесі студенттердің қоғамдық, шығармашылық және кәсіпкерлік бастамаларын таныстыруға мүмкіндік берді.
Осылайша, Республика күні ҚазҰУ үшін мерекелік шара ғана емес, ғылым мен білімнің, ұлттық дәстүр мен әлеуметтік жауапкершіліктің өзара байланысын көрсететін күнге айналды.
Бұған дейін біз ҚазҰУ ғимараттарына күн панельдері орнатылып, университеттің электр энергиясына жұмсалатын шығындарын азайтуға бағытталған жоба жүзеге асырылып жатқанын жазған едік. Аккумуляторларды қайта өңдейтін жаңа пилоттық цех университеттегі экологиялық технологияларды дамыту жұмысының тағы бір бағыты болды.
