Қазақстанда кешенді әскери реформа басталды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен өткен Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында мақұлданған жоспарды іске асыру қолға алынды. Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, өзгерістер мерзімді әскери қызметтен бастап әскерді басқару, сарбаздардың қауіпсіздігі және заманауи технологияларды енгізуге дейінгі негізгі бағыттарды қамтиды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ең маңызды жаңалықтардың бірі – мерзімді әскери қызметті екі кезеңге бөлу. Жаңа модель бойынша сарбаздар алғашқы алты айда оқу орталықтарында дайындалып, қалған алты айда әскери бөлімдерде қызмет етеді. Бұл жүйені пилоттық режимде 2027 жылы іске қосу жоспарланған.
Әскердегі бір жылдық қызмет қалай өзгереді?
Реформаның негізгі бағыттарының бірі – мерзімді әскери қызметті ұйымдастыру тәсілін өзгерту. Қазіргі жоспар бойынша сарбаздың бір жылдық қызметі екі бөлек кезеңнен тұрады.
Жаңа модель мынадай тәртіпті көздейді:
- Алғашқы алты ай: бір шақырылымдағы сарбаздар оқу орталықтарында әскери қызметке бейімделіп, бастапқы әскери білім алады және дене дайындығын жетілдіреді.
- Келесі алты ай: әскери қызметшілер әскери бөлімдерге жіберіліп, жауынгерлік даярлығын жетілдіреді және бөлімше құрамында қойылған міндеттерді орындайды.
Бұл өзгеріс әскери қызмет мерзімін ұзартуды емес, қолданыстағы бір жылдық кезеңді басқаша ұйымдастыруды көздейді.
Қорғаныс министрлігі жаңа жүйенің жекелеген элементтері «Sarbaz+» жобасы аясында сынақтан өткенін хабарлады. Ал екі кезеңді модельдің толыққанды пилоттық жобасы 2027 жылға жоспарланып отыр.
Сарбаздар жасанды интеллект пен азаматтық мамандықтарды меңгереді
Жаңа даярлық жүйесі тек әскери пәндермен шектелмейді. Оқу орталықтарында сарбаздарға әскери біліммен қатар азаматтық өмірде де қажет болатын дағдыларды меңгеруге мүмкіндік беру көзделген.
Атап айтқанда, алғашқы алты айда әскери қызметшілер:
- Бастапқы әскери даярлықтан өтеді.
- Дене дайындығын жетілдіреді.
- Тіл үйрену мүмкіндігіне ие болады.
- Жасанды интеллектіні пайдалану дағдыларын дамыта алады.
- Әскери мамандықтармен қатар еңбек нарығында сұранысқа ие азаматтық жұмысшы кәсіптерін меңгере алады.
Бұл тәсіл мерзімді қызметті әскери даярлықпен қатар кәсіби дағдыларды дамыту кезеңіне айналдыруға бағытталған.
Дегенмен азаматтық мамандықтардың нақты тізімі, оқыту бағдарламалары мен олардың қандай құжатпен расталатыны әзірге жарияланған жоқ. Сондықтан бұл мүмкіндіктерді барлық сарбазға қазірдің өзінде қолжетімді қызмет ретінде қарастыруға болмайды.
Әскери қызметшілердің құқығын қорғайтын жаңа институт құрылады
Әскери реформада сарбаздардың қауіпсіздігіне және олардың заңды құқықтарын қорғауға ерекше көңіл бөлінген.
Қорғаныс министрлігі әскери бөлімдердің қолбасшылығына тәуелсіз әскери кеңесшілер институтын құру жоспарланып отырғанын мәлімдеді.
Жаңа институттың негізгі міндеттері:
- Әскери қызметшілерге қолдау көрсету.
- Құқық бұзушылықтарды анықтауға көмектесу.
- Сарбаздардың заңды мүдделерін қорғауға жәрдемдесу.
Мұндағы маңызды ерекшелік – кеңесшілердің әскери бөлім басшылығына тәуелсіз болуы көзделген.
Бұл әскери қызметшілердің өз мәселелерін тікелей командирлеріне ғана емес, бөлек институт арқылы да жеткізуіне жағдай жасауға бағытталған. Алайда кеңесшілердің нақты өкілеттігі, оларға жүгіну тәртібі және өтініштерді қарау мерзімі әзірге нақтыланбаған.
Қазақстан армиясына жасанды интеллект пен жаңа технологиялар енгізіледі
Реформаның тағы бір бағыты – Қарулы күштерді технологиялық тұрғыдан жаңарту.
Президент заманауи, ұтқыр әрі технологиялық жағынан дамыған армия қалыптастыру міндетін қойған. Осыған байланысты қорғанысты жоспарлау, әскери басқару, жұмылдыру дайындығы және резервті қалыптастыру жүйесін жетілдіру көзделіп отыр.
Технологиялық жаңғырту бірнеше бағытта жүргізілмек:
- Отандық қорғаныс өнеркәсібін дамыту.
- Ұшқышсыз құралдарға қарсы іс-қимыл құралдарын өндіру.
- Әскери жүйелерге жасанды интеллект енгізу.
- Цифрлық шешімдерді кеңінен пайдалану.
Бұл бағыттар армияның технологиялық мүмкіндіктерін арттыруға арналған. Сонымен бірге қорғаныс өнеркәсібін дамыту отандық кәсіпорындардың әскери-техникалық жобаларға қатысуын кеңейтуі мүмкін.
Алайда жаңа өндірістердің нақты көлемі, инвестиция мөлшері және технологияларды енгізу кестесі министрлік хабарламасында көрсетілмеген.
Әскери оқу-жаттығуларда симуляциялық бағдарламалар қолданылады
Қорғаныс министрлігі әскерлердің даярлық сапасын арттырумен қатар оқу-жаттығуларға жұмсалатын шығындарды азайтуды жоспарлап отыр.
Осы мақсатта ұрыс қимылдарын модельдеуге мүмкіндік беретін симуляциялық бағдарламаларды енгізу көзделген.
Мұндай технологиялар әскери қызметшілерге әртүрлі жағдайдағы әрекеттерді жаттықтыруға, жаңа тактикаларды меңгеруге және бөлімше құрамында шешім қабылдау дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.
Жаңа даярлық тәсілінде сарбаздардың өз бетінше де, бөлімше құрамында да сенімді әрекет етуіне ерекше назар аударылады.
Сонымен қатар заманауи қару-жарақ үлгілерін қолдану дағдыларын жетілдіру жоспарланған.
Симуляциялық бағдарламалардың нақты атаулары мен оларды сатып алуға немесе әзірлеуге бөлінетін қаражат көлемі жарияланған жоқ. Сондықтан оқу-жаттығу шығындарының қаншалықты қысқаратыны әзірге белгісіз.
Казармалар, әскери полигондар мен оқу нысандары жаңартылады
Әскери реформа сарбаздардың күнделікті тұрмыс жағдайын да қамтиды.
Қорғаныс министрлігі әскери қызметшілерді сапалы тамақпен және қажетті әскери киім-кешекпен қамтамасыз етуді басым міндеттердің бірі ретінде белгіледі.
Сонымен қатар әскери инфрақұрылымды жаңарту жоспарланып отыр:
- Казармалар қорын жөндеу және қалпына келтіру.
- Әскери оқу нысандарын жаңарту.
- Әскери полигондарды жөндеу және қалпына келтіру.
- Әскери қызметшілердің тұрмыстық жағдайларын жақсарту.
Бұл жұмыстар сарбаздардың қызмет өткеру жағдайларын жақсартуға және даярлық инфрақұрылымын дамытуға бағытталған.
Министрлік әзірге қанша казарма мен полигон жаңартылатынын немесе жұмыстарға қандай көлемде қаражат бөлінетінін нақтылаған жоқ.
2027 жылдан бастап «Жас айбын» жүйесі құрылады
Өзгерістер тек әскери бөлімдерге ғана қатысты емес. Жастарды әскери-патриоттық даярлау жүйесі де жаңартылмақ.
2027 жылдан бастап «Жас қыран», «Жас ұлан» және «Жас сарбаз» кезеңдерін біріктіретін «Жас айбын» бірыңғай жүйесін құру көзделген.
Жаңа жүйе жастардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, әскери-патриоттық тәрбиені бірізді ұйымдастыруға бағытталған.
Мектеп қабырғасынан бастап балалар мен жасөспірімдерге қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру, алғашқы медициналық көмек көрсету және төтенше жағдайларда әрекет ету үйретілмек.
Сонымен бірге әкімдіктермен бірлесіп, жалпы білім беретін мектептердегі алғашқы әскери даярлық сапасын арттыру жұмыстары жалғасады.
Мамандандырылған әскери мектептер желісін дамыту да жоспарға енгізілген. Бірақ жаңа мектептердің саны мен олардың орналасатын өңірлері әзірге жарияланған жоқ.
Әскери реформа қашан толық іске асады?
Қорғаныс министрлігі реформаны жүзеге асырудың негізгі мерзімдерін белгіледі.
Жоспарға сәйкес:
- 2026 жылдың соңына дейін – ұйымдастырушылық іс-шараларды жүзеге асыру көзделген.
- 2027 жылы – екі кезеңді мерзімді әскери қызмет моделінің пилоттық жобасын іске қосу жоспарланған.
- 2027 жылдан бастап – «Жас айбын» бірыңғай әскери-патриоттық даярлық жүйесін құру көзделген.
- Орта мерзімді перспективада – реформаның негізгі тұжырымдамалық өзгерістерін іске асыру жоспарланған.
Бұл мерзімдер реформаның барлық элементі бір уақытта енгізілмейтінін көрсетеді. Әр бағыт бойынша ұйымдастырушылық және практикалық жұмыстар кезең-кезеңімен жүргізілмек.
Қорғаныс министрлігі әскери реформаның орындалу барысы туралы қоғамды тұрақты түрде хабардар етіп отыратынын мәлімдеді.
Реформа сарбаздар мен олардың отбасылары үшін нені білдіреді?
Жоспарланған өзгерістердің ішінде мерзімді әскери қызметтің жаңа моделі, сарбаздардың құқықтарын қорғау және әскери бөлімдердегі тұрмыс жағдайларын жақсарту тікелей әскери қызметшілерге қатысты.
Егер жоспарланған шаралар жүзеге асса, сарбаздардың алғашқы даярлығы оқу орталықтарында жүйеленіп, әскери бөлімдердегі қызмет практикалық дағдыларды жетілдіруге бағытталады.
Ал тәуелсіз әскери кеңесшілер институты әскери қызметшілердің құқықтарын қорғаудың қосымша тетігіне айналуы мүмкін.
Дегенмен бұл өзгерістердің нақты нәтижесі пилоттық жобалар іске қосылып, тиісті ережелер қабылданғаннан кейін белгілі болады. Қазіргі кезеңде әңгіме мақұлданған жоспарды орындау туралы болып отыр.
Бұған дейін біз Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен өткен Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында әскери реформа жоспары мақұлданғанын жазған едік. Енді Қорғаныс министрлігі сол шешімдерді жүзеге асыруға кірісіп, мерзімді қызметтің жаңа моделін, әскери технологияларды және сарбаздардың құқықтарын қорғау тетіктерін енгізу бағыттарын нақтылады.
